Ajar (qissa)
.jpg) Ilk nashrining muqovasi | |
| Asl nomi | qirgʻizcha: Ажар |
|---|---|
| Muallif(lar) | Kasimali Bayali oʻgʻli |
| Mamlakat | Qirgʻiziston |
| Til | qirgʻiz |
| Janr(lar)i | povest |
| Nashr etilgan sanasi | 1928-yil |
| Nashriyot | Qirg‘iziston Davlat nashriyoti |
| Avvalgisi | Tulki va sug‘ur hamda qaldirg‘och va ilon (1927-yil) |
| Keyingisi | Murat (1928-yil) |
Ajar (qirgʻizcha: Ажар) — qirgʻiz adabiyotidagi ilk qissalardan biri. 1928-yilda nashr etilgan. Kasimali Bayalinov tomonidan yozilgan povest.
1916-yil Oʻrta Osiyo qoʻzgʻoloni vaqtida Xitoy zaminiga qochishga majbur boʻlgan qirgʻiz xalqining taqdiri bosh qahramon — Ajarning taqdiri orqali aks ettiriladi[1].
Qissaning bosh qahramoni — Ajar ismli oddiy qirgʻiz qizi. Kasimali Bayalinovning bu asarini 1920-yillarida tatar, qozoq, oʻzbek adabiyotlarida va ularning taʼsiri ostida endigina shakllana boshlagan qirgʻiz yozma adabiyotida asosiy mavzulardan biri boʻlgan xotin-qizlarning ezilgan hayoti haqidagi asarlar qatoriga qoʻshish mumkin. Biroq kompozitsion qurilishining oʻziga xosligi asarning bosh mavzusi haqida boshqacha fikr paydo boʻlishiga zamin yaratadi. Chunki asarda bosh qahramonning taqdiriga bevosita aloqasi boʻlmagan epizodlar anchagina muhim oʻrin egallab, ularda 1916-yildagi Urkunning ayanchli manzarasi tasvirlanadi. Bu voqealarning fojiasi bosh qahramon taqdirining fojiasidan kam boʻlmaydi. Uchinchi qismning oʻrtasidan, onasi Batma kasal boʻlib qolganidan keyingina voqealar Ajar atrofida rivojlana boshlaydi[2].
Povestning oxirida Ajar boʻrilarga talanib oʻladi. Qirgʻiz yozma adabiyoti endigina shakllana boshlagan davrga mansub boʻlgan ushbu asarda badiiy uslub, syujet qurilishi va obrazlarni bezash borasida jiddiy kamchiliklar mavjud[3]. Shunga qaramay, qissa oʻquvchilarning his-tuygʻulariga taʼsir etuvchi kuchli taʼsirga ega. Bu xususiyat oʻsha paytda qirgʻiz xalqi duch kelgan ulkan fojiali voqealar koʻrsatilganligi, haqiqiy hayotdan olingan qahramonlarning his-tuygʻulari sodda va sunʼiy boʻlmagan holda bayon etilganligi bilan izohlanadi. Ana shunday xususiyatlari tufayli Kasimali Bayalinovning „Ajar“ qissasi uzoq vaqtdan beri milliy adabiyotda muhim oʻrnini yoʻqotmay kelmoqda va u ozodlik uchun kurashgan qizlar timsoli hisoblanadi.
Manbalar
- ↑ Karkınlı, Reyhan (2017). "Kasımalı Bayalinov‟un “Acar” Adlı Uzun Hikâyesinde Halk Kültürü.". Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi 2 (6): 1028-1042. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/323407.
- ↑ Duman, Gül Banu „Reflections of the Urkun Incident in Kyrgyz Prose“, . International Academic Research & Reviews in Educational Sciences 1, 2023 — 125-144-bet.
- ↑ Ашлар, Халит (2022). "Творческий путь Касымалы Баялинова и художественный анализ его повести «Ажар»". Вопросы истории 2 (2): 135-139.
Havolalar
- Ajar audiokitob