Abitibi (daryo)

Abitibi (inglizcha: Abitibi River, fransuzcha: Rivière Abitibi) — Kanadaning Ontario provinsiyasining shimoli-sharqida joylashgan boʻlib, Abitibi ko‘lidan shimoli-g‘arb tomonga oqib, Moose daryosiga qoʻshilib, Jeyms koʻrfaziga quyiladi. Daryoning uzunligi 540 km bo‘lib, manbadan mansabgacha bo‘lgan balandlik farqi 265 metrni tashkil etadi. Ontario provinsiyasidagi uzunligi boʻyicha toʻqqizinchi oʻrinda turadi. Undan uzunroq daryolar qatoriga Ottava (1,271 km), Sent-Lourens (1,197 km), Severn (982 km), Albany (982 km), Vinnipeg (813 km), Attawapiskat (748 km), Ingliz (615 km) va Moose (547 km) daryolari kiradi.

Etimologiyasi

Abitibi — algonkin tilidagi „abitah“ va „nipi“ soʻzlaridan kelib chiqqan bo‘lib, „yarim yoʻldagi suv“ degan maʼnoni anglatadi. Avval fransuzlar tomonidan koʻl yaqinida yashovchi Algonkin xalqi vakillari belgilash uchun ishlatilgan, bu nom ularning Hudson koʻrfazi va Ottava daryosidagi savdo postlari oʻrtasidagi joylashuviga ishora qiladi.

Daryo Hudson's Bay Company uchun muhim moʻyna savdo yoʻli boʻlgan. Iroquois Falls shahridagi sellyuloza va qog‘oz sanoati uzoq vaqt davomida mintaqaning asosiy tarmoqlaridan biri bo‘lgan. Hudud, shuningdek, turizm va oltin qazib olishni qoʻllab-quvvatlaydi.

Daryoda joylashgan Abitibi Canyon gidroelektr stansiyasi mintaqaning muhim energetika obyektlaridan biridir. Bu zavodni qurish uchun daryoni oʻrganish tajribasi folk qoʻshiqchi Wade Hemsworthning „The Black Fly Song“ qoʻshigʻiga ilhom bergan.

Geografiyasi

Daryo yoʻlining tavsifi (oqim tartibida):

Abitibi koʻlidan boshlanadi (48°47′6″N 80°10′23″W / 48.78500°N 80.17306°W / 48.78500; -80.17306)
Eng janubiy nuqta (48°42′26″N 80°38′25″W / 48.70722°N 80.64028°W / 48.70722; -80.64028)
Ansonville, Ontario (48°45′26″N 80°40′43″W / 48.75722°N 80.67861°W / 48.75722; -80.67861)
Iroquois sharsharasi, Ontario (48°46′41″N 80°40′6″W / 48.77806°N 80.66833°W / 48.77806; -80.66833)
Shimoliy Ontario temir yoʻli kesishgan joy (49°12′43″N 81°0′37″W / 49.21194°N 81.01028°W / 49.21194; -81.01028)
Uzoq Sault Rapids gidroelektr zavodi (49°12′44″N 81°0′52″W / 49.21222°N 81.01444°W / 49.21222; -81.01444)
Black River bilan qoʻshilish joyi (49°20′58″N 81°6′34″W / 49.34944°N 81.10944°W / 49.34944; -81.10944)
Frederick House River bilan qoʻshilish joyi (49°18′51″N 81°16′58″W / 49.31417°N 81.28278°W / 49.31417; -81.28278)
Orol sharsharalari stansiyasi, Ontario (49°32′53″N 81°22′56″W / 49.54806°N 81.38222°W / 49.54806; -81.38222)
Orol sharsharalari, Ontario (49°34′3″N 81°23′16″W / 49.56750°N 81.38778°W / 49.56750; -81.38778)
Abitibi kanyoni generatsiya Stansiyasi, Fraserdale yaqinida, Ontario (49°53′42″N 81°34′42″W / 49.89500°N 81.57833°W / 49.89500; -81.57833)
Otter Rapids Generatsiya Stansiyasi (50°10′57″N 81°38′37″W / 50.18250°N 81.64361°W / 50.18250; -81.64361)
Coral Rapids, Ontario (50°13′17″N 81°40′33″W / 50.22139°N 81.67583°W / 50.22139; -81.67583)
Eng gʻarbiy nuqta (50°15′25″N 81°40′48″W / 50.25694°N 81.68000°W / 50.25694; -81.68000)
Kichik Abitibi daryosi bilan qoʻshilish joyi (50°29′29″N 81°32′7″W / 50.49139°N 81.53528°W / 50.49139; -81.53528)
Mus daryosi bilan qoʻshiladi (51°4′17″N 80°55′32″W / 51.07139°N 80.92556°W / 51.07139; -80.92556)
Jeyms koʻrfaziga Mus daryosi qismi sifatida kiradi (51°21′14″N 80°24′14″W / 51.35389°N 80.40389°W / 51.35389; -80.40389)

Nomi

Uning nomi (toʻgʻridan-toʻgʻri — „Yarim yoʻldagi suv“ : abitah — oʻrta, nipi — suv degan maʼnoni anglatadi) fransuz koʻchmanchilari tomonidan amerind xalqlari tillaridan oʻzlashtirilib, dastlab Gudzon koʻrfazi, Ottava daryosi va faktoriyalar orasida algonkinlar qabilalaridan biriga nisbatan qoʻllangan^[1].

Iqtisodiy ahamiyati

Daryo oʻtmishda Hudson's Bay Company uchun muhim moʻyna savdo yoʻli boʻlgan. U Iroquois Falls shahridagi sellyuloza va qogʻoz sanoati uchun muhim ahamiyat kasb etgan.

Daryoda 1930-yillarda qurilgan Abitibi gidroelektrostansiyasi joylashgan^[2]. Mazkur mintaqada turizm va oltin qazib olish sanoati keng rivojlangan.

Madaniyatda

Ushbu hududda gidroelektr stansiya qurilishi uchun olib borilgan geodeziya ishlari kanadalik xalq qoʻshiqchisi Wade Hemsworth ning mashhur The Black Fly Song qoʻshigʻiga ilhom manbai boʻlgan^[3].

Irmoqlari

Kichik Albitibi koʻli
Frederik uyi daryosi
Qora daryo

Manbalar

↑ Hamilton W.. Canadian Place Names. Macmillan of Canada, 1978 — 132-bet. ISBN 0-7715-9754-1.
↑ „Northeastern Ontario communities“ (en). Ontario Power Generation. 2021-yil 20-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 18-may.
↑ Fowke E., Nygaard King B. „The Black Fly Song“, . The Canadian Encyclopedia. Historica Foundation of Canada.

[1] Hamilton W.. Canadian Place Names. Macmillan of Canada, 1978 — 132-bet. ISBN 0-7715-9754-1.

[2] „Northeastern Ontario communities“ (en). Ontario Power Generation. 2021-yil 20-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 18-may.

[3] Fowke E., Nygaard King B. „The Black Fly Song“, . The Canadian Encyclopedia. Historica Foundation of Canada.

[1]

[2]

[3]