Al-Fadl ibn Ravh ibn Hotim al-Muhallabiy
| Al-Fadl ibn Ravh ibn Hotim al-Muhallabiy الفضل بن روح بن حاتم المهلبيAl-Fadl ibn Ravh ibn Hotim al-Muhallabiy الفضل بن روح بن حاتم المهلبي | |
|---|---|
| Shaxsiy maʼlumotlari | |
| Vafoti |
794 Qayravon, Abbosiylar xalifaligi |
| Otasi | Ravh ibn Hotim |
| Harbiy xizmatlari | |
Al-Fadl ibn Ravh ibn Hotim al-Muhallabiy (arabcha: الفضل بن روح بن حاتم المهلبي; 794-yilda vafot etgan) — Muhallabiylar oilasining aʼzosi va Abbosiylar xalifaligining viloyat hokimi. U Ifriqiyadagi muhallabiy hokimlarning soʻnggisi boʻlib, 793-yildan vafotigacha shu yerda xizmat qilgan[1].
Faoliyati
Al-Fadl 787-yildan 791-yilgacha Ifriqiya hokimi boʻlgan Ravh ibn Hotim al-Muhallabiyning oʻgʻli edi. Ravhning vafotidan soʻng Nasr ibn Habib al-Muhallabiy viloyat hokimi etib tayinlandi, ammo oʻsha paytda Zab mintaqasini boshqarib turgan al-Fadl bu lavozimni oʻzi egallashni xohlardi. Shuning uchun u Ifriqiyani tark etib, xalifa Horun ar-Rashid saroyiga yoʻl oldi va uni tayinlovni oʻziga berishga koʻndirdi. Shundan soʻng Nasr lavozimidan olinib, al-Muhallab ibn Yazid vaqtincha hokim etib tayinlandi[2], al-Fadl esa 791-yil bahorida viloyatga qaytib kelib, yangi lavozimini egalladi[3].
Al-Fadlning hokimligi tez orada garnizon qoʻshinlari (jund) bilan yomon munosabatlari sababli izdan chiqa boshladi. Ular Nasrni afzal koʻrishda davom etgani uchun al-Fadl ularga qattiqqoʻllik bilan muomala qildi. Bu ziddiyatlar ayniqsa Tunisda keskinlashdi: u yerda al-Fadlning hokimi va jiyani al-Mugʻira ibn Bishr ibn Ravh mahalliy jund tomonidan yomon koʻrilardi. Oxir-oqibat ular al-Fadlga maktub yozib, yangi hokim tayinlashni soʻrashdi. Biroq al-Fadl bu talabni rad etdi. Bunga javoban jund ishni oʻz qoʻliga olib, Abdulloh ibn al-Jarud boshchiligida uyushdi va al-Mugʻirani shahardan quvib chiqardi[4].
Al-Mugʻira quvib chiqarilgach, Ibn al-Jarud dastlab al-Fadl bilan kelishuvga erishishga urinib, unga xat yozdi: unga qarshi sadoqatsizlik koʻzda tutilmaganini taʼkidlab, munosib oʻrinbosar yuborilishini soʻradi. Al-Fadl esa Tunisga oʻz amakivachchasi Abdulloh ibn Yazid ibn Hotimni hokim etib tayinlab, shaharni boshqarish uchun yubordi. Biroq Abdulloh ibn Yazid Tunisga yaqinlashganida, Ibn al-Jarud yuborgan bir guruh uni gapga solish uchun oldidan chiqdi. Ibn al-Jarudning buyruqlariga boʻysunmay, ular Abdulloh ibn Yazidga hujum qilib, uni oʻldirishdi[5].
Endi al-Fadl bilan yarashish imkonsiz deb hisoblagan Ibn al-Jarud unga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarishga qaror qildi. U Ifriqiyadagi har bir shahar qoʻmondonlariga xat yozib, al-Fadl ularni qanday haqorat qilganini eslatdi va oʻz tomoniga qoʻshilishga undadi. Jundning katta qismi Ibn al-Jarud tomoniga oʻtganidan soʻng, al-Fadl isyonchilarga qarshi yurishga majbur boʻldi. Natijaviy jangda al-Fadl magʻlub etilib, Qayravonga chekinib qaytdi. Ammo Ibn al-Jarud qoʻshini uning ortidan quvib borib, shaharni qisqa muddat qamal qildi. Oxir-oqibat al-Qayravon aholisi isyonchilarga darvozalarni ochishga rozi boʻldi va 794-yil sentabrida Ibn al-Jarud hamda uning qoʻshini shaharga kirib keldi. Zabtdan soʻng al-Fadl va uning tarafdorlari shahardan chiqib Qabisga yoʻl olishdi, biroq Ibn al-Jarud bunga yoʻl qoʻymaslikka qaror qilib, al-Fadlni oʻldirtirdi[5][6][7][8].
Izohlar
- ↑ Kennedy 1981, ss. 192–93.
- ↑ Al-Nuwayri 2004, s. 49.
- ↑ Ibn al-Athir 1987, s. 297.
- ↑ Ibn al-Athir 1987, ss. 297–98.
- ↑ 5,0 5,1 Ibn al-Athir 1987, s. 298.
- ↑ Al-Ya'qubi 1883, s. 496.
- ↑ Khalifah ibn Khayyat 1985, s. 464.
- ↑ Al-Tabari 1989, s. 142.
Manbalar
- Ibn al-Athir, 'Izz al-Din. Al-Kamil fi al-Tarikh, Vol. 5. (Arabic). Beirut: Dar al-'Ilmiyyah, 1987.
- Kennedy, Hugh. The Early 'Abbasid Caliphate: A Political History. London: Croom Helm, 1981. ISBN 0-389-20018-2.
- Khalifah ibn Khayyat. Tarikh Khalifah ibn Khayyat, 3rd ed (Arabic). Al-Riyadh: Dar Taybah, 1985.
- Al-Nuwayri, Ahmad ibn 'Abd al-Wahhab. Nihayat al-arab fi funun al-adab (Arabic). Beirut: Dar al-Kutub al-'Ilmiyya, 2004.
- Al-Tabari, Abu Ja'far Muhammad ibn Jarir. The History of al-Ṭabarī, Volume XXX: The 'Abbasid Caliphate in Equilibrium., Trans. C.E. Bosworth, Albany, NY: State University of New York Press, 1989. ISBN 0-88706-564-3.
- Al-Ya'qubi, Ahmad ibn Abu Ya'qub. Historiae, Vol. 2. (Arabic). Leiden: E. J. Brill, 1883.
| Oʻtmishdoshi: Nasr ibn Habib al-Muhallabiy |
Ifriqiya hokimi 793–794 |
Vorisi: Harsama ibn Aʼyon |