Kontent qismiga oʻtish

Aksungur masjidi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Masjid
Aksungur masjidi

Aksungur masjidi (arabcha: مسجد آق‎‎; turkcha: Aksungur Camii), shuningdek, Koʻk masjid (arabcha: الجامع الأزرق‎‎, turkcha: Mavi Cami) yoki Ibrohim ogʻa masjidi (arabcha: مسجد إبراهيم أغا مستحفظان‎‎, turkcha: İbrahim Ağa Camii) nomi bilan ham tanilgan, Misrning Islomiy Qohira hududi, Darb al-Ahmar tumanidagi Tabana mahallasi, Bab Zuveyla va Qohira qal’asi oʻrtasida joylashgan.

Aksungur masjidi, shuningdek, dafn majmuasi sifatida ham xizmat qiladi. Masjidda uning asoschisi Shamsiddin Aqsunqur, uning oʻgʻillari, Bahriy Mamluklar sultoni an-Nosir Muhammadning bir nechta farzandlari hamda masjidning asosiy restavratori Ibrohim ogʻa al-Mustahfizonning maqbaralari joylashgan[1].

Tarixi

Mamluklar davridagi qurilish

Kujuk maqbarasi gumbazi

Masjid 1347-yilda amir Shamsiddin Aqsunqurning buyurtmasiga binoan Mamluk sultoni al-Muzaffar Hoji hukmronligi davrida qurib bitkazilgan[1][2]. Aqsunqur avvalgi sulton an-Nosir Muhammadning kuyovi boʻlgan va uning saroyidagi eng nufuzli amirlardan biri hisoblangan. 1340-yilda an-Nosirning vafotidan soʻng, uning vorislari davrida Aqsunqurning sultonlik ishlaridagi taʼsiri yanada kuchaygan[2].

Oʻrta asr musulmon tarixchisi al-Maqriziyning qayd etishicha, Aqsunqur butun loyiha ustidan shaxsan nazorat qilgan va hatto qurilish ishlarida ham ishtirok etgan. U avval Tarobulus ash-Shom hokimi boʻlgani uchun masjidni Suriya meʼmoriy uslubida qurdirgan[3]. Masjid undan oldin 1341-yilda qurilgan marhum sulton al-Ashraf Kujukning maqbarasi atrofida barpo etilgan. Aqsunqurning qabri ham uning oʻgʻillariniki bilan birga masjid majmuasida joylashgan[2][3].

XV asrga kelib, Aqsunqur masjidi Suriya tomonidan keladigan vaqf mablagʻlarining kamayishi sababli yomon holatga tushgani qayd etilgan[3]. 1412-yilda Mamluk amiri Tugʻon tomonidan hovlining markaziga shodirvon qurilgan[2]. Mablagʻ kamligi sabab, Aqsunqur masjidi faqat Juma namozi va diniy bayramlar uchun ochiq boʻlgan[3].

Usmoniylar tomonidan restavratsiya qilinishi

Ibrohim ogʻa al-Mustahfizonning maqbarasi (XVII asr)

1652–1654-yillar oraligʻida Usmoniylar hukmronligi davrida yanicharlar qoʻshinining generali boʻlgan amir Ibrohim ogʻa al-Mustahfizon Aqsunqur masjidida katta restavratsiya ishlarini boshladi. U masjidning tomi va ravoqlarini taʼmirladi, janubiy namoz oʻqish zali tomini tutib turish uchun qoʻshimcha ustunlar oʻrnatdi. Eng muhim oʻzgarishlardan biri u binoni koʻk va yashil kafellar bilan bezatdi. Shu sababli masjid norasmiy ravishda „Koʻk masjid“ deb atala boshlandi[3]. Kafellar Konstantinopol va Damashqdan olib kelingan boʻlib[4], ular Iznik uslubida yasalgan, unda sarv daraxti va lolalar solingan vazalar koʻrinishidagi bezaklar ishlatilgan[3].

Ibrohim ogʻa oʻz maqbarasini ham janubiy zalda qurdirgan boʻlib, marmar kafellar bilan bezatilgan edi. Maqbara anʼanaviy Mamluk meʼmorchilik uslubida qurilgan boʻlib, unda Mamluk amirlarining maqbaralariga xos boʻlgan mehrob mavjud edi. Oʻsha davrdagi Usmoniylar anʼanasiga muvofiq, Aqsunqur masjidi restavratsiya qilgan shaxs nomi bilan rasmiy ravishda „Ibrohim ogʻa masjidi“ deb qayta nomlangan. Biroq bu nom keng qoʻllanilmagan[3].

Zamonaviy davr

1908-yilda Aqsunqur masjidi Comité de Conservation des Monuments de l’Art Arabe tashkiloti tomonidan restavratsiya qilingan. 1992-yilda Qohirada sodir boʻlgan zilzila masjidning portiklaridagi ravoqlarga zarar yetkazdi, biroq ular 1990-yillarning oʻrtalarida Misr hukumati tomonidan qoʻshimcha yemirilishni oldini olish maqsadida mustahkamlandi[5].

Ogʻa Xon madaniyati jamgʻarmasi (AKTC) va Jahon yodgorliklari jamgʻarmasi 2009-yilda masjidni restavratsiya qilish loyihasini boshladi[4]. 6 yillik taʼmir ishlari tugagach, masjid 2015-yil may oyida jamoatchilik uchun ochildi. Ochilish marosimida Qadimiy yodgorliklar vaziri Mamduh al-Damaty, Ogʻa Xon, Ogʻa Xon taraqqiyot tarmogʻi raisi va Qohira hokimi Jalol Said ishtirok etgan.

Restavratsiya ishlari binoning konstruktiv barqarorligini taʼminlash, ichki qismiga zarar yetkazmasdan saqlab qolish va tomni taʼmirlashga qaratilgan edi[5]. Bugungi kunda Aqsunqur masjidi Misrga tashrif buyurayotgan turistlar uchun asosiy diqqatga sazovor maskanlardan biri hispblanadi[6].

Meʼmorchiligi

Tashqi koʻrinishi, chap tarafda Kujuk maqbarasu gumbazi, oʻng tomonda minora
Maqbara tashqi qismidagi ko‘p rangli tosh bezaklari

Minora

Minora Bob al-Vazir koʻchasiga qaragan fasadning janubiy burchagida joylashgan boʻlib, koʻchaning janubiy qismiga keng nazar tashlash imkonini beradi[7]. Minora 3 qavatdan iborat[3]. XX asrdagi restavratsiya ishlaridan oldin minoraning toʻrtta qavati mavjud boʻlgan. Uchinchi qavat sakkizburchak shaklida boʻlib, restavratsiya davomida olib tashlangan[7]. Aqsunqur masjidi minorasi XIX asrga oid bir nechta illyustratsiyalarida tasvirlangan[3].

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 Behrens-Abouseif, p.115.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Williams, p.86.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 Behrens-Abouseif, p.116.
  4. ↑ 4,0 4,1 Williams, p.87.
  5. ↑ 5,0 5,1 Jamaʼah al-Aqsunqur: Preserving an Early Mamluk Monument and Its Exceptional Iznik Decoration. World Monuments Fund.
  6. ↑ Williams, p.85.
  7. ↑ 7,0 7,1 „Amir Aqsunqur Funerary Complex“. ArchNet Digital Library (2026-yil 17-oktyabr). 2012-yil 10-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan.

Adabiyotlar

Vikiomborda „Aksungur masjidi“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.
  • Behrens-Abouseif, Doris (1989), Architecture of the Bahri Mamluks (PDF document), BRILL
  • Williams, Caroline (2008), Islamic monuments in Cairo, American University of Cairo Press, ISBN 978-9774162053
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Aksungur_masjidi&oldid=270215" dan olindi