Ali Oq qoʻyunli
| Mirza Ali Bek | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Mirza Bek | |||||
| Oq qoʻyunlilar sultoni | |||||
| Saltanat | 1435 — 1438 | ||||
| Oʻtmishdoshi | Usmon Bek | ||||
| Davomchisi | Sulton Hamza | ||||
| Vafoti | 1444 | ||||
| Turmush oʻrtogʻi | Sara Xotun | ||||
| Farzandlari |
| ||||
| |||||
| Sulola | Oq qoʻyunlilar | ||||
| Otasi | Usmon Bek | ||||
| Onasi | Maʼlum emas | ||||
| Dini | Islom (sunniylik) | ||||
Jaloliddin Ali ibn Qora Yuluk Usmon (forscha: جلال الدین علی بن قره یولوق عثمان) yoki Mirzo Ali Bek — 1435-yildan 1438-yilgacha Oq qoʻyunlilar davlati turkman[1] qabilaviy konfederatsiyasining oltinchi beyi.
Hayoti
Jaloliddin Ali ibn Qora Yuluk Usmon Oq qoʻyunli konfederatsiyasining Boyondur qabilasida tugʻilgan. U Oq qoʻyunlilar yetakchisi Usmon Bekning (1350–1435) uchinchi oʻgʻli boʻlgan[2]. Oʻz amakivachchasi Sora Xotunga uylangan[3][4]. Ularning 7 oʻgʻli va 1 qizi boʻlgan. Farzandlari orasida Uzun Hasan, Jahongir Mirzo hamda keyinchalik Safaviylar sulolasi vakili Shayx Junaydga turmushga chiqqan Xadicha Begim ham bor edi[5].
1435-yilda otasi Usmon Bek Erzurum jangida halok boʻlganidan soʻng Ali Oq qoʻyunlilar davlatining yangi hukmdoriga aylandi, chunki uning ikki akasi allaqachon vafot etgan edi. Temuriylar valiahdi Muhammad Joʻgiy Mirzo Alibekni Oʻmid (hozirgi Diyorbakir) hukmdori va Oq qoʻyunlilarning beyi sifatida tan oldi[6]. Biroq Ali oʻz aka-ukalari, amakilari va amakivachchalarining qarshiligiga duch keldi[7]. Hozirgi Elazigʻ hududidagi Palu hududini boshqargan amakivachchasi Kilij Arslon Bayandur Qora qoʻyunlilar hukmdori Iskandarning yordami bilan beklikni egallashga urindi, ammo muvaffaqiyat qozona olmadi. Shu bilan birga, Mardinni nazorat qilayotgan ukasi Sulton Hamza ukalari Mehmet va Mahmud hamda onasi Saljuq Xotun tomonidan qoʻllab-quvvatlanib, Oʻmidni egalladi[6]. Natijada, Oq qoʻyunli shahzodalarining bir qismi uni „buyuk bek“ sifatida tan oldi. Poytaxtdan siqib chiqarilgan Ali esa Erzincan va Qorahisor hukmdori boʻlgan ukasi Yoqubning huzuriga bordi. Oʻgʻillari Husayn, Jahongir va Uzun Hasan ham otasining safiga qoʻshildilar. Biroq Hamzaga qarshi hech narsa qila olmagan Ali Usmoniylar davlati sultoni Murod II huzuridan boshpana izlashga majbur boʻldi. Murod II unga İskilipni dirlik sifatida berdi, ammo u yerda uzoq qolmadi va yana Erzincanda oʻgʻillarining oldiga qaytdi[5]. Ali 1439-yil yanvar oyida taxtdan voz kechib, ixtiyoriy surgun sifatida Halabga joʻnadi va umrining oxirigacha shu yerda yashadi[8]. Shundan keyin Hamza Oq qoʻyunlilarning eng qudratli yetakchisiga aylandi. Hamza 1444-yilda vafot etdi. Shundan soʻng yetakchilik uchun kurash yana Shayx Hasan va Jahongir oʻrtasida davom etdi[7].
Manbalar
- ↑ Roy 2014, s. 38.
- ↑ Woods 1999, s. 205.
- ↑ Babinger 1992, s. 192.
- ↑ Woods 1999, s. 34.
- ↑ 5,0 5,1 Sümer 1989, s. 272.
- ↑ 6,0 6,1 Erdem 2005, s. 4.
- ↑ 7,0 7,1 Woods 1999, s. 91.
- ↑ Erdem 2005, s. 10.
Adabiyotlar
- Roy, Kaushik. Military Transition in Early Modern Asia, 1400-1750. Bloomsbury, 2014 — 288-bet. ISBN 978-1-78093-765-6.
- Babinger, Franz. Mehmed the Conqueror and His Time, 2nd, Princeton University Press, 1992. ISBN 978-0-691-01078-6.
- Woods, John E.. The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire, New York, 1999.
- Erdem, Ilhan (2005). "The Aq-qoyunlu State from the Death of Osman Beg to Uzun Hasan Beg (1435–1456)". Khazar Journal of Humanities and Social Sciences (Khazar University Press) 8 (3–4).
- Sümer, Faruk (1989). "Akkoyunlular" (tr). İslâm Ansiklopedisi. Turkiye Diyanet Foundation. https://islamansiklopedisi.org.tr/akkoyunlular.
- Andoza:Encyclopaedia Islamica
- Lewis, B., ed (1965). "Uzun Ḥasan". Encyclopaedia of Islam. Volume II: C–G (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. OCLC 495469475. https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/uzun-hasan-SIM_7788.
- Quiring-Zoche, R. (1986). "Āq Qoyunlū". Encyclopædia Iranica, online edition, Vol. II, Fasc. 2. New York. 163–168 b. https://iranicaonline.org/articles/aq-qoyunlu-confederation.
- Roemer, H. R. „The Turkmen dynasties“, . The Cambridge History of Iran, Volume 6: The Timurid and Safavid Periods. Cambridge: Cambridge University Press, 1986. ISBN 0-521-20094-6.
- Savory, R. M. (2009). "The Struggle for Supremacy in Persia after the death of Tīmūr". Der Islam (De Gruyter) 40: 35–65. doi:10.1515/islm.1964.40.1.35.