Actaeus
Actaeus (qadimgi yunoncha: Ἀκταῖος) – qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Attikadagi birinchi qirol[1]. U Forbantning zamondoshi edi[2]. Aglavraning otasi, Kekrops I ning qaynotasi[3]. Qadimda Attika Akta va Aktika deb atalgan[4]. Miken matnlarida a-ka-ta-jo nomi mavjud (ehtimol Actaeus)[5].
Actaeus ismini Telamonning otasi ham olgan (Ferekidlar fikricha)[6].
Tarif
Yunon mifologiyasida Actaeus (/ækˈtiːəs/; qadimgi yunoncha: Ἀκταῖος, maʼnosi – „sohil odami“)[7], Actaeon deb ham atalgan[8]. Pausaniasning yozishicha, u Attikaning birinchi shohi boʻlgan[9].
Afsona
Afsonaga koʻra, Actaeus Attika qirolligini boshqargan deb aytiladi, u oʻsha paytda Akte (Ἀκτή, Akte) yoki Aktika degan nomlar bilan atalgan[8].
Qadimgi Paros xronikasida aytilishicha, Actaeus oʻzidan keyin bu oʻlka Aktike deb atalgan[10], keyinchalik esa qirol Sekrop tomonidan hudud nomi Sekropiya deb oʻzgartirilgan. Keyinchalik esa Attika nomi bilan mashhur boʻlgan.
Boshqa bir rivoyatga koʻra, Attika oʻz nomini Afina taxtiga Sekropdan keyin chiqqan qirol Kranaosning qizi Atthis nomidan olgan.
Actaeus (Paros xronikasiga koʻra, miloddan avvalgi 1582-yildan oldin) Kadmning nevarasi boʻlgan Aktayon (Paros xronikasiga koʻra, miloddan avvalgi 1519-yil) bilan bir shaxs emas.
Aktayon yunon mifologiyasidagi yana bir qahramon boʻlib, u Artemidani choʻmilayotgan paytda koʻrib qolgan. Artemida uni bugʻuga aylantirgan, soʻngra oʻzining ovchi itlariga yem qilgan[11].
Oilasi
Qirol Actaeusning toʻrtta qizi boʻlgan: Aglaurus, Erse, Pandrosos va Fenika. Dastlabki uch qizi farzandli boʻlgan. Toʻrtinchi qizi Fenika esa bokira holda vafot etgan.
Qirol Actaeusning rafiqasi haqida esa maʼlumotlar aniq emas.
Vizantiyalik Suda Lexicon soʻzlariga asoslangan holda, qadimgi yunon tarixchisi Mitilenelik Skamon shunday yozgan: Actaeus bokira holda vafot etgan qizi Fenikaning sharafiga finikiyaliklarning harflariga nom bergan[12].
Paleontologiya
Actaeus armatus – Oʻrta Kembriy davriga (taxminan 505 million yil oldin) mansub boʻlgan artropod boʻlib, u Burgess slanetsidan topilgan. Bu tur yunon mifologiyasidagi Qirol Aktay (Actaeus) sharafiga shunday nomlangan[13].
| Humkdorlik unvoni | ||
|---|---|---|
| Oʻtmishdoshi: – |
Afina shohi |
Vorisi: Cecrops I
|
Manbalar
- ↑ Pavsaniy. Opisanie Elladi I 2, 6
- ↑ Kliment Aleksandriyskiy. Stromati I 103, 2
- ↑ Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka III 14, 2; Pavsaniy. Opisanie Elladi I 5, 3
- ↑ Strabon. Geografiya IX 1, 3 (str.391)
- ↑ Predmetno-ponyatiyniy slovar grecheskogo yazika. Mikenskiy period. – L., 1986. – S. 65
- ↑ Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka III 12, 6
- ↑ Hard, p. 365.
- ↑ 8,0 8,1 The Parian Marble, Fragment 2 „Interleaved Greek and English text (translation by Gillian Newing)“ (2001-yil 7-mart). 2013-yil 25-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 24-yanvar.
- ↑ Pausanias, 1.2.6
- ↑ Berti, Monica „Digital Marmor Parium“. www.digitalmarmorparium.org. Qaraldi: 2024-yil 2-oktyabr.
- ↑ „SOL Search“. www.cs.uky.edu. Qaraldi: 2024-yil 2-oktyabr.
- ↑ Suda, s.v. Phoenician letters with the authority of Skamon in his second book on Discoveries
- ↑ „Actaeus armatus. Burgess Shale Fossil Gallery“. Virtual Museum of Canada. (Burgess Shale species 23). 2023-yil 26-martda asl nusxadan arxivlangan.