Alfa zarrachalar rentgen spektrometri

Alfa zarracha rentgen spektrometri (AZRS) alfa zarralari va lyuminestsent rentgen nurlaridan olingan namunani alfa zarralari va radioaktiv manbalardan olingan rentgen nurlari bilan nurlantirgandan soʻng tahlil qiluvchi spektrometrdir . Namunaning elementar tarkibini tahlil qilishning bu usuli koʻpincha past kuchlanish, kichik oʻlcham va minimal quvvat sarfini talab qiladigan kosmik tadqiqotlarda qoʻllanadi. Boshqa usullar (masalan, massa spektrometriyasi) katta quvvat talablari boʻlgan kattaroq uskunalarni talab qiladi. Variatsiya alfa proton rentgen spektrometridir, masalan, Pathfinder missiyasidagi kabi, u ham protonlarni aniqlaydi.

Manbalar

Alfa zarralar rentgen spektroskopiyasida nurlanishning bir necha shakllari qoʻllanadi. Ularga alfa zarralari, protonlar va rentgen nurlari kiradi. Beqaror atomlarning radioaktiv parchalanishi paytida alfa zarralari, protonlar va rentgen nurlari chiqariladi. Alfa zarralarining umumiy manbai kurium-244 dir. Energiyasi 5,8 MeV boʻlgan zarrachalarni chiqaradi. Plutoniy-240 ning parchalanishida 14 va 18 keV rentgen nurlari chiqariladi.

Alfa zarralari

Sojourner Yogi Rokning Alfa zarra rentgen spektrometri oʻlchovini oladi.

Aniqlangan energiyaning baʼzi alfa zarralari, agar ular atom yadrosi bilan toʻqnashganda, detektorga orqaga tarqaladi. 180 ° ga yaqin burchakda Rezerford fizik qonunlari energiyaning saqlanish qonuni va chiziqli impulsning saqlanishi boʻladi. Bu alfa zarracha urgan yadro massasini hisoblash imkonini beradi.

Yengil elementlar alfa zarrachalarining energiyasini koʻproq oʻzlashtiradi, alfa zarralari esa deyarli bir xil energiya bilan ogʻir yadrolar tomonidan aks ettiriladi. Tarqalgan alfa zarralarining energiya spektri dastlabki alfa zarralarining 25% dan 100% gacha choʻqqilarini koʻrsatadi. Ushbu spektr namunaning tarkibini, ayniqsa yengilroq elementlar uchun aniqlash imkonini beradi.

Protonlar

Alfa zarralarining bir qismi atom yadrolari tomonidan soʻriladi. Bu soʻrilish bilan natriy, magniy, kremniy, alyuminiy va oltingugurtni aniqlash mumkin. Bu usul faqat Mars Pathfinder aparatida Alfa zarra rentgen spektrometrida qoʻllanilgan. Mars Exploration Rovers aparati uchun proton detektori ikkinchi alfa zarracha sensori bilan almashtirildi. Shuning uchun u alfa zarrachalar rentgen spektrometri deb ham ataladi.

Rentgen nurlari

Alfa zarralari, atomning ichki qobigʻidan (K- va L-qobigʻi) elektronlarni chiqarishga qodir. Ushbu boʻsh joylar tashqi qobiqlardan elektronlar bilan toʻldiriladi, buning natijasida xarakterli rentgen nurlari hosil boʻladi. Bu jarayon zarrachalar induktsiyali rentgen nurlanishi deb ataladi va uni aniqlash nisbatan oson va ogʻirroq elementlar uchun eng yaxshi sezgirlik va ruxsatga ega.

„Maʼlumot O;zbekiston Milliy Universiteti Fizika fakulteti tomonidan tarjima qilindi“