Andijon qirgʻizlari

Andijon qirgʻizlari Анжиян кыргыздары, Себей кыргыздары
[[Fayl: Qo'rg'ontepa tumani Chiroqtamga qishlog'i 1930 yil Fayl:Andijon qirgʻizlari bayrogʻi.jpeg Andijon qirgʻizlari bayrogʻi, Ushbu bayroq norasmiy etnik ramz hisoblanadi va faqat madaniy-maʼnaviy maqsadlarda qoʻllanadi.|300px]]
Umumiy aholi soni
400 mingdan 550 mingacha
Katta aholiga ega mintaqalar
Andijon viloyati 400 ming kishi [1] Qo'rg'ontepa tumani 115 ming kishi (rasmiy) 200 ming kishi (norasmiy) Jalolquduq tumani 87 ming kishi(rasmiy), 105 ming kishi (norasmiy) Xonobod shahar 10.7 ming kishi (rasmiy) 12 ming kishi (norasmiy) Buloqboshi tumani Xo'jaobod tumani Asaka tumani Oltinko'l tumani aniq malumot yo'q Paxtaobod tumani Izboskan tumani Marhamat tumani
Tillar
Qirgʻiz tili andijon qirgʻiz shevasi, Sharqiy sheva, G'arbiy sheva
Dinlar
Islom, Sunniy hanafiy 40%, Shofeiy 60%,
Qarindosh etnik guruhlar
Qirgʻizlar, Qozoqlar, Qoraqalpoglar,No'gaylar

Andijon qirgʻizlari Pekinda 1761-yil

Andijon qirgʻizlari — Andijon viloyatidagi etnik guruh. Qirgʻizlarning Oʻzbekiston hududidagi eng yirik subetnosi. Viloyatning sharqiy tumanlari aholisi (210 ming kishi rasmiy), 400 ming kishi (norasmiy). Qoʻrgʻontepa, Jalaquduq, Xo'jaobod, Marhamat, Buloqboshi va Asaka tumanlarida yashashadi. Qirgʻiz tilida soʻzlashadi.

Andijonda qirgʻiz millatining shakllanishi

Qo'qon xonligi davrida Fargʻona vodiyisida Qirgʻizlar 3 guruhga bo'lingan.

• Oloy qirgʻizlari (Алай кыргыздары)
• Aqsi qirgʻizlari (Аксы кыргыздары)
• Andijon qirgʻizlari (Анжиян кыргыздары, Булгачы кыргыздары, Себей кыргыздары).

Markaziy Osiyo xalqlarining XIX asr 2-yarmi — XX asr boshlaridagi tarixiy taqdiri va taraqqiyot bosqichlari chor Rossiyasining mustamlakachiligi davri bilan bogʻliq.

Tarixchi M.Vaxobovning taʼkidlashicha, Andijon Qirgʻizlari millat sifatida XIX asr oxiri - XX asr boshlarida, yaʻni kapitalistik munosabatlarning mintaqaga kirib borishi bilan shakllana boshlagan.

Qoʻrgʻontepa tumani

Qoʻrgʻontepa tumanida O'zbekiston Respublikasida eng ko'p qirgʻizlar istiqomad qiladi. Tumanda 175 ming (norasmiy), 150ming (rasmiy) istiqomad qiladi. Dardoq, Azad,Bo'riliq, Manas (muqur), Ashqaltepa, Madaniyat, Chimyon, Eshonobod, Sutqon, Oltinsoy, Namuna, Tashloq, Dardoqtepa, Boshtut, Yortibosh, Dehqonchek, Chiroqtamga, Qizil bayroq, Beshqaltaq, Bo'ston, Ishtimayat va Savayning barcha hududlarida yashab kelmoqdalar. Tumanda 8ta qirgʻiz maktab va Respublikasida yagona litsey faoliyat koʻrsatadi. Tumanda qirgʻizlar urf odatlarni juda yaxshi saqlanib qolgan. To'y va marosimlarda milliy qalpog' va kiyimlarini qiyishadi. Sunnat to'ylarda qo'noq (Конок) boqishadi. O'limlarda esa pul mablag'lari to'plashadi.

Milliy bayroq

Fayl:Andijon qirgʻizlari bayrogʻi.jpeg “Andijon qirgʻizlari bayrogʻi” — Andijon hududidagi qirgʻiz etnik jamoasi uchun yaratilgan norasmiy ramziy bayroq konsepti. Muallif: Sherali Berdiev.

• Ushbu bayroq norasmiy etnik ramz hisoblanadi va faqat madaniy-maʼnaviy maqsadlarda qoʻllanadi.
• Bayroq konsepti Andijon hududidagi qirgʻiz milliy-madaniy muhitini aks ettirish maqsadida ishlab chiqilgan. Muallif Sherali Berdiev tomonidan yaratilgan ushbu dizayn ijtimoiy tarmoqlarda va mahalliy internet hamjamiyatlarida tarqalgan.

Bayroq rasmiy maqomga ega emas hamda biror davlat yoki xalqaro tashkilot tomonidan tasdiqlanmagan. Ramziy maʼnosi

• Ko‘k rang — turkiy birlik va osmon ramzi.
• Oq chiziqlar — tinchlik va hamjihatlik timsoli.
• Quyosh belgisi — hayot, taraqqiyot va davomiylik belgisi.
• Tunduk naqshi — qirgʻiz xalqining tarixiy-madaniy merosi timsoli.

Xonobod shahri

Xonobod shahrining Xidirsha, Qorabogish va Pozilmon qishlogʻida joylashgan. 2 ta Qirgʻiz tilida o'rta taʼlim maktabi bor.

Xo'jaobod tumani

Asosan Orday, Qorabuloq, Uchkoʻcha, Mustahkam hududlarida yashashadi

Shahrixon tumani

Shahrixon tumanida Bo'ston, Xidirsha, Quruqsoy, Nayman, Toyit, Qalmoq va Qo'rg'oncha qishlog'idagi tub aholi qirgʻizlar hisoblanadi.

• Bo'ston qishlog'ida Bo'ston urugi,
• Naymanda Nayman va Munduz urugi,
• Xidirshada Xidirsha, Qesaq va Qipchoq urugi,
• Qalmoq qishlog'ida Teyit urugi,
• Toyit va Qo'rg'oncha qishlog'ida Teyit urugilar istiqomad qiladi.

Shahrixon tumani Qirgʻiz maktab yo'q shuning uchun yoshlar o'zbek tilida muloqot qilishadi. Oqsoqollar esa Qirgʻiz tilini bemalol muloqot qilishadi. To'y va marosimlar O'zbeklashib ketgan. Sunnat to'ylar bir oz saqlanib qolgan.

Buloqboshi tumani

Asosan Sharq Yulduz, Novvoq, Paxtaobod, Bo’ston va boshqa joylarda yashaydi.