Alvin Hansen

Alvin Harvey Hansen (1887-yil 23-avgust – 1975-yil 6-iyun) amerikalik iqtisodchi bo‘lib, Minnesota universitetida dars bergan va keyinchalik Garvard universitetida iqtisodiyot kafedrasi professori bo‘lgan. Ko‘pincha “Amerikalik Keynes” deb ataladi, u iqtisodiy masalalar bo‘yicha keng o‘qiladigan ommabop muallif va hukumatga iqtisodiy siyosat bo‘yicha ta’sirli maslahatchi bo‘lgan. Hansen Iqtisodiy maslahatchilar kengashi va AQSh Ijtimoiy ta’minot tizimini yaratishda yordam bergan. U 1930–40-yillarda AQShda Keynschilik iqtisodiyotni joriy etgani bilan esda qoladi.

U Keynesning Umumiy nazariya asaridagi g‘oyalarni boshqalardan ko‘ra samaraliroq tushuntirdi, kengaytirdi va ommalashtirdi. U John Hicks bilan birga IS/LM modelini (yoki Hicks–Hansen modeli) ishlab chiqdi, bu Keynschilik makroiqtisodiyotning matematik ifodasidir. 1967-yilda Prezident Iqtisodiy Maslahatchilar Kengashi raisi "Paul McCracken" Hansenni shunday ta’riflagan: “Bu asrda iqtisodiy siyosat haqidagi milliy fikrlashga sizdan ko‘ra chuqurroq ta’sir qilgan boshqa iqtisodchi yo‘q.”

Erta hayot va ta’lim

Hansen Viborg, South Dakotada 1887-yil 23-avgustda fermer Niels Hansen va Marie Bergitta Nielsen oilasida tug‘ilgan. U yaqin atrofdagi Yankton kollejini (1984-yilda yopilgan) 1910-yilda ingliz tili mutaxassisligi bilan tugatgan va 1913-yilda Viskonsin-Medison universitetiga iqtisodiyot o‘rganish uchun kirgan. U yerda Richard T. Ely va John R. Commonsdan ijtimoiy muammolarni hal qilishda iqtisoddan foydalanishni o‘rgangan. 1916-yilda doktorlik kurslarini tugatgan. Hansen Mabel Lewis bilan turmush qurgan: ularning ikki farzandi bo‘lgan.

Akademik faoliyat

U doktorlik dissertatsiyasini yozish paytida Braun universitetida dars bergan. 1918-yilda (1921-yilda nashr etilgan) dissertatsiyani tugatgach, 1919-yilda Minnesota universitetiga qaytgan va 1923-yilda to‘liq professor darajasiga ko‘tarilgan. Keyinchalik uning Business Cycle Theory (1927) va Principles of Economics (1928, Frederic Garver bilan) asarlari uni keng iqtisodiy jamoatchilikka tanitgan. 1932-yilda yozilgan Economic Stabilization in an Unbalanced World asari uni keng jamoatchilik doirasiga olib chiqqan. U 1932-yilda Amerika Statistika Assotsiatsiyasining a’zosi etib saylangan. U shuningdek Millatlar Ligasining Iqtisodiy va moliyaviy tashkilotida ishlagan.

1937-yilda u Garvard universitetidagi yangi Lucius N. Littauer siyosiy iqtisod kafedrasiga taklif etilgan. Uning birinchi Harvard kitobi To‘liq tiklanishmi yoki turg‘unlikmi?(Full Recovery or Stagnation?) (1938) “sekulyar stagnatsiya nazariyasi” g‘oyalarini bayon qilgan.

Keyinchalik Amerikaning jahon iqtisodiyotidagi roli(America’s Role in the World Economy) (1945) va Iqtisodiy siyosat va to‘liq bandlik(Economic Policy and Full Employment) (1947) asarlarini yozgan. Hansen 1940-yilda Federal zaxira kengashida Marriner Ekklz(Federal Reserve Boardda Marriner Eccles)ga maxsus iqtisodiy maslahatchi bo‘lgan va 1945-yilgacha shu lavozimda ishlagan.

1956-yilda faol o‘qituvchilikdan nafaqaga chiqqach, Amerika iqtisodiyoti(The American Economy) (1957), 1960-yillarning iqtisodiy masalalari va muammolari(Economic Issues of the 1960s and Problems) (1964) va Dollar va xalqaro valyuta tizimi(The Dollar and the International Monetary System) (1965) asarlarini yozgan. U 1975-yil 6-iyunda Alexandria, Virginia shahrida 87 yoshida vafot etgan.

Nazariyalar

Uning iqtisodiy nazariyaga eng katta hissasi John Hicks bilan birgalikda ishlab chiqilgan IS/LM modeli bo‘lgan. IS–LM diagrammasi investitsiya–jamg‘arma (IS) egri chizig‘i va likvidlik afzalligi–pul taklifi (LM) egri chizig‘i o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rsatadi. U iqtisodiy siyosatning YaIMga ta’sirini tushuntirishda ishlatiladi.

Hansenning 1938-yildagi To‘liq tiklanishmi yoki turg‘unlikmi?(Full Recovery or Stagnation?) kitobi Keyns g‘oyalariga tayangan holda, davlat aralashuvisiz uzoq muddatli iqtisodiy turg‘unlik bo‘lishini ta’kidlagan.

U AQSh Kongressi oldida ishsizlikni inflyatsiyaga qarshi asosiy vosita sifatida ishlatishga qarshi chiqgan. U inflyatsiya foiz stavkalari, soliqlar va narx hamda ish haqi nazorati orqali boshqarilishi mumkinligini aytgan.

Keyinchalik “sekulyar stagnatsiya” nazariyasi ko‘proq Hansen g‘oyalari bilan bog‘lanib qoldi.

Keynschilik

Hansen dastlab Keynes g‘oyalariga shubha bilan qaragan, lekin 1938-yilda ularni qabul qilib, iqtisodiy inqiroz davrida davlat aralashuvi zarurligini qo‘llab-quvvatlagan. Uning Harvarddagi seminarlarida Paul Samuelson va James Tobin kabi talabalar Keyneschilik g‘oyalarini rivojlantirgan.

Hansenning 1941-yildagi Fiskal siyosat va biznes davrlari(Fiscal Policy and Business Cycles) kitobi AQShda Keyns tahlilini to‘liq qo‘llab-quvvatlagan birinchi yirik asarlardan biri bo‘lgan.

IS–LM modeli, foiz stavkasi (i) va milliy daromad (Y) o‘rtasidagi bog‘liqlik

Turg‘unlik

1930-yillarning oxirida Hansen AQSh iqtisodiyoti uzoq muddatli turg‘unlikka kirganini aytgan. U buni faqat davlat xarajatlari bilan yengish mumkin deb hisoblagan.

Keyinchalik iqtisodiy o‘sish uning bashoratlarini rad etdi va bu model unutilib ketdi.

Iqtisodiy sikllar

Alvin Hansen iqtisodiy sikllarni bandlik, ishlab chiqarish va narxlar tebranishi sifatida ta’riflagan.

U sikllarni ikki bosqichga ajratadi: kengayish va qisqarish.

Davlat siyosati

Hansen Buyuk Depressiya davrida iqtisodiyot faqat siklik emas, balki uzoq muddatli rivojlanish muammosiga duch kelganini aytgan. U davlat investitsiyalari orqali iqtisodiy faollikni tiklashni taklif qilgan.

U AQSh Iqtisodiy Assotsiatsiyasi tomonidan 1967-yilda Walker Medal bilan taqdirlangan.

U Kongressda ishsizlik va inflyatsiya siyosati bo‘yicha ko‘p marta fikr bildirgan.

Manbalar

Asosiy manbalar

• Hansen, Alvin H. (1939). “Iqtisodiy taraqqiyot va aholi o‘sishining kamayishi”
• “Fiskal siyosat va biznes sikllari”, 1941 (Fiscal Policy and Business Cycles)
• “Pul nazariyasi va fiskal siyosat”, 1949 (Monetary Theory and Fiscal Policy)
• “Keyns bo‘yicha qo‘llanma”, 1953 (A Guide To Keynes)
• “Biznes sikllari va milliy daromad”, 1964 (Business Cycles and National Income)

Ikkinchi darajali manbalar

• Barber, William J. “Alvin H. Hansenning 1920–30-yillardagi faoliyati…”
• Leeson, Robert. “Inflyatsiya nol maqsadining yo‘qolishi”
• Donald Markwell, John Maynard Keynes and International Relations
• Miller, John E. “Alvin H. Hansen: Keyneschilikning amerikalik targ‘ibotchisi”
• Rosenof, Theodore. Economics in the Long Run
• Seligman, Ben B., Main Currents in Modern Economics
• American National Biography

Jurnal maxsus sonlari

• Quarterly Journal of Economics vol 90 #1 (1976)
• “Alvin Hansen on Economic Progress and Declining Population Growth” Population and Development Review, 2004

Tashqi havolalar

• Muallif haqidagi asarlar: Alvin Hansen Internet Archive saytida