Kontent qismiga oʻtish

Al-Hasan ibn Ahmad ibn Abu Xinzir

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Al-Hasan ibn Ahmad ibn Abu Xinzir
الحسن بن أحمد بن أبي خنزير
Fotimiylar xalifaligi qoʻmondoni
Mansab davri
909 – 914
Hokim Sitsiliya
Qayravon
Oʻtmishdoshi Ali ibn Muhammad ibn Abul-Favaris
Vorisi Ali ibn Umar al-Balaviy
Shaxsiy maʼlumotlari
Tavalludi nomaʼlum
Vafoti 914-yil
Ifriqiya sohili
Oʻlim sababi qatl qilingan

Al-Hasan ibn Ahmad ibn Abu Xinzir (arabcha: الحسن بن أحمد بن أبي خنزير‎‎; fl. 909–914) Fotimiylarning harbiy qoʻmondoni boʻlib, Qayravon va Sitsiliyaning birinchi fotimiy hokimi boʻlib xizmat qilgan.

Hayoti

Al-Hasan ibn Ahmad ibn Abu Xinzir asl kelib chiqishi Mila shahridan boʻlgan arab edi[1]. U Ismoiliy daʼvatiga, yaʼni Abu Abdulloh ash-Shi’iy boshchiligidagi harakatga qoʻshilgan[2] va Abu Abdulloh 909-yil mart oyida Ifriqiyadagi Agʻlabiylar sulolasini agʻdarib, Fotimiy xalifaligini barpo etgach, Ibn Abu Xinzir Ifriqiyaning poytaxti Qayravonga hokim (amil) etib tayinlangan. Hasanning akasi Xalaf shu bilan bir vaqtda sobiq agʻlabiylar maʼmuriy markazi al-Qasr al-Qadim hokimi boʻladi[2]. Ularning tayinlanishi yangi fotimiy xalifasi al-Mahdiy Billoh tomonidan u 910-yil boshlarida hokimiyatni toʻliq qoʻlga olganida tasdiqlangan[3]. Hokim sifatida Ibn Abu Xinzir Qayravonda shia marosimlarini joriy etishga koʻmaklashgan, bu esa unga sunniy molikiy faqihlarining kuchli nafratini keltirib chiqardi[4][5].

Oradan koʻp oʻtmay, al-Mahdiy Ibn Abu Xinzirni Sitsiliyadagi oʻzining birinchi hokimi qilib tayinladi, bu orolni agʻlabiylar Vizantiya imperiyasidan tortb olgan edi[6]. U bilan birga ukasi Ali va orol uchun yangi bosh qozi Ishoq ibn Abu Minhal, shuningdek yangi amaldor – „Beshdan bir ulush sohibi“ (sahib al-xums) ham joʻnatildi. U shia fiqhiy anʼanalari boʻyicha barcha daromadlarning beshdan bir qismini yigʻib olish uchun yuborilgan edi – bu esa sunniy va mustaqil ruhdagi arab-barbar sitsiliyalik jangchi tabaqasi tomonidan qattiq qarshilikka uchragan[4][7]. Yangi hokim 910-yil 20-avgustda Mazaraga yetib keladi va orol poytaxti Palermoga yoʻl oladi, ukasini esa kuchli barbar garnizoni joylashgan Agrigentoda qoldiradi[7]. 911-yil yozida Ibn Abu Xinzir shimoli-sharqdagi (yaʼni Val Demone) qolgan vizantiyalik tayanch punktlariga qarshi odatdagi yillik talonchilik yurishini amalga oshirgan. U bir qancha asirlar olgan va dalalarni vayron qilgan, lekin hech qanday qal’ani zabt etmagan[8]. Oradan koʻp oʻtmay u soliqlardan ogʻirlashi tufayli boʻlsa kerak, sitsiliyaliklar orasida shu qadar yomon nom qozondiki, xalq qoʻzgʻolon koʻtardi, uni hibsga oldilar va almashtirilishini talab qildilar[4][7]. Talab qondirildi va yangi hokim kelguniga qadar, 912-yil avgustida keksaygan Ali ibn Umar al-Balaviy yetib kelgunicha, Sitsiliyani sahib al-xums boshqardi. Ammo bu holatni xalqni tinchlantirmadi: 913-yil boshlarida sahib al-xums oʻldirildi, Ibn Abu Xinzirning ukasi Agrigentodan quvib chiqarilgan va al-Balaviy lavozimidan agʻdarilgan[4][7]. 913–916-yillarda Sitsiliya Ahmad ibn Qurhub boshchiligida fotimiylarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan[9][10].

U qaytib kelgach, Qayravondagi oʻz lavozimini qayta egalladi. Kutama qabilasi bilan qayravonliklar oʻrtasidagi ziddiyatlar hal etilmay qolmoqda edi, chunki Kutamalar muqaddas urush orqali qoʻlga kiritilgan bu shaharga talonchilik qilishni oʻzlarining ajralmas huquqi deb bilardilar. 912-yil 10-aprelda bozordagi haddidan oshgan Kutama jangchilari bilan mahalliy savdogarlar oʻrtasidagi toʻqnashuvdan boshlangan anti-Kutama pogromi yuz berdi. Shahar aholisi qurollanib, shahar devorlari ichida topa olgan barcha Kutamalarni oʻldirdi. Aytilishicha, 700 dan ortiq kishi halok boʻlgan. Buni toʻxtata olmagan Ibn Abu Xinzir voqealarni tinchitishga muvaffaq boʻldi va murdalarni tezda kanalizatsiyaga uloqtirish orqali yoʻq qildirib yubordi. Bu ish uchun mas’ul boʻlgan odam topilmagach, xalifa al-Mahdiy shaharning nufuzli kishilari tomonidan berilgan rasmiy kechirim va pul jarimasi bilan kifoyalanishiga toʻgʻri keldi[11]. Bu voqea Kutamalarning oʻzlari barpo etishda yordam bergan fotimiy tuzumidan noroziligini yanada kuchaytirdi va anti-mahdiy [Kadu ibn Mu’arik al-Mavatiy boshchiligidagi muvaffaqiyatsiz qoʻzgʻolon amalga oshishiga sabab boʻldi[12].

914-yil iyul oyida Ibn Qurhubning kichik oʻgʻli Muhammad qoʻmondonligidagi Sitsiliya floti Ifriqiya sohillariga hujum qildi. Leptis Minorda sitsiliyaliklar 18-iyul kuni fotimiylar dengiz otryadini kutilmaganda qoʻlga tushirishdi: fotimiylar floti yoqib yuborildi va 600 nafar asir olindi. Ular orasida Ibn Abu Xinzir ham bor edi va u qatl qilindi[10][13]. 916-yil iyul oyida, Ibn Qurhub va uning tarafdorlari agʻdarilib, al-Mahdiyga topshirilganda, ular Ibn Abu Xinzirning qabri yonida qamchilandi, badanlari momataloq qilindi va omma oldida xochga mixlab qoʻyildi[10][13].

Manbalar

  1. ↑ Halm 1991, s. 114.
  2. ↑ 2,0 2,1 Halm 1991, s. 116.
  3. ↑ Halm 1991, s. 140.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Metcalfe 2009, s. 46.
  5. ↑ Halm 1991, s. 219.
  6. ↑ Halm 1991, ss. 163–164.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 Halm 1991, s. 164.
  8. ↑ PmbZ, al-Ḥasan b. Aḥmad b. Abī Ḫinzīr (#22559).
  9. ↑ Halm 1991, ss. 164, 166.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 PmbZ, Aḥmad b. Ziyādatallāh b. Qurhub (#20191).
  11. ↑ Halm 1991, ss. 158–159.
  12. ↑ Halm 1991, ss. 159–161.
  13. ↑ 13,0 13,1 Halm 1991, s. 166.

Adabiyotlar

Oldingisilavozimi: hokim (Agʻlabiylar sulolasi uchun) Fotimiylarning Sitsiliyadagi hokimi
910–911/912 		Keyingisi 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Al-Hasan_ibn_Ahmad_ibn_Abu_Xinzir&oldid=271692" dan olindi