Al-Husayn ibn Ismoil al-Musabiy
| Al-Husayn ibn Ismoil al-Musabiy | |
|---|---|
| Fors noibi | |
|
Mansab davri 850 – 861 | |
| Monarx | Al-Mutavakkil |
| Oʻtmishdoshi | Muhammad ibn Ibrohim |
| Bagʻdod xavfsizlik xizmati (shurta) boshligʻi | |
|
Mansab davri 870 – 885 | |
| Monarx | Al-Muʼtamid |
| Shaxsiy maʼlumotlari | |
| Tavalludi |
nomaʼlum Abbosiylar xalifaligi |
| Vafoti |
885 Bagʻdod, Abbosiylar xalifaligi |
| Otasi | Ismoil ibn Ibrohim ibn Musab |
Al-Husayn ibn Ismoil ibn Ibrohim ibn Musab (arabcha: الحسين بن إسماعيل بن إبراهيم بن مصعب, 886-yil noyabrda vafot etgan[1]) Abbosiylar xalifaligi xizmatida boʻlgan, 9-asrda yashagan lashkarboshi. Ayniqsa, Samarradagi anarxiya (861—870) nomini olgan voqealar davrida faol boʻlgan.
Faoliyati
Mus’abiylar oilasiga mansub boʻlgan al-Husayn tohiriylar xonadoniga qon-qarindosh boʻlib, manbalarda baʼzan „at-Tohiriy“ nisbasi bilan ham tilga olinadi[2]. Al-Mutavakkil xalifaligi davrida (h. 847–861) 850-yilda xalifaning amakivachchasi Muhammad ibn Is’hoq ibn Ibrohim tomonidan Fors viloyatiga noib etib tayinlangan. Shuningdek, oʻsha lavozimning oldingi egasi boʻlgan amakisi Muhammad ibn Ibrohim al-Musabiyni qatl ettirishga mas’ul boʻlgan[3]. 858-yilda xalifa al-Mutavakkil Damashqqa safar qilganida al-Husayn uning shaxsiy qoʻriqchilari (haras) safida boʻlgani tilga olingan. Keyingi yili esa Ibrohim ibn al-Hasan ibn Sahlning vafotidan soʻng hojib (saroyda xizmat qiluvchi yuqori lavozimli amaldor) etib tayinlangani haqida maʼlumotlar mavjud[4].
861-yilda al-Mutavakkil vafotidan soʻng, al-Husayn Bagʻdodga qaytib kelib, shahar noibi, ikkinchi amakivachchasi Muhammad ibn Abdulloh ibn Tohirning qoʻmondoni lavozimlarini egallagan. Al-Husaynni 864-yilga Muhammad Kufada qoʻzgʻolon koʻtargan Aliy Yahyo ibn Umarga qarshi qoʻshin qoʻmondoni etib tayinlagan. Qisqa muddatdan soʻng Yahyoni jangda magʻlub etib, oʻldirishga muvaffaq boʻlgan[5]. 865—866-yillarda raqib xalifalar al-Musta’in va Mu’tazz oʻrtasida boʻlib oʻtgan fuqarolar urushi paytida al-Husayn Muhammadning yordamchilaridan biri boʻlib, Bagʻdodni bir yillik qamaldan mudofaa qilishda muhim rol oʻynagan. Dastlab shaharning sharqiy tomonidagi Shammasiya darvozasini himoya qilishga qoʻmondonlik qilgan boʻlsa, keyinchalik qamal qilayotgan Samarra armiyasining hujumini qaytarishga yordam bergan. Oʻsha yilning yozida al-Husaynga al-Mu’taz kuchlaridan Anbar shahrini qaytarib olish vazifasi topshirilgan. Biroq, koʻp sonli qoʻshinga ega boʻlishiga qaramay, ikki marta ogʻir talafotlar bilan orqaga chekinishga majbur boʻlgan. Natijada, Muhammad uni ham, uning askarlarini ham xalq oldida qattiq tanqid qilgan[6].
Urush tugagandan soʻng, al-Husayn 867-yilda Muhammad vafot etguniga qadar xizmatida qolgan. Shuningdek, 866-yilda Bagʻdodda askarlar qoʻzgʻolonini bostirishda ham ishtirok etgan[7]. Muhammadning vorisi Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Tohir al-Husayn Bagʻdodning qoʻsh koʻprigi hamda Qatrabbul, Maskin va Anbar tumanlariga masʼul etib tayinlangan. Bundan tashqari, arab boʻlmagan qoʻshinlar va Shakiriyya askarlari qoʻmondoni vazifasini ham bajargan. Keyingi noib Sulaymon ibn Abdulloh ibn Tohir bilan ancha keskin munosabatda boʻlgan. Noib al-Husaynni lavozimidan mahrum qilib, qoʻl ostidagilarni qamoqqa tashlagan. Shuningdek, al-Husayn va boshqa bir qancha Bagʻdod qoʻmondonlarining Sulaymonning zobiti Muhammad ibn Avsga qarshi nizosi 869-yilda bir qator shiddatli toʻqnashuvlarga aylanib ketgan[8].
870-yilda al-Husayn oʻsha yilgi ziyorat vaqtida mavsumiy bayramni (mavsim) nazorat qilgani haqida eslatib oʻtilgan[9]. 885-yilda Muhammad ibn Tohir nomidan Bagʻdodning xavfsizlik boshligʻi (shurta) lavozimini egallagan. Shu davrda mahalliy monastirni olomon vayron qilishidan saqlab qolgan[10].
Manbalar
- ↑ Ibn 'Asakir 1995–2000, v. 14: p. 44.
- ↑ Al-Ya'qubi 1883, s. 621; Ibn 'Asakir 1995–2000, v. 14: p. 44.
- ↑ Al-Tabari 1985–2007, v. 34: pp. 108-09; Al-Ya'qubi 1883, s. 621; Bosworth 1975, s. 102.
- ↑ Ibn 'Asakir 1995–2000, v. 6: p. 384; v. 14: p. 44; Cobb 1999, s. 255.
- ↑ Al-Tabari 1985–2007, v. 35: pp. 17-21; Al-Ya'qubi 1883, s. 608;Ibn 'Asakir 1995–2000, v. 14: p. 44; Zetterstéen & Bosworth 1993, s. 390.
- ↑ Al-Tabari 1985–2007, v. 35: pp. 45, 47, 71, 78-86, 92; Kennedy 2001, s. 202.
- ↑ Al-Tabari 1985–2007, v. 35: pp. 127-30.
- ↑ Al-Tabari 1985–2007, v. 36: pp. 16-21.
- ↑ Al-Ya'qubi 1883, s. 621.
- ↑ Al-Tabari 1985–2007, v. 37: p. 148.
Adabiyotlar
- Bosworth, C.E. „The Ṭāhirids and Ṣaffārids“, . The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press, 1975 — 90–135-bet. ISBN 0-521-20093-8.
- Cobb, Paul M. (1999). "Al-Mutawakkil's Damascus: A New ʿAbbāsid Capital?". Journal of Near Eastern Studies 58 (4): 241–257. doi:10.1086/468736. https://archive.org/details/sim_journal-of-near-eastern-studies_1999-10_58_4/page/n7.
- Ibn 'Asakir, Abu al-Qasim 'Ali ibn al-Hasan ibn Hibat Allah. Tarikh Madinat Dimashq (ar). Beirut: Dar al-Fikr, 1995–2000.
- Kennedy, Hugh N.. The armies of the caliphs: military and society in the early Islamic state. Routledge, 2001. ISBN 0-415-25093-5.
- Al-Tabari, Abu Ja'far Muhammad ibn Jarir. The History of Al-Ṭabarī.. Albany, NY: State University of New York Press, 1985–2007.
- Al-Ya'qubi, Ahmad ibn Abu Ya'qub. Historiae, Vol. 2 (ar). Leiden: E. J. Brill, 1883.
- Zetterstéen, K.V.; Bosworth, C.E. (1993). "Muḥammad b. ʿAbd Allāh". The Encyclopedia of Islam, New Edition, Volume VII: Mif–Naz. Leiden and New York: BRILL. 390 b. ISBN 90-04-09419-9. http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/muhammad-b-abd-allah-SIM_5333.