Amr ibn Yaʼqub
| Amr ibn Yaʼqub | |
|---|---|
| Safforiylar sulolasi amiri | |
 Ahmad tangasi | |
| Saltanat | 912—913 |
| Oʻtmishdoshi | Al-Muaddal |
| Davomchisi | Abu Jaʼfar Ahmad ibn Muhammad |
| Tugʻilishi | 902/903 |
| Uy | Safforiylar |
| Otasi | Yaʼqub ibn Muhammad ibn Amr |
Abulhafs Amr ibn Yaʼqub ibn Muhammad ibn Amr (902/903-yilda tugʻilgan) – 912—913-yillarda, bir yildan sal koʻproq muddat Safforiylar sulolasining Seyistondagi amiri. Yaʼqubning oʻgʻli hamda Tohir ibn Muhammad ibn Amrning jiyani edi.
912-yilda Seyistondagi Somoniylar hokimi Abu Solih Mansurga qarshi norozilik isyonga aylandi. Yaʼqub ibn Lays As-Saffor naslidan boʻlgan Safforiylar sulolasining Seyistonda tirik qolgan yagona vakili boʻlgan 10 yoshli Amr harakatning ramziy yetakchisi boʻldi. Isyon rahbarlari orasida eng nufuzlisi sobiq xorijiy va Somoniy askari Muhammad ibn Hurmuz edi. U ayyarun guruhining qoʻllab-quvvatlashiga erishib, Abu Solih Mansurni qamoqqa oldi hamda Zarang ustidan nazoratni Somoniylardan tortib oldi.
Amr isyonning nomigagina yetakchisi boʻlgan boʻlsa-da, Muhammad ibn Hurmuz Somoniylar Seyistondan haydalganidan keyin hokimiyatni unga topshirishni niyat qilmagan edi. Muhammad oʻzini amir deb eʼlon qildi, ismini juma xutbasiga kiritdi va oʻz nomidan tangalar zarb qildirdi. Biroq tez orada Ibn al-Haffor boshchiligidagi Safforiylar qarshiligiga duch keldi. Ular Yaʼqubiy saroyini egallab, 912-yil 2-mayda Amrni amir deb eʼlon qildilar. Muhammad ibn Hurmuz hokimiyatini qayta tiklashga uringanida esa oʻldirildi.
Amr va Ibn al-Haffor tez orada Seyistonni qaytarib olish maqsadida boshlangan Somoniylar yurishiga qarshi turishga majbur boʻldilar. Somoniylar Zarang atrofini egalladilar. Biroq shaharga kira olmadilar. 9 oy davomida Somoniylar va Safforiylar shahar atrofida jang qildilar. Nihoyat, 913-yil 24-mayda Amr va Ibn al-Haffor taslim boʻldilar. Abu Solih Mansur ozod qilindi va himoyachilarga xavfsiz chiqib ketish kafolati berildi. Biroq Amr, Ibn al-Haffor va ayyarun yetakchilari Hirotga, soʻngra Buxoroga yuborildilar. Amr Samarqandga joʻnatildi, ayyar yetakchilari esa qatl etildi.
Amr keyinchalik Samarqanddan Bagʻdodga yoʻl olib, u yerda Abbosiylar xalifaligi unga boshpana berdi. Bir muddat oʻtgach, Seyistonda Safforiylar hokimiyatini qayta tiklagan hukmdor Abu Jaʼfar Ahmad uni yana Seyistonga taklif qildi. Amrga toʻliq ehtirom koʻrsatilib, mazlumlar shikoyatlarini koʻrib chiqish (mazolim ishlari) lavozimi topshirildi.
Manbalar
Adabiyotlar
- Bosworth, C. E. The History of the Saffarids of Sistan and the Maliks of Nimruz (247/861 to 949/1542-3). Costa Mesa, California: Mazda Publishers, 1994. ISBN 978-1-56859-015-8.