Al-Mubarqa
Abu Harb al-Yamoniy (arabcha: أبو حرب اليماني), shuningdek, Yaʼqubiy tomonidan berilgan maʼlumotlarga koʻra, Tamim al-Laxmiy (arabcha: تميم اللخمي) deb ham atalgan, biroq, asosan, al-Mubarqaʼ (arabcha: المبرقع) nomi bilan mashhur boʻlgan. 841/42-yillarda Falastinda Abbosiy xalifaligiga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolonga rahbarlik qilgan.
Qoʻzgʻolon
Tarixchi at-Tabariyning soʻzlariga koʻra[1], qoʻzgʻolon quyidagicha boshlangan: bir askar Abu Harb yoʻqligida uning uyiga joylashmoqchi boʻladi, ammo Abu Harbning xotini yoki singlisi bunga ruxsat bermaydi. Askar bunga javoban uni qamchi bilan uradi. Abu Harb uyga qaytib, boʻlgan voqeani eshitgach, qilichini olib askarni oʻldiradi. Shu bilan qonunni buzgan shaxsga aylanadi va Iordaniya togʻlariga qochib ketadi[1]. Tabariyning soʻzlariga koʻra, Abu Harb uni tanimasliklari uchun yuzini niqob (burquʿ) bilan berkitib yurgan va shu tariqa u „niqobli“ laqabini olgan[1]. Islom olamidagi turli qoʻzgʻolon yetakchilariga ham shunday laqab berilgan, jumladan, islom paygʻambari Muhammad davrida yashagan al-Asvaddan tortib 780-yillarda yashagan al-Muqannagacha, keyinchalik IX asrda Zanjilar qoʻzgʻoloni rahbari Ali ibn Muhammad ham bu laqabdan foydalangan[2].
Al-Mubarqa Abbosiylar hukmronligining adolatsizliklariga qarshi gapira boshlagan va tez orada uning safiga koʻplab dehqonlar ham qoʻshilgan. Oradan koʻp oʻtmay Umaviylar sulolasining bashorat qilingan „Sufyoniy“[1] vakili, yaʼni Umaviylar avlodining Sufyoniylar sulolasidan boʻlgan, Suriyani Abbosiylardan ozod qilishi lozim boʻlgan shaxs sifatida daʼvo qildi. Shu nom ostida qoʻzgʻolon kengayib bordi va hatto mahalliy qabilalarning zodagonlari ham unga qoʻshila boshladi[2]. Tarixchi Yaʼqubiyning yozishicha, qoʻzgʻolonga Amila, Laxm, Balqayn va Judham qabilalari ham qoʻshilgan[1].
Suriyalik tarixchi Michaelning maʼlumotlariga koʻra, uning lashkari 3000 nafar „och va bechorahol kishilardan“ iborat boʻlgan[3]. Shuningdek, ularning safida baʼzi nasroniy kishilar ham boʻlgan boʻlishi mumkin. Qoʻzgʻolon boshlangan yili Suriyada qish nihoyatda sovuq va quruq boʻlgan, undan keyin esa kuchli boʻronli bahor kelib, hosilni chigirtkalar yoʻq qilgan. Tarixchi Paul Kobbning fikricha, aynan mana shu tabiiy ofatlar va iqtisodiy tanazzul sharoitida Abu Harbning adolat, tenglik va soliq yengilligiga doir daʼvatlari dehqonlar orasida katta eʼtibor va qoʻllab-quvvatlovga sazovor boʻlgan boʻlishi mumkin[3].
Abu Harb va uning izdoshlari Falastinda dastlabki yurishlarini boshlaganlar, ular Falastin poytaxti va savdo markazi Ramla shahrini nishonga olishgan boʻlishi ham mumkin. Ular Quddusga yetib borib, u yerdagi masjid va cherkovlarni talon-toroj qildilar, natijada musulmonlar, nasroniylar va yahudiylar shahardan ommaviy ravishda qochishga majbur boʻlishdi. Nasroniylikning Patriarx cherkovlarni vayron qilinmasligi uchun isyonchilarga katta miqdorda oltin toʻladi. Ularning Nablusga qilgan hujumi ham aholini qochishga majbur qildi, shu jumladan, yahudiylarning oliy ruhoniylaridan biri boʻlgan Samaritan bosh ruhoniysi ham qochishga uringan, biroq yaralanib, Xevronga ketish yoʻlida vafot etgan[3].
Manbalar
Adabiyotlar
- The History of al-Ṭabarī, Volume XXXIII: Storm and Stress Along the Northern Frontiers of the ʿAbbāsid Caliphate: The Caliphate of al-Muʿtasim, A.D. 833–842/A.H. 218–227, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1991. ISBN 978-0-7914-0493-5.
- Cobb, Paul M.. White Banners: Contention in 'Abbasid Syria, 750-880. Albany: State University of New York Press, 2001. ISBN 0-7914-4879-7.
- Eisenstein, H. (1993). "al-Mubarḳaʿ". in Bosworth, C. E.. Encyclopaedia of Islam. Volume VII: Mif–Naz (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. p. 279. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_5292. ISBN 978-90-04-09419-2. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=al-Mubar%E1%B8%B3a%CA%BF&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.