Al-Volid ibn Tarif ash-Shayboniy
| Al-Volid ibn Tarif ash-Shayboniy | |
|---|---|
| Vafoti |
tax. 795 Abbosiylar xalifaligi |
| Vafoti sababi | nomaʼlum |
| Qarindoshlari | Laylo bintu Tarif (singlisi) |
| Jinoiy ayblov | Davlatga qarshi isyon (Vatanga xiyonat) |
| Jazo | Abbosiylar armiyasi tomonidan oʻldirilgan |
| Tafsilotlar | |
| Qurbonlar | nomaʼlum |
Al-Volid ibn Tarif ash-Shayboniy sakkizinchi asr xorijiylar yetakchisi. 794-yilda Abbosiylar xalifaligiga qarshi isyon koʻtargan. Biroq, 795-yilda magʻlubiyatga uchrab, oʻldirilgan.
Faoliyati
Koʻpgina manbalarda al-Volid Banu Tagʻlib qabilasi a’zosi ekani tilga olinsa-da, Abulfaraj Isfahoniy va Ibn Xallikon uni shayboniy deb atashgan. Clifford Edmund Bosworthning fikricha, keyingi maʼlumotlar toʻgʻriroq hisoblanadi[1]. Al-Volid xorijiylar sardori boʻlib, dovyurakligi va jasurligi bilan el orasida tanilgan ekan. Hayoti davomida asosan Jazira viloyatidagi Nasibin va al-Xabur hududlarida yashagan[2].
794-yilda Al-Volid Abbosiy xalifa Horun ar-Rashidga qarshi isyon koʻtarib, qisqa vaqt ichida atrofiga koʻplab tarafdorlar yigʻdi. Tez orada Jaziraning katta qismini bosib olib, oʻziga qarshi chiqqan Diyor Rabiʼa noibini oʻldirdi. Soʻngra, Diyor Mudarga bostirib kirib, Raqqada Abdulmalik ibn Solihni qamal qilishga kirishdi. Xorijiylar keyinchalik Arminiyaga yoʻl olishdi va Hilat shahrini qamal qilishdi. Shahar aholisi oʻz erkinliklari evaziga tovon toʻlashga rozi boʻldi. Shundan soʻng xorijiylar Ozarbayjon, Hulvon, Iroqning Savod viloyati hamda Dajla daryosining gʻarbiy sohilidagi hududlarga bostirib kirib, bu jarayonda boylik toʻplashdi[3].
Xorijiylarni toʻxtatish uchun Horun ar-Rashid ularga qarshi ketma-ket ikki qoʻshin yubordi. Biroq, bu qoʻshinlar isyonchilarga magʻlub boʻlib, har ikkala qoʻmondon ham jang maydonida halok boʻldi. Shundan soʻng, xalifa Yazid ibn Mazyad ash-Shayboniyni katta qoʻshinga qoʻmondon etib tayinlab, al-Volidga qarshi joʻnatdi. Xalifa Yazidga qoʻzgʻolonni iloji boricha tezroq bostirish uchun qat’iy koʻrsatma berdi. Yazid 795-yil oxirida Hit shahri yaqinidagi al-Hadisa degan joyda qoʻzgʻolonchilar bilan toʻqnashdi. Al-Volidni yakkama-yakka jangda magʻlub etib, oʻldirdi va boshini tanasidan judo qildi. Yazid xorijiylarning ko‘p qismini qatl etdi va qolganlarini tarqatib yuborishga majbur qildi. Natijada qoʻzgʻolon magʻlubiyat bilan yakunlandi[4].
Al-Volidning vafotidan soʻng singlisi jangchi va shoira Laylo bintu Tarif unga atab marsiya aytgan[5].
Manbalar
- ↑ Al-Tabari 1989, p. 143 n. 524.
- ↑ Ibn Khallikan 1868, s. 668.
- ↑ Al-Tabari 1989, ss. 143, 153; Ibn Khallikan 1868, s. 668; Ibn Khallikan 1871, s. 218; Ibn al-Athir 1987, s. 302; Khalifah ibn Khayyat 1985, ss. 450, 451–452; Al-Ya'qubi 1883, ss. 495–96; Eisenstein 2002, ss. 129–30.
- ↑ Al-Tabari 1989, ss. 143, 153, 154; Ibn Khallikan 1868, ss. 668–70; Ibn Khallikan 1871, ss. 218–220; Ibn al-Athir 1987, ss. 302–04; Khalifah ibn Khayyat 1985, ss. 451–452; Al-Ya'qubi 1883, s. 496; Eisenstein 2002, s. 130, Some of the specific details of the revolt are given differently in the sources.
- ↑ Classical Poems by Arab Women: A Bilingual Anthology, ed. and trans. by Abdullah al-Udhari (London: Saqi Books, 1999), p. 106.
Adabiyotlar
- Eisenstein, H. (2002). "Al-Walid b. Tarif". The Encyclopedia of Islam, New Edition, Volume XI: W–Z. Leiden and New York: BRILL. 129–130 b. ISBN 90-04-12756-9. http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/al-walid-b-tarif-SIM_7849.
- Ibn al-Athir, 'Izz al-Din. Al-Kamil fi al-Tarikh, Vol. 5. (ar). Beirut: Dar al-'Ilmiyyah, 1987.
- Ibn Khallikan, Shams al-Din Abu al-'Abbas Ahmad ibn Muhammad. Ibn Khallikan's Biographical Dictionary, Vol. III, Trans. Baron Mac Guckin de Slane, Paris: Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland, 1868.
- Ibn Khallikan, Shams al-Din Abu al-'Abbas Ahmad ibn Muhammad. Ibn Khallikan's Biographical Dictionary, Vol. IV, Trans. Baron Mac Guckin de Slane, Paris: Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland, 1871.
- Khalifah ibn Khayyat. Tarikh Khalifah ibn Khayyat, 3rd ed (ar). Al-Riyadh: Dar Taybah, 1985.
- Al-Tabari, Abu Ja'far Muhammad ibn Jarir. The History of al-Ṭabarī, Volume XXX: The 'Abbasid Caliphate in Equilibrium., Trans. Clifford Edmund Bosworth, Albany, NY: State University of New York Press, 1989. ISBN 0-88706-564-3.
- Al-Ya'qubi, Ahmad ibn Abu Ya'qub. Historiae, Vol. 2 (ar). Leiden: E. J. Brill, 1883.