Abu Muslim al-Xavloniy
Abu Muslim al-Xavloniy | |
|---|---|
| Shaxsiy maʼlumotlar | |
| Era | Oʻrta asrlar davri |
| Hudud | Suriya |
Abu Muslim al-Xavloniy (arabcha: أبو مسلم الخولاني) (684-yilda vafot etgan) mashhur tobeiy (koʻplik: Tobein) hamda Damashq, Suriyadagi nufuzli diniy arbob edi. U Amir ibn Abd al-Qays, Uvays al-Qaraniy, Ar-Rabiy ibn Xusaym, Al-Asvad ibn Yazid, Masruq ibn al-Ajda, Sufyon as-Savriy ibn Said va Hasan al-Basriyni ham oʻz ichiga olgan „Sakkiz zohid“dan biri edi.
Uning hayotidan hikoyalar
Shayx 'Aaid Abdulloh al-Qarniyning aytishicha, Yamanda oʻzini paygʻambar deb daʼvo qilgan bir kishi — Al-Asvad al-Ansiy — Abu Muslimdan unga iymon keltirib, uni elchi ekaniga guvohlik berishini soʻragan. Abu Muslim unga: „Men hech narsani eshita olmayman“, degan. Al Asvad al-Ansiy oʻtin tayyorlatib, uni olovga tashlagan. Abu Muslim: "HasbunaʼLlah va ni`mal vakeel („Alloh bizga kifoya va U eng yaxshi Himoyachidir“, bu soʻzlarni musulmonlar Ibrohim (Ibrohim) olovga tashlanganida aytgan, deb hisoblaydilar; shunda Xudo olovni uning uchun salqin va omon qilgan[1]. Al-Ansiy maslahatchilari unga: agar Abu Muslimni Yamandan quvib chiqarmasa, u izdoshlariga fitna manbai boʻlishini aytishgan. Shundan soʻng Abu Muslimga mamlakatni tark etish buyurilgan. U Al-Madinaga yoʻl oladi va u yerga yetib kelgach, tuyasidan tushib, namoz oʻqish uchun masjidga kiradi. Umar uni koʻrib, bu begona kishining oldiga kelib: „Qayerdansan?“ deydi. Abu Muslim: „Yamandan“, deydi. Umar: „Yolgʻonchi olovga tashlagan odam haqida menga ayt“, deb soʻraydi. Abu Muslim: „Uning ismi Abdulloh ibn Savb“, deydi. Umar: „Alloh haqqi, sen oʻshamisan?“ deydi. U: „Alloh haqqi, ha!“ deb javob beradi. Umar koʻzlariga yosh olib uni quchoqlaydi, soʻng uni oʻzi bilan Abu Bakr orasiga oʻtqazib: „Hamd Allohgakim, jonimni olmasidan oldin Muhammad ummatidan Ibrohim Xalilga qilingan narsa qilingan bir odamni koʻrishimga nasib etdi“, deydi."
Vizantiyaliklarga qarshi yurishlar paytida
Islom tarixchisi David Cook boshqa bir hikoyani keltiradi:
"Biz [musulmon lashkarlari] Vizantiyaliklar yurtidan [jangdan] qaytayotgan edik; Himsdan Damashq tomonga yoʻlga chiqqanimizda, tun oxirida, Hims yaqinidagi — taxminan toʻrt mil — obod bir joydan oʻtdik. Hujrada boʻlgan rohib soʻzlashuvimizni eshitib, oldimizga chiqdi-da: „Sizlar kimsizlar?“ dedi. Biz: „Damashq ahlidanmiz, Vizantiyaliklar yurtidan qaytyapmiz“, dedik. U: „Abu Muslim al-Xavloniyni taniysizlarmi?“ dedi. Biz: "Ha, " dedik. U: „Uning huzuriga borganingizda, unga salom bering va biz uni Muqaddas Kitoblarda Iso Maryam oʻgʻlining hamrohi sifatida topishimizni xabar qiling“, dedi."
David Cookning aytishicha, nasroniy rohib musulmon Abu Muslim al-Xavloniy bilan ruhiy qarindoshlikni koʻrgan. Abu Muslim al-Xavloniy esa Iso qaytib kelganida Abu Muslim Isoning izdoshi boʻlishini aytgan[2].
Abu Muslim al-Xavloniy Muoviya II hukmronligi davrida Vizantiyaliklarga qarshi yurishda vafot etgan. Uning qoʻmondonidan qilgan soʻnggi iltimosi shunday edi: „Meni siz bilan birga jangda halok boʻlgan musulmonlar ustidan masʼul qiling, ular ustidan menga harbiy qoʻmondonlik bayrogʻini bogʻlab bering va qabrimni barcha qabrlardan eng olisiga [va eng yaqinini] dushmanga yaqin qiling; chunki men Qiyomat kuni ularning bayrogʻini koʻtarib kelishni istayman.“[manba kerak]