Al-Muʼizz koʻchasi
Al-Muizz li-Din Alloh al-Fotimiy koʻchasi (arabcha: شارع المعز لدين الله الفاطمي), yoki qisqacha al-Muizz koʻchasi, tarixiy Qohiraning devor bilan oʻralgan qismidagi shimoldan janubga qarab choʻzilgan asosiy koʻchalardan biridir. U Qohiraning eng qadimiy koʻchalaridan biri boʻlib, shaharning (undan avvalgi Fustatni hisobga olmaganda) 10-asrda, toʻrtinchi xalifalari Al-Muizz li-dinillah (koʻchaga uning nomi berilgan) boshchiligidagi Fotimiylar sulolasi tomonidan barpo etilishiga borib taqaladi[1].
Tarixan u shaharning eng muhim tomiri boʻlgan va koʻpincha Qasaba (yoki Qasabah) deb atalgan. U shaharning iqtisodiy hududlarining bosh oʻqini tashkil etgan boʻlib, bu yerda uning suvqlari (bozorlar) toʻplangan edi[1]. Koʻchaning nufuzi Misr hukmdorlari va zodagonlari tomonidan bunyod etilgan koʻplab yirik diniy va xayriya inshootlarining ham aynan shu yerda qad rostlashiga olib kelgan, natijada u Qohiradagi tarixiy islom meʼmorchiligining nihoyatda zich jamlangan majmuiga aylangan[2][1]. Bu ayniqsa Bayn al-Qasrayn hududida yaqqol koʻzga tashlanadi; bu yerda Islomiy Qohiraning eng muhim yodgorliklaridan baʼzilari joylashgan[2].
Tavsif
Al-Muʼizz koʻchasi shimolda Bab al-Futuh shahar darvozasidan boshlanib, janubda Bab Zuvayla darvozasigacha boradi. Har ikkala kirish qismi 11-asrda vazir Badr al-Jamoliy tomonidan qurdirilgan tosh devorlarda joylashgan[1]. Bu uni devor bilan oʻralgan shahardagi eng uzun koʻchalardan biriga aylantiradi; uning uzunligi qariyb bir kilometrga teng. Al-Muʼizz koʻchasi nomi odatda tarixiy devorli shahar ichidagi qismigagina nisbatan qoʻllanilsa-da, amaliyotda al-Muʼizz koʻchasidan boshlanuvchi yoʻl (turli nomlar ostida) bir necha kilometr janubroqqa, Radvon Bey qasabalari (al-Xayyamiya koʻchasi) orqali davom etib, nihoyat ulkan Qarafa qabristoni (Janubiy qabriston yoki Oʻliklar shahri)da tugaydi[2].
Tarixi
Tarixan bu koʻcha Qasaba deb atalgan (arab tilida turlicha maʼnolarga ega soʻz boʻlsa-da, bu yerda shahar markaziy qismi nazarda tutiladi) va Qohiraning iqtisodiy hamda diniy hayotining asosiy shahardan oʻtuvchi oʻqi boʻlgan[1].