Ambur jangi (1749-yil 3-avgust) — Ikkinchi Karnatik urushining dastlabki yirik jangi hisoblanadi[1][2].

Ambur jangi
Ikkinchi Karnatik urushi

Anvaruddin Muhammadxonning Ambur jangidagi o‘limi tasviri (chap tomonda filda o‘qchi ham ko‘rinadi)
Sanalar 1749-yil 3-avgust
Urush yeri Ambur
Natija Ittifoqchilar g‘alabasi
Holati Chanda Sohib Karnatik navabi etib e’lon qilindi.
Raqiblar
Boburiylar imperiyasi
Arcot navobligi
Fransiya qirolligi
Fransuz Ost-Indiya kompaniyasi
Hyderobod nizomi
Qoʻmondonlar
Anvaruddin Xon † Joseph François Dupleix
De Bussi
Chanda Sohib
Muzaffar Jang
Kuchlar
20 000 jami
100 jang fili
36 000 jami
400 fransuz
Yoʻqotishlar
4 000 1 500

Jang Muzaffar Jung tashabbusi bilan boshlangan bo‘lib, Joseph François Dupleix tomonidan qo‘llab-quvvatlandi va unga Chanda Sohib boshchilik qildi. Ular Haydarobod nizomi lavozimini egallashga da’vogar Nasir Jungning da’volarini qo‘llab-quvvatlagani uchun Karnatik navobi Anvaruddin Muhammadxonni hokimiyatdan ag‘darishga intildilar. Fransuz qo‘shinlari ittifoqchilarning g‘alabasini ta’minlashda hal qiluvchi rol o‘ynadi. Jangda Anvaruddin Muhammadxon halok bo‘ldi, Chanda Sahib esa Karnatik ustidan nazoratni qo‘lga kiritdi.

Tarixi

Ikkinchi Karnatik urushi boshlanganidan buyon Karnatik navobi Anvaruddin Muhammadxon Boburiy imperatorlari Muhammadshohni Karnatikdagi hokimiyat uchun kurash ortga qaytarib bo‘lmaydigan tus olishi haqida ogohlantirib kelgan. Shuningdek, u dastlab o‘zini ushbu lavozimga tayinlagan Haydarobod nizomi Nizomulmulk tomonidan o‘z manfaatlari qonuniy deb tan olinishini istagan.

Nizomulmulk 1748-yilda vafot etdi va uning o‘rniga nabirasi Muzaffar Jung nizom lavozimini egalladi. Bu qaror Boburiy imperatorlari Ahmad Shoh Bahodir tomonidan tasdiqlandi, biroq Nizomulmulkning o‘g‘li Nasir Jung bunga qarshi chiqdi. U davlat to‘ntarishini amalga oshirib, Haydarobod shahrini egalladi.

Muzaffar Jung Haydarobodni tark etib, yangi ittifoqchilar topishga harakat qildi. U Fransiyaning general-gubernatori Joseph François Dupleix ko‘magiga ega bo‘ldi. Dupleix Dost Alixonning kuyovi Chanda Sohibni ozod etishga yordam berdi. Chanda Sohib Marathilar hujumi natijasida mag‘lubiyatga uchraganidan va qaynotasi jangda halok bo‘lganidan so‘ng asirga olinib, qamoqqa tashlangan edi. Chanda Sohib o‘zini Tirunelveli navobi deb e’lon qilib, Boburiy imperatorlari Ahmad Shoh Bahodir tomonidan ushbu maqom tasdiqlanishiga intildi. Shu maqsadda u 3 500 kishilik shaxsiy qo‘shin to‘pladi va Dupleixdan 400 nafar fransuz piyoda askarini ham oldi. Muzaffar Jung Nizomulmulkning tanlangan vorisi bo‘lganligi sababli, uning tarafdorlari soni 30 000 nafardan oshardi. Ular birgalikda Karnatik poytaxti Arcot tomon yurish qilib, Haydarobod taxtiga Nasir Jungning da’vosini qo‘llab-quvvatlagan Anvaruddin Muhammadxonni hokimiyatdan chetlatishga intildilar.

Anvaruddin Muhammadxon Arcotda mudofaa pozitsiyalarini egallash o‘rniga, 20 000 kishilik jangovar qo‘shini bilan ittifoqchi kuchlar tomon yurishga qaror qildi.

Jang

1749-yil 3-avgustda Dupleix, Chanda Sohib va Muzaffar Jung boshchiligidagi ittifoqchi qo‘shinlar Ambur yaqinida Anvaruddin Muhammadxon qo‘shinlari bilan to‘qnashdi. Anvaruddin Muhammadxon qo‘shini son jihatdan uch baravar kam bo‘lishiga qaramay, jangovar fillari ustidagi howdahlar atrofida saf tortib, mustahkam mudofaa pozitsiyasini egallashga muvaffaq bo‘ldi. Biroq De Bussi boshchiligidagi intizomli fransuz piyoda qo‘shinlari jang borishini keskin o‘zgartirib, Xon qo‘shinlarini mag‘lubiyatga uchratdi[3].

Anvaruddin Muhammadxon jangovar fil ustidagi howdahdan turib o‘z qo‘shiniga qo‘mondonlik qilayotgan paytda shiddatli to‘qnashuvda o‘qotar quroldan otilgan o‘q bilan halok bo‘ldi. Ertasi kuni Muzaffar Jung va Chanda Sahib g‘alaba bilan Arcotga kirib keldilar va Chanda Sahib Karnatikning navobiga aylandi. Anvaruddin Muhammadxonning o‘g‘li Muhammad Ali Xon Valoja janubga, Tiruchirappalli shahriga qochib bordi. U yerda yashirinib, Buyuk Britaniyadan yordam so‘radi.

Oqibatlari

Fransuz Ost-Indiya kompaniyasining 1741–1754-yillardagi ta’sir doirasi

Ambur jangi Yevropa qurol-aslahalari, harbiy intizom va piyoda qo‘shinlardan foydalanish usullarining ustunligini yaqqol namoyon etdi.

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ Naravane, M.S.. Battles of the Honorourable East India Company. A.P.H. Publishing Corporation, 2014 — 155-bet. ISBN 9788131300343. 
  2. ↑ Chhabra, G.S. Advanced Study in the History of Modern India Volume 1. Lotus Press, October 6, 2011 — 120-bet. ISBN 8189093061. 
  3. ↑ Tucker, S.C.. A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East [6 volumes]: From the Ancient World to the Modern Middle East. ABC-CLIO, 2009 — 756-bet. ISBN 9781851096725. Qaraldi: 2014-yil 26-noyabr. 

Havolalar