Kontent qismiga oʻtish

Al-Azmiy

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Abu Abdulloh Muhammad ibn Ali ibn Muhammad at-Tanuxiy (arabcha: أبوعبدالله العظيمي‎‎), odatda al-Azimiy (1090–1161-yildan keyin) nomi bilan tanilgan, arab[1] tarixchisi boʻlib, u Halab tarixini yozgan.

Al-Azimiy Halabda shoir va maktab mudarrisi boʻlgan. U halablik tarixchilar Hamdon ibn Abd ar-Rahim al-Asaribiy va Ali ibn Abdulillah ibn Abu Jaradaning zamondoshi edi[2]. U Tanuxiy qabilasiga mansub boʻlgan[3].

Al-Azimiy 1063-yildan boshlab 1143/1144-yilgacha boʻlgan davrni qamrab olgan, Al-Muvassal 'ala al-Asl al-Mu’assal deb nomlangan Suriyaning umumiy anʼanalari haqida yozgan[3][4]. Ushbu asar 1938-yilda fransuzcha Journal asiatique jurnalida Claude Cahen tomonidan La Chronique abrégée d’al-ʿAẓīmī nomi bilan nashr etilgan[5]. Al-Azimiy, shuningdek, nufuzli Taʼrix Halab (Halab tarixi) asarini yozgan boʻlib, u keyingi halablik tarixchilar – Ibn al-Adim va Ibn Abu Tayyibning Halab tarixlariga manba boʻlib xizmat qilgan[3]. Claude Cahenning yozishicha,

Al-Azimiy asarining bizgacha yetib kelgan qismlarining qiymati ularning ichki ahamiyatida emas, balki shimoliy Suriya tarixshunosligining 5/9-asr oʻrtalaridan 6/12-asr oʻrtalarigacha boʻlgan davrga oid yoʻq qilinishidan qutulib qolgan yagona matnlar ekanligida namoyon boʻladi; shuning uchun ular bizga, maʼlum darajada, bu davr tarixini oʻrganishda tayanadigan keyingi asrning yirik asarlarini ularning manbalariga yaqinlashtirish orqali toʻldirish yoki tanqid qilish imkonini beradi[3].

Al-Azimiyning asarlarining katta qismi yoʻqolgan, faqat Claude Cahen nashr ettirgan qismlar saqlanib qolgan[6]. Suriya tarixchisi Suhayl Zakkarning taʼkidlashicha, saqlanib qolgan maʼlumotlar oz boʻlishiga qaramay, al-Azimiy bergan maʼlumotlar 11-asr Halab tarixi uchun „juda qimmatli“dir[7]. Uning asarlaridan bir qismi Mirdosiy Halab amirlari Shibl ad-Davla Nasr, Muizz ad-Davla Simol va Rashid ad-Davla Mahmud hukmronligi, ularning Fotimiy xalifaligi bilan munosabatlari, sulolaning qulashi, Halabning birinchi Saljuqiy hukmdori Aq Sunqur al-Hajibning koʻtarilishi[7] va Zangiylar davrini oʻz ichiga oladi[8].

Manbalar

  1. ↑ Al-Azzavi 1943, s. 201.
  2. ↑ Zakkar 1969, ss. 8–9.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Cahen 1960, s. 823.
  4. ↑ Zakkar 1969, s. 9.
  5. ↑ Setton 1969, s. 113, note 18.
  6. ↑ El-Azhari 2016, s. 8.
  7. ↑ 7,0 7,1 Zakkar 1969, s. 10.
  8. ↑ El-Azhari 2016, ss. 150–151.

Adabiyotlar

  • Al-Azzawi, Abbas (1943). "Al-Azimi va uning tarixi" (ar). Arab Academy Journal 18: 201. http://www.arabacademy.gov.sy/uploads/magazine/mag18/mag18-5-2.pdf. "va u arab tanuxiy edi" 
  • Cahen, Cl. (1960). "Al-ʿAẓīmī". in Gibb, H. A. R.. Encyclopaedia of Islam. Volume I: A–B (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. p. 823. OCLC 495469456. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=Al-%CA%BFA%E1%BA%93%C4%ABm%C4%AB&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search. 
  • El-Azhari, Taef. Zangi va salbchilarga musulmonlarning javobi: jihod siyosati. Abingdon, Oxon: Routledge, 2016. ISBN 978-1-138-82101-9. 
  • Setton, Kenneth. Salb yurishlari tarixi, I jild. Universiteti of Pennsylvania Press, 1969. 
  • Zakkar, Suheil (1969). Halab amirligi 392/1002–487/1094 (PDF) (PhD). London: London universiteti. 2020-12-10da asl nusxadan (PDF) arxivlandi. Qaraldi: 2025-12-19.
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Al-Azmiy&oldid=271161" dan olindi