Abu Bakr al-Qaffal al-Marvaziy

Abu Bakr al-Qaffal al-Marvaziy
Unvoni	Imom, usul va kalom olimi
Shaxsiy maʼlumotlar
Tavalludi	taxminan hijriy 291-yil / milodiy 904-yil
Vafoti	taxminan hijriy 365-yil / milodiy 976-yil Katta Xuroson
Dini	Islom
Era	Islom oltin davri
Hudud	Katta Xuroson
Mazhab	Ahl as-Sunna val-Jamoa
Yurisprudensiya	Shofiʼiylik
Imom	Ashʼariylar
Asosiy qiziqish(lar)i	Kalom, fiqh, hadis, Mantiq

Abu Bakr Abdulloh ibn Ahmad al-Qaffal al-Marvaziy (arabcha: أبو بكر عبد الله بن أحمد القفال المروزي‎‎) — 10-asrda yashagan sunniy fiqh va kalom olimi. U Shofiʼiylik fiqh maktabining ustasi va Ashʼariylar kalomining sadoqatli tarafdori sifatida eʼtirof etilgan. Islom oltin davrida yashagan va mintaqada sunniylikni shakllantirishda muhim rol oʻynagan.

Ilk hayoti

Al-Qaffal taxminan hijriy 291-yilda / milodiy 904-yilda oʻrta asrlardagi Katta Xurosonning (hozirgi Afgʻoniston) muhim shaharchalaridan biri boʻlgan Marv ar-Rudda tugʻilgan. Yoshligidan islomiy ilmlarga qiziqqan. Nishopur, Bagʻdod va boshqa ilm markazlaridagi yetuk ulamolardan taʼlim olish uchun safar qilganIlohiyotshunos va faqihlar, jumladan Shofiʼiy hamda Ashʼariy Abul Hasan Ali ibn Ismoil shogirdlaridan dars olib, Usul al-Fiqh asoslari va kalom tamoyillarini oʻzlashtirgan.

Hissasi va taʼlimoti

Al-Qaffal al-Marvaziy Xuroson va Markaziy Osiyoda mashhur mudarrisga aylandi. Eng muhim hissalari quyidagilar:

• Karromiylar kabi firqalar taʼsirli boʻlgan davrda Ashʼariylar aqidaviy taʼlimotlarini targʻib qilishi;
• shofi’iy fiqhining dastlabki anʼanalarini rivojlantirish va rivoyat qilish;
• kalomda aqliy munozarani qoʻllab-quvvatlagan mantiqiy va falsafiy hissalar

Uning „al-Qaffal“ taxallusi dastlab qulfsoslik yoki metallsozlik kasbiga (qaffāl) ishora qilgan, keyinchalik esa ilohiy bahslarni aniqlik bilan „qulflash“dagi mahoratini anglatuvchi ramzga aylangan.

Taʼsiri

Tarixiy manbalarga koʻra, al-Qaffal Mahmud Gʻaznaviyning aqidaviy yoʻnalishiga sezilarli taʼsir koʻrsatgan. Dastlab Karromiylarga moyil boʻlgan Mahmud al-Qaffal kabi olimlar taʼsiri ostida qolib, oxir-oqibat Ash’ariy aqida va Shofi’iy fiqhiga yuzlangan hamda saroyini tajsimga moyil va shia mazhabparast oqimlardan uzoqlashtirgan.

Merosi

Al-Qaffal al-Marvaziy sharqiy islomiy oʻlkalarda sunniylikning mustahkamlashi; Markaziy Osiyo va undan tashqarida shofi’iy va ash’ariy taʼlimotlarni yoyadigan shogirdlarni tarbiyalashi; Mu’tazila hamda tajsimga moyil talqinlarga qarshi sunniy kalomini aqliy va madrasa anʼanalariga tayangan holda himoya qilishi bilan yodga olinadi.

U taxminan hijriy 365-yilda / milodiy 976-yilda vafot etgan.

Yana qarang

Ashʼariylar Shofiʼiylik Karromiylar Mahmud Gʻaznaviy