Ali ibn Ibrahim al-Qummi
Abu al-Hasan Ali Ibn Ibrohim al-Qummiy – X asrda yashagan shia sharhlovchisi va fors[1] huquqshunosi. U oʻn birinchi shia imomi Hasan al-Askariy davrida yashagan. Mashhur „Al-Kofiy“ kitobidagi koʻplab rivoyatlarni rivoyat qilgan. Ibrohimning otasini ismi „Abu al-Hasan“ edi, lekin u „ash-Shayx al-Aqdam“ nomi bilan ham tanilgan U Qumda „Koʻfon“ hadislarini tarqatgan, koʻplab muhaddislardan hadis toʻplagan. U 15 dan ortiq kitob yozgan, uning „Tafsir al-Qummi“ sharhi mashhur. U Oʻn ikki imomiy Qur’on tafsiridagi eng muhim sharhlovchilardan biri boʻlganligi taʼkidlanadi. Uning boshqa asarlari qatoriga „Axbor al-Qur’on“, „Navodir al-Qur’on“, „an-Nosix va al-Mansux“ (bekor qiluvchi va bekor qilingan kitoblar), „ash-Sharoi’“ (qonunlar yoki vahiy qilingan dinlar) hamda „at-Tavhid va ash-Shirk“ (yakkaxudolik va shirk) kiradi. U milodiy 919-yilda vafot etgan.
Hayoti
Uning tugʻilgan sanasi nomaʼlum, biroq u hijriy III (milodiy IX) asrning ikkinchi yarmi va IV (milodiy X) asrning boshlarida yashagani maʼlum[2].
Otasi Ibrohim Hoshim Koʻfadan Qumga koʻchib kelgan shialarning mashhur muhaddislaridan biri edi. Aytishlaricha, u Qumda kufaliklarning hadislarini birinchi boʻlib targʻib qilgan. Imom ar-Rizo bilan ham uchrashgan[3].
Ali Ibrohimning ukasi Ishoq va oʻgʻillari Ahmad, Ibrohim va Muhammad oʻz davrining diniy ulamolari edilar[4].
Asarlari
Ali ibn Ibrohim koʻplab kitoblar yozgan. Uning eng mashhur asari al-Tafsir boʻlib, u al-Tafsir al-Qummi nomi bilan mashhurdir. U bu asarni imomlarning rivoyatlariga asoslanib, qoʻshimcha sharhsiz tartib bergan. Hadislarning aksariyatini otasi Ibrohim ibn Hoshimdan rivoyat qilgan. Ushbu kitob shia mazhabining eng qadimiy va muhim tafsir manbalaridan biri hisoblanadi.
- Al-Nasix va al-mansux
- Qurb al-isnod
- ash-Sharoi'
- Al-Hayd
- At-Tavhid va l-shirk
- Fadoil Amir al-moʻminin
- Al-Magʻoziy
- Al-Anbiya
- Al-Mashdhar
- Al-Manaqib
- Ixtiyorul Qur’on
Manbalar
- ↑ The Cambridge history of Iran., Repr. Frye: , London: Cambridge U.P., 1975 — 468-bet. ISBN 978-0-521-20093-6.
- ↑ Ayoub, Mahmoud (2014-09-16). "History of the Qur᾽an and the Qur᾽an in History". The Muslim World 104 (4): 429–441. doi:10.1111/muwo.12070. ISSN 0027-4909. http://dx.doi.org/10.1111/muwo.12070.
- ↑ al-ṬŪSĪ. doi:10.1163/9789004206106_eifo_sim_7653. http://dx.doi.org/10.1163/9789004206106_eifo_sim_7653. Qaraldi: 2020-10-31.Ali ibn Ibrahim al-Qummi]]
- ↑ Ayoub, Mahmoud (2014-09-16). "History of the Qur᾽an and the Qur᾽an in History". The Muslim World 104 (4): 429–441. doi:10.1111/muwo.12070. ISSN 0027-4909. http://dx.doi.org/10.1111/muwo.12070.