Kontent qismiga oʻtish

Al-Mahdiy Ahmad bin Yahyo

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Al-Mahdiy Ahmad ibn Yahyo yoki Ahmad ibn Yahyo ibn al-Murtazo (أحمد بن يحيى المرتضى) (1363/1374 – 1436) moʻtazila olimi va imom, zaydiya davlatining Yamandagi imomi boʻlib, 1391–1392-yillarda qisqa muddat imomlik qilgan. U ensiklopedist va turli sohalarda sermahsul yozuvchi boʻlgan.

Ahmad ibn Yahyo zaydiy imom ad-Daʼiy Yusufning (1012-yilda vafot etgan) 12-avlod avlodi edi. Toʻliq ismi: al-Mahdiy Ahmad ibn Yahyo ibn al-Murtazo ibn Ahmad al-Javod ibn al-Murtazo ibn al-Mufazzal ibn al-Mansur ibn al-Mufazzal ibn al-Hajjoj ibn Ali ibn Yahyo ibn al-Qosim ibn ad-Daʼiy Yusuf.

1391-yilda keksa imom an-Nosir Muhammad Salohiddin vafot etganda uning oʻgʻillari hali voyaga yetmagan edi. Qozi ad-Davvariy ularning nomidan Yaman togʻli hududlaridagi zaydiy yerlarining vaqtinchalik boshqaruvini oʻz qoʻliga oldi. Biroq zaydiy ulamolari Sanadagi Jamol ad-Din masjidida toʻplanib, Ahmad ibn Yahyoni 'al-Mahdī Ahmad' taxallusi bilan imom etib tayinladilar. Bu tayinlovni ad-Davvani tan olmadi va darhol marhum imomning oʻgʻli al-Mansur Ali ibn Salohiddinni imom qilib koʻtaradi. Al-Mahdiy Ahmad va uning tarafdorlari Sanadan Bayt Bavsga chekindilar va bir yil davomida ikki imom hokimiyat uchun kurash olib bordi. 1392-yilda al-Mahdiy Ahmad al-Mansur Alining qoʻshinlari tomonidan asir olinib, qamoqqa tashlandi. 1399-yilda soqchilar yordami bilan sobiq imom qamoxonadan qochib, 1436-yilda vabodan vafot etguniga qadar xoli holatda yashadi[1]. Al-Mahdiy Ahmad zaydiya imomligi uchun zarur boʻlgan maʼmuriy va harbiy salohiyatga ega boʻlmagan boʻlsa-da, u kalom, mantiq, sheʼriyat, nahv va fiqh boʻyicha salmoqli asarlar majmuasini yaratdi[2].

Asarlari

  • Kitāb al-Baḥr az-zahhār: al-jāmiʻ li-madhāhab ʻulamāʼ al-amṣār; ilohiyot-fiqhiy ensiklopediya
  • Kitāb al-milal va an-niḥal: min ajzāʼ Kitāb al-baḥr az-zakhār: al-jāmiʻ li-madhāhab ʻulamāʼ al-amṣār[3].
  • Ṭabaqāt al-Mu’tazilah[4][5].
  • Bāb zikr al-Muʻtazilah: min Kitāb al-Munya va-l-amal fī sharḥ kitāb al-Milal va-n-niḥal[6].
  • Al-Mutazilah: being an extract from the Kitābu-l milal wa-n-niḥal[7][8].
  • Al-Kāshif li-zavī al-ʻuqūl ʻan vujūh maʼānī al-kāfil bi-nayl as-suʼūl[9].
  • Kitāb al-Munya va-'l-amal fī sharḥ al-milal va-'n-niḥal[10].
  • ʻUyūn al-Azhār fī fiqh al-aʼimmah al-aṭhār[11][12].

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ Encyclopaedia of Islam, Vol. V. Leiden 1986, p. 1241.
  2. ↑ Carl Brockelmann, Geschichte der arabischen Litteratur, Vol I. Leiden 1943, pp. 238–240.
  3. ↑ Murtaḍā (Ibn al-), Aḥmad ibn Yaḥyā; Javād Mashkūr, Muḥammad (1959), Kitāb al-milal wa al-niḥal : min ajzāʼ Kitāb al-baḥr al-zakhār: al-jāmiʻ li-madhāhab ʻulamāʼ al-amṣār, Arabic Collections Online (Organization) (arab), Tabrīz: Columbia University Libraries
  4. ↑ Murtaḍā (Ibn al-), Aḥmad ibn Yaḥyā (1961), Diwald-Wilzer, Susanna; Zwettler, Michael (muh.), „Ṭabaqāt al-Mu'tazilah (Die Klassen der Mu'taziliten)“, Bibliotheca Islamica, Nasharāt al-Islāmīyah, Beirut: al-Maṭbaʻah al-Kāthūlīkīyah (in kommission bei Frantz Steiner Verlag), XXI
  5. ↑ Vajda, G. (1963), „Susanna Diwald-Wilzer. Kitāb Tabaqāt al-Mu'tazila, Die Klassen der Mu'taziliten, von Ahmad Ibn Yahyā al-Murtadā“, Revue de l'histoire des religions, 163 (2): 262–3
  6. ↑ Murtaḍā (Ibn al-), Aḥmad ibn Yaḥyā. Bāb dhikr al-Muʻtazilah: min Kitāb al-Munyah wa-al-amal fī sharḥ kitāb al-Milal wa-al-niḥal (ar). Dār Ṣādir, 1975. 
  7. ↑ Murtaḍā (Ibn al-), Aḥmad ibn Yaḥyā. Al-Mutazilah: being an extract from the Kitābu-l milal wa-n-niḥal (ar, en). Harrassowitz, 1902. 
  8. ↑ Murtaḍā (Ibn al-), Aḥmad ibn Yaḥyā. Al-Mutazilah: being an extract from the Kitābu-l milal wa-n-niḥal (ar, en). Halle, Saale Universitäts- und Landesbibliothek Sachsen-Anhalt Leipzig u.a., 1902. 
  9. ↑ Murtaḍā (Ibn al-), Aḥmad ibn Yaḥyā; Murtaḍā (ibn al-), Zayd al-Maḥaṭwarī Ḥasanī. al-Kāshif li-dhawī al-ʻuqūl ʻan wujūh maʻānī al-kāfil bi-nayl al-suʼūl (ar). Maktabat Badr lil-Ṭibāʻah wa-al-Nashr wa-al-Tawzīʻ, 2014. 
  10. ↑ Murtaḍā (Ibn al-), Aḥmad ibn Yaḥyā; Jawād Mashkūr, Muḥammad. Kitāb al-Munya wa-'l-amal fī sharḥ al-milāl wa-'n-niḥal (ar), 1979. 
  11. ↑ Murtaḍā (Ibn al-), Aḥmad ibn Yaḥyā; Ṣādiq (al-), Mūsā. ʻUyūn al-Azhār fī fiqh al-aʼimmah al-aṭhār (ar). Dār al-Kitāb al-Lubnānī, 1975. 
  12. ↑ Murtaḍā (Ibn al-), Aḥmad ibn Yaḥyā. Uyun al-azhar. Dar al-Kitab al-Lubnani, 1975. 
Oʻtmishdoshi:
an-Nosir Muhammad Salohiddin 		Zaydiya Yaman imomi
1391–1392 		Vorisi:
al-Mansur Ali ibn Salohiddin 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Al-Mahdiy_Ahmad_bin_Yahyo&oldid=272123" dan olindi