Ahmad ibn Kaygʻalagʻ
Ahmad ibn Kaygʻalag' (arabcha: أحمد بن كيغلغ) – Abbosiylar xalifaligining Suriya va Misr viloyatlarida hokim boʻlib xizmat qilgan turkiy harbiy zobit. 935-yilda Muhammad ibn Tugʻj tomonidan Misr hokimi lavozimidan chetlatilgan.
Hayoti
903-yil noyabr oyida Ahmad ibn Kaygʻalagʻ akasi Ibrohim bilan birga Muhammad ibn Sulaymon al-Kotib qoʻmondonligi ostida qarmatlarga qarshi Hama jangida qatnashgan va bu jangda gʻalaba qozonishgan[1]. Jangdagi ishtiroklari uchun aka-ukalarga 904-yil 22-mayda xalifa al-Muktafiy[1] tomonidan sharaf liboslari taqdim etilgan.
Abbosiylar 904–905-yillarda Suriya va Misrni Tuluniylar qoʻlidan qaytarib olgandan soʻng, Ibn Kaygʻalagʻ Damashq va Iordaniya viloyatlariga hokim etib tayinlandi[1]. Oradan koʻp oʻtmay, Ahmad ibn Kaygʻalagʻ Tuluniylar tarafdori boʻlgan Muhammad ibn Ali al-Xalanjiy tomonidan koʻtarilgan qoʻzgʻolonni bostirish uchun yuborildi. Al-Xalanjiy Fustat shahrini egallab, Tuluniylar hokimiyatini tiklaganini eʼlon qildi, Abbosiylar qoʻmondoni esa Iskandariyaga chekinishga majbur boʻldi[2]. 905-yil dekabr oyida al-Arish yaqinida boʻlgan dastlabki toʻqnashuvda al-Xalanjiy Ibn Kaygʻalagʻ ustidan gʻalabaga erishdi. Biroq yakunda, 906-yil may oyida al-Xlanjiy magʻlub etildi va qoʻlga olinib, Bagʻdodga olib ketildi[2]. Ibn Kaygʻalagʻ yoʻqligida Qarmatlar Iordaniyaga bostirib kirib, uning oʻrnini egallab turgan vakili Yusuf ibn Ibrohim ibn Bugʻamardiyni magʻlub etib, uni oʻldirdi. Keyinchalik Bagʻdoddan Husayn ibn Hamdon boshchiligidagi yordam kuchlari kelayotganini eshitgach, ortga chekinishdi[2].
906-yil 22-oktyabrda Ibn Kaygʻalagʻ Tarsusdan Vizantiya imperiyasiga qarshi yillik yurishga boshchilik qildi. Unga mahalliy hokim Rustam ibn Baradu hamrohlik qildi. Tarixchi at-Tabariy bergan maʼlumotlarga koʻra, ular „Salandu“ degan joyda Vizantiya qoʻshinini magʻlub etgan va Qizilirmoq daryosigacha yetib borishgan. Bu yurish davomida 4 000 yoki 5 000 nafar asir, koʻplab otlar va qoramollar qoʻlga olingan. Bundan tashqari, mahalliy Vizantiya qoʻmondonlaridan biri oʻz ixtiyori bilan taslim boʻlib, islom dinini qabul qilgani xabar qilingan[1].
Manbalar
Adabiyotlar
- The Concluding Portion of the Experience of Nations, by Miskawaihi, Vol. I: Reigns of Muqtadir, Qahir and Radi. London: Oxford, 1921.
- Bacharach, Jere L. (1975). "The Career of Muḥammad Ibn Ṭughj Al-Ikhshīd, a Tenth-Century Governor of Egypt". Speculum (Medieval Academy of America) 50 (4): 586–612. doi:10.2307/2855469. ISSN 0038-7134. https://archive.org/details/sim_speculum_1975-10_50_4/page/586.
- Bianquis, Thierry „Autonomous Egypt from Ibn Ṭūlūn to Kāfūr, 868–969“, . The Cambridge History of Egypt, Volume 1: Islamic Egypt, 640–1517. Cambridge: Cambridge University Press, 1998 — 86–119-bet. ISBN 0-521-47137-0.
- Brett, Michael. The Rise of the Fatimids: The World of the Mediterranean and the Middle East in the Fourth Century of the Hijra, Tenth Century CE, The Medieval Mediterranean. Leiden: BRILL, 2001. ISBN 9004117415.
- Gil, Moshe. A History of Palestine, 634–1099. Cambridge: Cambridge University Press, 1997. ISBN 0-521-59984-9.
- The History of al-Ṭabarī, Volume XXXVIII: The Return of the Caliphate to Baghdad: The Caliphates of al-Muʿtaḍid, al-Muktafī and al-Muqtadir, A.D. 892–915/A.H. 279–302, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1985. ISBN 978-0-87395-876-9.