Amritsar jangi (1634)
| Amritsar jangi | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ilk Boburiylar – Sikh urushlarining bir qismi | |||||||
| |||||||
| Raqiblar | |||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
Bhai Bhanno † Bhai Peda Das †[3] Rao Ballu †[3] Painde Xon Singha Purohit † Bhai Mohna †[4] |
Mukhlis Xon †[5] Shamas Xon †[5] Murtaza Xon †[5] Mustafo Xon †[5] Anvar Xon † Sulton Beg † Sayyid Muhammad Ali †[2] | ||||||
| Kuchlar | |||||||
| 700 | 7 000 | ||||||
Amritsar jangi 1634-yil 14-aprelda Muxlisxonning Guru Hargobind va sikhlarga qarshi harbiy yurishi davomida boʻlib oʻtgan[6][5]. Ikki kun davom etgan jang Boburiylar hukumati bilan Guru Hargobind oʻrtasidagi tobora kuchayib borayotgan ziddiyatlar natijasida yuzaga kelgan.
Tarixi

Boburiylar hukumati tomonidan taʼqibga uchragan sikhlar muntazam harbiy mashgʻulotlar tashkil eta boshladilar va Boburiylar siyosatidan norozi boʻlgan aholi uchun birlashish markaziga aylandilar[2]. Sikxlar va Boburiylarning ovchi guruhlari oʻrtasidagi toʻqnashuv ziddiyatlarning yanada kuchayishiga olib keldi. Vaysakhi bayrami kuni sikh ovchilari oʻz lochinini hukmdorning lochiniga qarshi uchirib, uni tutib oldilar[2]. Boburiylarning ovchi guruhi oʻz lochinini qaytarib olish uchun kelganida, ular haqoratli soʻzlarni ishlatdilar. Sikhlar esa lochinni qaytarib berishdan bosh tortdilar. Bu kelishmovchilik janjalga aylanib, ikki nafar Boburiy askari halok boʻldi, ovchi guruh boshligʻi, faujdar Gʻulom Rasulxon esa yaralandi. Shundan soʻng Boburiylar chekinishga majbur boʻldilar[2][4].
Ovchi guruhlari oʻrtasidagi ushbu voqea Guru Hargobindga qarshi harbiy yurish uyushtirish uchun bahona sifatida ishlatildi. Mukhlis Xon boshchiligida 7 000 kishilik qoʻshin unga hujum qilish uchun yuborildi. Guru Hargobindning qizi turmushga chiqishi arafasida boʻlganligi sababli, sikhlar Boburiylarning katta qoʻshiniga qarshi jangga yetarlicha tayyor emas edilar[2].
Jang
Jang Amritsar shahrida ikki kun davom etdi. Boburiylar hujum boshlashidan bir kun oldin sikhlar kutilayotgan hujum haqida xabar topib, shahar chekkasida joylashgan kichik tuproq qal’a — Lohgarhdan oz sonli qoʻriqchilarni qoldirgan holda chiqib ketdilar[2].
Jangning ikkinchi kuni hozirgi Khalsa kolleji joylashgan hududda shiddatli toʻqnashuvlar yuz berdi. Jang davomida Bhai Bhanno halok boʻldi va uning oʻlimidan soʻng Guru Hargobind qoʻmondonlikni oʻz qoʻliga oldi[2]. Jang Guru Hargobindning zarbasidan Mukhlis Xonning boshi ikkiga yorilishi bilan yakunlandi[2].
Oqibatlari
Bu jang Boburiylar va sikhlar oʻrtasidagi ikkinchi toʻqnashuv boʻlib, Guru Hargobindning oʻz izdoshlarini harbiy jihatdan tashkil etish borasidagi sa’y-harakatlari toʻgʻri ekanini tasdiqladi[2]. Sikhlarning dastlabki ikki jangi Rohilla jangi (1621) va Sangrana jangi (1628) boʻlib, birinchisida ular Khatrilarga, ikkinchisida esa Boburiylarga qarshi gʻalaba qozonganlar. Sangrana jangi sikhlarning Boburiylarga qarshi olib borgan koʻplab janglaridan birinchisi edi. Shundan soʻng 1634-yilda Amritsar jangida ham ular Boburiylar ustidan gʻalaba qozondilar. Ushbu janglarning barchasida Guru Hargobind tomonidan asos solingan Akal Sena qoʻshini ishtirok etgan.
Bundan tashqari, sikxlarning gʻalabasi Boburiylar qoʻshinining yengilmasligi haqidagi tasavvurni yoʻqqa chiqardi va Panjob dehqonlari orasida Guru Hargobindning nufuzini oshirdi[2].
Ushbu jangda sikhlar tomonida jang qilgan Bhatt Kirat va Balu (Baba Muloning oʻgʻli) halok boʻldi[6].
Manbalar
- ↑ Gopal Singh. A History of the Sikh People, 1979 — 224–225-bet.
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 Gandhi 2007, s. 534-536.
- ↑ 3,0 3,1 Gandhi 2007, s. 534–537.
- ↑ 4,0 4,1 Trilochan Singh Dr.. Guru Tegh Bahadur Prophet & Martyr, 1967 — 46–47-bet.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Jaques 2010, s. 47.
- ↑ 6,0 6,1 Dhillon 1988, s. 122.
Adabiyotlar
- Dhillon, Dalbir Singh. Sikhism, Origin and Development. Atlantic Publishers & Distributors, 1988.
- Gandhi, Surjit Singh. History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. Atlantic Publishers & Distributors, 2007. ISBN 978-81-269-0858-5. Qaraldi: 2010-yil 31-iyul.
- Jaques, Tony. Dictionary of Battles and Sieges. Greenwood Publishing Group, 2010. ISBN 978-0-313-33536-5. Qaraldi: 2010-yil 31-iyul.
Havolalar
Vikiomborda „Amritsar jangi (1634)“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.