Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Акмеизм

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Акмеизм (қадимги юнонча: ἀκμή „гуллаш; гуллаш вақти“) — 1910-йилларда рус шеъриятида мавжуд бўлган поэтик йўналиш. Акмеистлар моддийликни, мавзулар ва тасвирларнинг обективлигини, сўзнинг аниқлигини етакчи ўринга қўйганлар. Акмеизм — бу аниқликни кўкларга кўтариш, тасвирнинг „моддийлиги“, „аниқ ўлчанган ва мувозанатли сўзлар санъати“дир. Унинг дастури илк марта 1912-йилнинг 19-декабрида Санкт-Петербургдаги „Дайди ит“ кабаресида оммавий равишда эълон қилинган.

Янги тенденсиянинг шаклланиши "Шоирлар сехи " уюшмаси фаолияти билан чамбарчас боғлиқ бўлиб, у „Шеър академияси“ фаолиятига мухолиф саналган, унинг асосий вакиллари — акмеизм асосчилари Николай Гумилёв, Анна Ахматова, „Сех“ котиби лавозимида ишлаган Сергей Городецкий эди.

Замондошлар ушбу атаманинг келиб чиқишига оид турли талқинларни илгари сурганлар: Владимир Пяст унинг келиб чиқишини Анна Ахматованинг тахаллуси билан боғлаган, баъзилар эса лотин тилида акматус дея талаффуз этиладиган атаманинг юнонча ἀкмк — „'ўткир“ сўзи билан боғлиқлигини таъкидлаганлар.

„Акмеизм“ атамаси 1912-йилда Николай Гумилёв ва Сергей Городецкий томонидан таклиф қилинган: уларнинг фикрига кўра, инқирозга юз тутган символизм ўрнини ўтмишдошларнинг тажрибасини умумлаштирувчи ва шоирни ижодий муваффақиятнинг янги чўққиларига олиб чиқадиган йўналиш эгаллаши жараёни яқинлашаётганди.

Андрей Белийнинг сўзларига кўра, адабий оқимнинг номи баҳс-мунозаралар асосида қизғин холатда танланган ва тўлиқ асосланмаган: Вячеслав Иванов ҳазил тариқасида „Акмеизм“ ва „адамизм“ ҳақида гапирган, Николай Гумилёв тасодифан тушган сўзларни олиб, ўзига яқин бўлган шоирлар гуруҳини акмеистлар дея атаган.

Акмеизмнинг хусусиятлари:

  1. Маълум бир нарса ва ҳаётдаги ҳар бир ҳодисасини қадрлаш;
  2. Санъатнинг мақсади — инсон табиатини юксалтириш;
  3. Ҳаётдаги номукаммал ҳодисаларини бадиий жиҳатдан ўзгартиришга интилиш;

Акмеизм ёзувчиларнинг асарларида

Акмеизм Николай Гумилёв („Символизм ва акмеизм мероси“ мақоласи, 1913-йил), Сергей Городецкий („Замонавий рус шеъриятидаги баъзи оқимлар“ 1913), Осип Манделстам (1919-йилда нашр этилган „Акмеизм тонги“ мақоласи), Анна Ахматова, Михаил Зенкевич, Георгий Иванов, Елизавета Кузмина-Караваэванинг назарий асарлари ва бадиий амалиётида ўз ўрнини топган.

1912-1913-йилларда „Шоирлар сехи“нинг „ Гиперборея“ журнали нашр этилган.

БУ АСРНИНГ СҲОИРЛАРИ ИЛҲОМЛАНТИРГАН

Кўпинча, акмеизмнинг кашфиёти бўлган рамзийлик мусиқа билан солиштирилган. У сирли, полимемантик, ҳар қандай тарзда талқин қилиниши мумкин. Бундай услублар замонавий услубда бу тушунчага айланди. Ўз навбатида, акмеизм адабиётда оқим бўлиб, аввалгисининг жуда катта қарама-қаршилигига айланди. Бу йўналишдаги шоирлар ўзларининг ишларини мусиқа билан эмас, балки меъморчилик ёки ҳайкал билан солиштиришади. Уларнинг шеърлари жуда чиройли, аммо айни пайтда аниқ, қатлам ва ҳар қандай томошабинга жуда аниқ. Ҳар бир сўз тўғридан-тўғри, унда ҳеч қандай шубҳасиз ёки таққослашсиз, ундаги асл маънони англатади. Шунинг учун Аcмеист оятлари барча мактаб ўқувчиларининг хотирасини ўргатиш жуда осон ва шунинг учун уларнинг моҳиятини тушуниш жуда осон.

РУС АДАБИЙОТИДА АКМЕИЗМ ВАКИЛЛАРИ

Ушбу адабий тамойилнинг барча вакилларининг ўзига хос хусусияти нафақат бирлашма, балки дўстлик ҳам эди. Улар худди шу жабдуқда ишлаганлар ва ўзларининг ижодий йўлларининг бошида Ленинградда "шоирлар" деб номланган семинарни яратиб, ўзларини баланд овоз билан эълон қилишди. Уларда ўзига хос адабий платформа, шеърият ёзиш учун зарур бўлган стандартлар ёки бошқа ишлаб чиқариш тафсилотлари йўқ эди. Айтиш мумкинки, шоирларнинг ҳар бири ўз ишининг нима эканлигини билишган ва у ҳар бир сўзни бошқаларга қандай тушуниш кераклигини билган. Анна Ахматова, унинг рафиқаси Николай Гумилев, Осип Манделстам, Сергей Городецкий, Владимир Нарбут, Михаил Кузмин ва бошқалар таниқли таниқли кишилар орасида ажралиб туради. Муаллифларнинг ҳар бирининг шеърлари ҳам ўз таркибида, ҳам характери ва кайфиятида бир-биридан фарқ қилади. Бироқ, ҳар бир иш тушунарли бўлади ва уни ўқиганингиздан кейин кераксиз саволлар бўлмайди.

УЛАРНИНГ МАВЖУДЛИГИ ДАВРИДА АКТЙОРЛАР СҲАРАФЛАНГ

Адабиётда акмеизм пайдо бўлганида, бу ҳақда одамлар биринчи бўлиб биз биладиган шоирларнинг таҳририяти остида нашр этилган Ҳйперборей журналида ўқишади. Айтганча, шу билан боғлиқ равишда кўпинча акмеистлар ҳам рус санъатининг янгилиги ва гўзаллиги учун курашган Ҳйпербореанслар деб номланган. Кейинчалик, ушбу адабий йўналишнинг моҳияти очилган , мавжудлиги ювилиб кетган ва яна кўп нарсаларни ўз ичига олган "Шоирнинг иши" нинг деярли ҳар бир аъзоси ёзган бир қатор мақола келди. Бироқ, ишда ғайратга ва ҳатто санъатнинг янги йўналишини асос солган барча шоирларнинг дўстлигига қарамай, русча адабиётда акмеизм сусай бошлади. 1922 йилга келиб, "Шоирлар учун семинар" аллақачон тугаган эди, уни қайта тиклашга уринишлар беҳуда бўлди. Ўша адиб танқидчиларнинг ишонишича, мағлубиятнинг сабаби, Аcмеистлар назарияси амалий ниятларга тўғри келмаган ва улар символизмдан бутунлай ажралиб қолишга эришолмаганлар.[1]

Адабиётлар

  • Казак В. ХХ аср рус адабиёти лексикаси = Лехикон дер руссисчен Литератур аб 1917 / [транс. у билан.]. — М. : РИК „Маданият“, 1996-йил. — ХВИИИ, 491, [1] билан. — 5000 нусха. — ИСБН 5-8334-0019-8.
  • Кикҳней Л. Г. Акмеизм: дунёқараш ва поэтика. — 2-нашр. — М.: Планета, 2005. — 184 б. — 5-88547-097-Х
  • Романова Г. И. „Акмеизм“, . Литературная энциклопедия терминов и понятий. Институт научной информации по общественным наукам РАН: Интелвак, 2001. ИСБН 5-93264-026-Х. 

Ҳаволалар