Al-Kixya masjidi
| Masjid | |
Al-Kixya masjidi
| |
 | |
Usmon Katxuda al-Qozdagʻliy masjidi, odatda, Al-Kixya masjidi deb ataladi — Misrdagi Usmoniylar davriga oid masjidlardan biri. 1734-yilda bunyod etilgan[1]. Qohiraning Azbakiya tumanida joylashgan. Masjid amir Usmon Katxudo nomi bilan atalgan. Usmon Katxudo koʻplab diniy inshootlarni bunyod ettirgan va ushbu masjidni qurish uchun oʻz mulkining katta qismini vaqf qilgan yuqori martabali amir boʻlgan[2].
Tarixi
Shahzoda Usmon qurilishni yakunlagach, mashhur shayx Umar ibn Ali ibn Mustafo at-Tahlaviyni masjid mudarrisi etib, shayx Hasan al-Maqdisiyni esa imom va xatib etib tayinlagan[3][4]. Masjidda oʻqilagan birinchi namozga juda koʻpchilik yigʻilgan. Odam shunchalik gavjum boʻlganki, hatto namozga kechikibroq kelgan shahzoda Usmonbek Zulfiqor ham namoz oʻqish uchun joy topolmagach, yaqin atrofdagi Azbak masjidiga qaytib ketgan[5].
Masjid 1979-yilda UNSECO Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan[6]. 1992-yil Qohirada sodir boʻlgan zilzila oqibatida masjid jiddiy zarar koʻrgan[7], biroq restavratsiyadan oʻtkazilib, 2000-yilga kelib toʻliq taʼmirlangan[8].
Tavsifi
Masjid mamluklar davriga xos boʻlgan oʻziga xos meʼmoriy uslubga ega[7]. U markaziy sahn (hovli)dan iborat boʻlib, uning atrofini toʻrtta ivon oʻrab turadi; ulardan eng kattasi — katta gumbaz ivonidir. Bu ivon qiblaga qaragan devorga parallel joylashgan ustunlar koʻtarib turgan uch qator ravoqlardan tashkil topgan. Masjidning toʻrtta fasadi bor va u nafis bezaklari hamda granit marmardan ishlangan toʻsinlari bilan ajralib turadi[6].
Kirish qismida marmar zinalar orqali chiqiladigan eshik joylashgan. Eshikning oʻzi gul naqshlari bilan bezatilgan. Masjidning yuqori devori Qur’on oyatlari bitilgan yogʻoch karniz bilan oʻralgan. Qibla devorining markazida ikki qora ustun orasida joylashgan ishlov berilgan marmar mihrab bor[9]. Mihrab yonida yoʻnib ishlangan yogʻochdan yasalgan va qadalma bezaklar bilan yigʻilgan yogʻoch minbar turadi. Mihrab tepasida Alloh, Muhammad, Abu Bakr va Usmon ismlari bitilgan rang-barang vitraj bilan toʻldirilgan yumaloq deraza mavjud[10].
Masjid kirishining tepasidagi toʻsin (lintel)da iyeroglif yozuvlar bor. Qadimgi ibodatxonalar toshlarini qayta ishlatish amaliyoti oʻtmishda keng tarqalgan boʻlgan va bir qancha masjidlar, cherkovlar hamda ibodatxonalarda eski ibodatxonalardan qolgan yozuvlar uchraydi[11].
Manbalar
- ↑ Aḥmad ʻAṭīyat Allāh. al-Qāmūs al-Islāmī. Maktabat al-Nahḍah al-Miṣrīyah, 1963.
- ↑ Ḥasan ʻAbd al-Wahhāb Ḥusayn. تاريخ المساجد الأثرية. الهيئة المصرية العامة للكتاب, 1994.
- ↑ عبد الرحمن الجبرتي. عجايب الآثار في التراجم والأخبار (الجزء الثاني). Hindawi Foundation, August 17, 2022. ISBN 9781527304277.
- ↑ هاني محمود. المقاومة الحضارية. Al Manhal, 2017.
- ↑ Muḥammad Kamāl al-Sayyid Muḥammad. اسماء ومسميات من تاريخ مصر القاهرة. الهيئه المصرية العامة للكتاب, 1986. ISBN 9789770109427.
- ↑ 6,0 6,1 فريد, سامح. „مسجد «الكخيا» يُزيّن ميدان الأوبرا الخديوية“. Al Masry Al Youm (2025-yil 13-iyul).
- ↑ 7,0 7,1 „«الكخيا».. المسجد العتيق الذي يُزين القاهرة الخديوية“. nabd.com (2024-yil 7-may).
- ↑ Caroline Williams. Islamic Monuments in Cairo. American University in Cairo Press, December 2008.
- ↑ د. حسين دقيل. مآذن أثرية من مصر العثمانية. Bibliomania Publishing and Distribution, 2021.
- ↑ هاشم, احمد. „بالفيديو والصور..مسجد الكخيا بالقاهرة“. masrawy.com (2014-yil 14-noyabr).
- ↑ مجموعة كتاب. العمارة الإسلامية.. المصطلحات الفنية والطرز والتخطيط. وكالة الصحافة العربية, August 4, 2020.
