Abu Abdulloh Muhammad IV al-Mutavakkil
| Abu Abdulloh Muhammad IV al-Mutavakkil | |
|---|---|
| Hafsiylar sultonligi xalifasi | |
| Saltanat | 1494–1526 |
| Oʻtmishdoshi | Abu Yahyo Zakariyo |
| Davomchisi | Abu Abdulloh Muhammad V al-Hasan |
| Vafoti |
1526 Hafsiylar sultonligi |
| Sulola | Hafsiylar |
| Dini | Islom |
Abu Abdulloh Muhammad IV al-Mutavakkil (arabcha: أبو عبد الله محمد المتوكل) – 1494-yildan 1526-yilgacha Ifriqiyaning hafsiy xalifasi[1][2].
1488-yilda xalifa Abu Amr Usmonning vafotidan keyin boshlangan va uzoq davom etgan vorislik uchun kechgan kurashlar ortidan hokimiyat tepasiga Abu Abdulloh Muhammad IV al-Mutavvakkil keldi. Avvalgi hukmdorlarning koʻpchiligi singari u ham ilm maskanlariga homiylik qildi. Taxminan 1500-yilda al-Zaytuna masjidi atrofida asos solgan Abdaliya kutubxonasi bugungi kungacha butun holatda saqlanib qolgan. Leo Africanus uning musiqani, kuylashni va saroyda Maʼluf musiqasini ijro etuvchi xonanda ayollar davrasini sevishini qayd etgan[3]. Abu Abdullohning hukmronligi davridagi asosiy siyosiy va harbiy voqealar, asosan, qaroqchilikning kuchayishi va Ispaniyaning Hafsiylar hududlariga bostirib kirishi bilan bogʻliq boʻldi.
Aka-uka Barbarossalar va nasroniy kemalariga hujumlar
1492-yilda Ispaniyadagi Granada amirligi qulashi ortidan 1499–1501-yillarda Alpujarras isyoni boshlangan va Kastiliya hamda Aragon hududlaridan koʻplab musulmonlar haydab chiqarilgan. Bu musulmonlar Shimoliy Afrika shaharlariga joylashib, nasroniy kemalariga hujumlar uyushtirgan va qaroqchilik bilan shugʻullana boshlagan[4]. Taxminan 1500-yillarda Lesbosdan kelgan Aruj Barbarossa (Oruç Reis) va uning akasi Xayriddin Barbarossa ikki nafar galio hujumchi bilan Tunis yaqinidagi La Goulette portida oʻz bazalarini tashkil etganlar[5]. Abu Abdulloh Muhammad ularga oʻz portidan foydalanishga ruxsat berib, ular talon-taroj qilingan boyliklarning bir qismini olgan[6][7].
Ularning ilk muvaffaqiyatli hujumi 1504-yilda amalga oshirilgan boʻlib, Elba hukmdori Julius II ga tegishli savdo galereyasini egallab olgan va uning himoyachilarini zabt etgan[8]. Bu voqea boshqa kapitanlarni ularning tomoniga jalb qildi va ularning kuchlari tez orada ortdi. Keyingi yili, yaʼni 1505-yilda ular Neapolga yoʻl olgan katta ispan kemasini qoʻlga olishdi. Kemada jami besh yuz askar va Neapol qirolligi armiyasiga maosh sifatida tarqatish uchun moʻljallangan katta miqdorda oltin tangalar bor edi. 1510-yilda ular oʻz bazalarini ehtimol ispanlardan qoʻrqib Tunisdan Djerbaga koʻchirishdi[9][10]. Shunga qaramay, 1513-yilda Andrea Doria boshchiligidagi genuezliklarning La Goulette portiga uyushtirgan hujumi natijasida Barbarossa kemalarining bir qismi yoʻq qilindi[9].
Manbalar
- ↑ Ilahiane, Hsain. Historical Dictionary of the Berbers (Imazighen). Lanham Maryland: The Scarecrow Press, 2006 — 156-bet. ISBN 978-0-8108-5452-9.
- ↑ Muzaffar Husain Syed. Concise History of Islam. Vij Books India Pvt Ltd, 2011-09-14 — 148-bet. ISBN 978-93-82573-47-0.
- ↑ Brunschvig, Robert. La Berbérie Orientale Sous les Hafsides, vol II. Paris: Librairie d'Amérique et d'Orient, 1947.
- ↑ Kaiser, Wolfgang. Violence, Protection and Commerce in: Amirell S.E., Müller L. (eds) Persistent Piracy.. Palgrave Macmillan, 2014 — 74-bet. DOI:10.1057/9781137352866_4. ISBN 978-1-137-35286-6.
- ↑ Alan G. Jamieson. Lords of the Sea: A History of the Barbary Corsairs. Reaktion Books, 2013-02-15 — 224-bet. ISBN 978-1-86189-946-0.
- ↑ Roland Anthony Oliver. Medieval Africa, 1250-1800. Cambridge University Press, 2001-08-16 — 38–9-bet. ISBN 978-0-521-79372-8. Qaraldi: 2021-yil 13-fevral.
- ↑ Boubaker, Sadok. L'empereur Charles Quint et le sultan hafside Mawlāy al-Ḥasan in: Empreintes espagnoles dans l'histoire tunisienne. Gijón: Ediciones Trea SL, 2011 — 18-bet. ISBN 978-84-9704-612-1.
- ↑ Lane-Poole. „The Story of the Barbary Corsairs“. gutenberg.org. Project Gutenberg. Qaraldi: 2021-yil 17-fevral.
- ↑ 9,0 9,1 Alan G. Jamieson. Lords of the Sea: A History of the Barbary Corsairs. Reaktion Books, 2013-02-15 — 224-bet. ISBN 978-1-86189-946-0.
- ↑ Quadir, Iqbal F. (2001). "When Barbarossa brothers ruled the Mediterranean". Defence Journal 4 (7). Archived from the original on 4 January 2020. https://web.archive.org/web/20200104051451/http://www.defencejournal.com/2001/feb/barbarossa.htm. Qaraldi: 13 February 2021.Abu Abdulloh Muhammad IV al-Mutavakkil]]