Abu Sad Xusravshoh
Abu Sad Xusravshoh (forscha: ابو سعد خسرو شاه) Forsda hukmronlik qilgan (1049 va 1051—1054) buvayhiy amir. Abu Kalijarning oʻgʻli.
Biografiyasi
Otasi vafot etgach, Bagʻdod taxtini „al-Malik ar-Rahim“ unvoni bilan Abu Sad Xusravshohning ukasi Abu Nasr Xusrav Firuz egalladi. Uning butun buvayhiylar imperiyasi ustidan toʻliq nazorat oʻrnatishiga Fors viloyatini nazoratga olgan ukasi Abu Mansur Fulad Sutun qarshilik koʻrsatdi. Shundan soʻng, ikkala hukmdor ustunlikka erishish uchun kurashga kirishdi. 1049-yilda al-Malik ar-Rahim Abu Sad Xusravshoh boshchiligida qoʻshin yubordi. U Sherozni egallab, Abu Mansurni asir olishga muvaffaq boʻldi. Biroq koʻp oʻtmay, Abu Sad Xusrav Iroqqa qaytishga majbur boʻldi, chunki Iroqda turkiy va daylamiy qoʻshinlar oʻrtasida dushmanlik kayfiyati kuchaygan edi. Taxminan shu vaqtda buvayhiylarning Ummondagi yerlari butunlay qoʻldan ketgan. Shu voqealar fonida Abu Mansur yana Fors hukmdori boʻlishga muvaffaq boʻlib, Ahvozning bir qismini al-Malik ar-Rahimdan tortib olgan. Al-Malik ar-Rahim nafaqat Ahvozni qaytarib olishga, balki Abu Mansurdan Asqar Mukram nomli yana bir shaharni ham tortib olishga muvaffaq boʻldi. Keyingi yil arab va kurd qabilalarining birlashgan qoʻshini Ahvoz va uning atrofidagi hududlarni vayron qildi. Biroz vaqt oʻtib, al-Malik ar-Rahim bosqinchilarni quvib chiqardi.
1051 yoki 1052-yilda al-Malik ar-Rahim yana bir bor Abu Mansurni magʻlub etib, Forsni egalladi. Soʻngra Abu Sad Xusravshohni viloyatga noib etib tayinladi. Saljuqiylar hukmdori Toʻgʻrulbekka vassallikni qabul qilgan Abu Mansur 1053 yoki 1054-yilda qaytib kelib, Sherozni egalladi. 1055-yilda Fulax ismli daylamiy lashkarboshisi Sherozni egallab, Abu Mansurni Forsdan quvib chiqaradi. Keyin Fulax al-Malik ar-Rahim bilan uning hukmronligini tan olish haqida shartnoma tuzgan. Biroq al-Malik ar-Rahim va Abu Sad Xusravshoh Fulaxga ishonmay, Abu Mansur bilan birga Sherozni qaytarib oldilar. Shundan soʻng, Abu Mansur al-Malik ar-Rahim hukmronligini tan olishga rozi boʻlgan.
Biroz oʻtib, Toʻgʻrulbek al-Malik ar-Rahimni oʻz vassaliga aylantirgan. Oradan bir hafta oʻtar-oʻtmas, Bagʻdod aholisi saljuqiylar qoʻshini talon-taroj qilganidan shikoyat qilib, amirdan ularni quvib chiqarishni soʻray boshladilar. Soʻngra Toʻgʻrulbek mazkur masala boʻyicha muzokara olib borish uchun al-Malik ar-Rahimni oʻz lageriga taklif qildi. Al-Malik ar-Rahim qarorgohga kelgach, Saljuqiylar qoʻshinlariga qarshi qasos harakatlarida ayblanib, xalifaning noroziligi tufayli qamoqqa olingan. Shu voqeadan keyin Abu Sad Xusravga nima boʻlgani haqida maʼlumotlar mavjud emas. Ehtimol, bir necha yildan keyin vafot etgan.
Adabiyotlar
- Bosworth, C. E. „Iran under the Buyids“, . The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press, 1975 — 250–305-bet. ISBN 0-521-20093-8.
- Nagel, Tilman (1990). "BUYIDS". Encyclopaedia Iranica, Vol. IV, Fasc. 6. London u.a.: Routledge & Kegan Paul. 578–586 b. http://www.iranicaonline.org/articles/buyids.
- Brill. E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Bind 4, 1993 — 1–611-bet. ISBN 9004097902.