Ali ibn Makula
Abu Nasr Ali ibn Hibat Alloh ibn Jaʼfar ibn Allakon ibn Muhammad ibn Dulaf ibn Abu Dulaf al-Qosim ibn Isa al-Ijliy (1030/31—1082/83), familiyasi Saʼd al-Mulk yuqori darajada eʼtiborga sazovor boʻlgan arab muhaddisi va tarixchisi boʻlib, bir qancha asarlar yozgan. Shuningdek, Ibn Makula (arabcha: ابن ماكولا) nomi bilan ham mashhur boʻlgan. Asosiy asari islomiy ismlar etimologiyasi va orfografiyasi haqidagi biografik-geneologik tarixga bagʻishlangan Al-Ikmal nomli asar edi.
Hayoti
Abu Nasr ibn Makula Bagʻdod shahridan shimolda, Dajla daryosi boʻyida joylashgan Ukbara qishlogʻida zodagon arab oilasida dunyoga kelgan. Basra shahrining buvayhiy hukmdori Jalol ud-Davlaning vaziri boʻlgan Hibatilloh ibn Makulaning oʻgʻli boʻlgan. Ali ibn Makula al-Amir yoki shahzoda unvonini qoʻlga kiritgan. Mazkur unvon ehtimol oʻz huquqiga koʻra yoki mashhur ajdodi Abu Dulaf el-Ijjiga nisbatan berilgan boʻlishi mumkin[1]. Uning oilasi dastlab Eronning Hamadon va Isfahon shaharlari oʻrtasida joylashgan Jarbozakondan kelib chiqqan. Biroq, amakisi Bagʻdodda muhaddis va qozi boʻlib ishlagan. Shu sababli Ibn Makula ushbu shaharda oʻqishni boshlagan. Taʼlimni davom ettirib, Iroq, Xuroson, Suriya, Misr va Fors boʻylab mintaqaviy taʼlim markazlariga sayohat qilgan. Umrining soʻnggi yillarida Saljuqiylar imperiyasining maʼmuriy boshqaruvidagi turli rasmiy lavozimlarda faoliyat yuritgan va bir marta yangi Abbosiy xalifa al-Muqtadiy hukmronligini tan oldirish uchun Buxoroga yuborilgan elchilik guruhiga rahbarlik qilgan[2].
Bir rivoyatga koʻra, Ibn Makula grammatik al-Axfash al-Asgʻar (yoki al-Axfash Kichik) nomidan vazir Abulhasan Ali ibn Isodan nafaqa soʻrab shaxsan murojaat qilgan ekan. Aftidan, bu soʻrov gʻazab bilan rad etilgan va olim qashshoqlikda qolgan[3].
Ibn Makulaga soʻnggi suiqasd uyushtirilishi haqidagi maʼlumotlarda manbalar joy va sana tafsilotlari boʻyicha turli fikrlar bildirilgan. Aftidan, suiqasd hijriy 475-yilda (1082/83) yoki hijriy 479 (1086/87) yillarning birida Xurosonga safar chogʻida oʻzining mamluk qoʻriqchilari tomonidan oʻldirilgan va talon-taroj qilingan. Bu voqea Guliston ustonidagi Jurjonda, Xuzistondagi Ahvozda yoki Erondagi Kirmon shahrida sodir boʻlgan[4].
Manbalar
- ↑ Khallikān (Ibn) 1843, s. 505 n., II.
- ↑ Khallikān (Ibn) 1843, s. 248, II.
- ↑ Khallikān (Ibn) 1843, ss. 245–246, II.
- ↑ Khallikān (Ibn) 1843, s. 249, II.
Adabiyotlar
- Brockelmann, Carl. History of the Arabic Written Tradition Volume 1. BRILL, 2016. ISBN 978-90-04-32626-2.
- Athīr (Ibn al-), Abū al-Ḥusayn 'Alī. Al-Kāmi fī al-Ta'rikh (Chronicon Quod Perfectissimum Inscribitur.) (ar). Brill, 1862.
- Baghdādī (al-), al-Khatib Abū Bakr Aḥmad ibn 'Alī. Taʾrīkh Baghdād (ar). Al-Sa’ādah Press, 1931 — 80-bet.
- Kathīr (Ibn), Ismail. Kitāb al-Bidāya Wa'l-Nihāya (ar). Riyadh, 1966 — 18, 22, 24, 32, 46, 123-bet.
- Khallikān (Ibn), Aḥmad ibn Muḥammad. Ibn Khallikān's Biographical Dictionary (translation of Wafayāt al-A'yān wa-Anbā' al-Zamān). W.H. Allen, 1843 — 248–250-bet.
- Mākūlā (ibn), 'Alī. Kitāb al-Ikmāl, 1962 — 1–61-bet.
- Mākūlā (ibn), 'Alī. Tahdhīb mustamirr al-awhām : ʻalá dhawī al-maʻrifah wa-ūlī al-afhām (ar). Dār al-Kutub al-ʻIlmīyah, 1990.
- Taghrībirdī (Ibn), Abū al-Maḥāsin Yūsuf. al-Nujūm al-zāhirah fī mulūk Miṣr wa-al-Qāhirah. Dār al-Kutub al-Miṣrīyah, 1956.
- Vadet, J.-C . „Ibn Mākūlā.“ Encyclopaedia of Islam, second edition. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel, W. P. Heinrichs. Brill Online, 2016. Reference. June 7, 2016 http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ibn-makula-SIM_3280
- Yāqūt, Shihab al-Dīn 'Abd Allāh al-Ḥamawī. Irshād al-Arīb alā Ma'rifat al-Adīb (Yaqut's Dictionary of Learned Men), Odabāʾ. Brill, 1927 — 435–40-bet.
- al-Ziriklī, Khayr al-Dīn. Al-Aʻlām, qāmūs tarājim li-ashhar al-rijāl wa-al-nisāʼ min al-ʻArab wa-al-mustaʻribīn wa-al-mustashriqīn, 17 (ar), Dār al-ʻIlm lil-Malāyīn, 2007.