Al-Ijliyyah
Al-Ijliyyah bint al-Ijliy (arabcha: العجلية بنت العجلي) 10-asrda astrolab yasagan usta boʻlib, hozirgi shimoliy Suriya hududidagi Halabda faoliyat yuritgan[1][2][3]
U baʼzan zamonaviy ommabop adabiyotlarda Maryam al-Asturlabiyya (arabcha: مريم الأسطرلابية) nomi bilan ham taniqli. Biroq uning taxmin qilinadigan ismi bo'lmish „Maryam“ hayoti haqida maʼlum boʻlgan yagona manbada tilga olinmaydi.
Hayoti
Ibn an-Nadimga koʻra, u al-Ijliy nomi bilan tanilgan boshqa bir astrolab ustasining qizi boʻlgan[3]. U va otasi bagʻdodlik astrolab yasovchi Nastulusning shogirdlari (tilmithah) boʻlgan[3].
Al-Ijliyyah 10-asrda astronomik asbob boʻlgan astrolablarni tayyorlagan[1][4]. U 944–967-yillarda hukmronlik qilgan Halabning birinchi amiri Sayf ad-Davla xizmatida boʻlgan[3][1].
Bu maʼlumotlardan tashqari, Al-Ijliyyah haqda boshqa hech narsa maʼlum emas. Uning „Maryam“ degan taxminiy ismi oʻz davriga oid manbalar bilan tasdiqlanmagan, u va otasining ismlarida uchraydigan „al-Asturlabiy“ iborasi esa shunchaki „astrolabchi“ degan maʼnoni anglatib, ularning kasbini koʻrsatadi. Astrolablar uning davridan ancha oldin ham maʼlum boʻlgan.
Merosi
1990-yilda Palomar rasadxonasida Henry E. Holt tomonidan kashf etilgan asosiy asteroid kamaridagi 7060 Al-Ijliya uning sharafiga shunday nomlangan[2]. Nomlashga oid iqtibos 2016-yil 14-noyabrda (M.P.C. 102252) eʼlon qilingan[5].
2015-yilda mukofotga sazovor boʻlgan Binti kitobidagi hamda Netflixning Vikings: Valhalla serialidagi bir qahramon obraziga ilhom bergan[6][7]. 1001 Inventions uni Islom oltin davrining buyuk ayollaridan biri deb atagan[8].
Yana qarang
- O‘rta asrlar islom olamida astronomiya
- Musulmon astronomlar ro‘yxati
- Ayol astronomlar ro‘yxati
- Ilm-fandagi ayollar xronologiyasi
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Salim Al-Hassani „Women's Contribution to Classical Islamic Civilisation: Science, Medicine and Politics“. 2016-yil 27-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 15-avgust.
- ↑ 2,0 2,1 „7060 Al-'Ijliya (1990 SF11)“. Minor Planet Center. Qaraldi: 2016-yil 21-noyabr.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Dodge, Bayard. The Fihrist of Al-Nadīm: A Tenth-century Survey of Muslim Culture. Columbia University Press, 1970 — 671-bet. ISBN 978-0-231-02925-4. „al-ʿIjlī al-Aṣṭurlabī, an apprentice of Betulus; al-ʿIjlīyah, his daughter, a pupil of Betulus, who was with Sayf al-Dawlah.“
- ↑ „How astronomers and instrument-makers in Muslim civilisations expanded our knowledge of the universe | Muslim Women's Council“. www.muslimwomenscouncil.org.uk. 2016-yil 13-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 12-avgust.
- ↑ „MPC/MPO/MPS Archive“. Minor Planet Center. Qaraldi: 2016-yil 21-noyabr.
- ↑ Emmet Asher-Perrin. „The Inspiration for Nnedi Okorafor’s Binti is a Muslim Scientist From the 10th Century“ (en-US). Tor.com (2016-yil 2-iyun). Qaraldi: 2018-yil 18-noyabr.
- ↑ Tyler, Adrienne „The True Story Behind Hayat Kamille's Mariam in Vikings: Valhalla“ (en). ScreenRant (2023-yil 17-yanvar). Qaraldi: 2023-yil 23-aprel.
- ↑ „Extraordinary Women from the Golden Age of Muslim Civilisation“. 1001 Inventions. 2019-yil 10-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 18-noyabr.
Havolalar
- Astrolab: 13-asrning iPhoneʼi — Daily Sabah
- GPS va uning islomiy kelib chiqishi, The Star Online, 2013-yil 3-oktyabr