Abdurazzoq al-Jazoiriy
Abdurazzoq ibn Muhammad ibn Hamadush al-Jazoiriy (arabcha: عبد الرزاق الجزائري), shuningdek Abdurazzoq al-Jazoiriy nomi bilan ham tanilgan, 17–18-asrlardagi muhim Jazoirlik musulmon tabib va olim edi. Uning eng muhim asari Kachef Eroumouz fi eharh-El-aquakir ou El-alchbab (Dorilar va oʻsimliklarning sirlari hamda taʼsirlarini ochib berish)[1] asari boʻlib, u alifbo tartibida tasniflangan tibbiy mavzudagi risoladir. Bu kitob Jazoir va Magʻribda, umuman olganda esa butun Arab dunyosi boʻylab juda muvaffaqiyat qozongan va islom tabobatiga kuchli taʼsir koʻrsatgan[2].
Tabib va tarixchi Nicholas Lucien Leclerc uni arab tabobatining soʻnggi yirik vakili deb hisoblash mumkinligini yozadi[3].
Hayoti
Abdurazzoq al-Jazoiriy haqida juda kam narsa maʼlum: faqat uning 17-asrda Jazoir davlatida tugʻilgani[4] va 18-asrda vafot etgani maʼlum. Abdurrazoq al-Jazoiriy oʻzining „Dorilar va oʻsimliklarning sirlari hamda taʼsirlarini ochib berish“ kitobida hijriy 1130-yilda (yaʼni Gregoriy taqvimi boʻyicha 1717 va 1718-yillar davomida) Makkaga haj safari chogʻida Qohirada ayrim farmakologik bilimlarni toʻplaganini maʼlum qiladi[5].
Abdurazzoq al-Jazoiriyga 16-asr arab-usmonli tabibi Dovud al-Antokiyning turli tibbiy risolalari, xususan uning Tedkret kitobi taʼsir koʻrsatgan; shuningdek, 13-asrdagi Ibn Beitharning tibbiy risolalari ham unga taʼsir qilgan[4].
Asarlari
Dorilar va oʻsimliklarning sirlari hamda taʼsirlarini ochib berish
Kitob taʼrif va qisqa tavsifdan soʻng har bir dori uchun uning asosiy sifatlari, umumiy xossalari, maxsus xossalari va maxsus qoʻllanilishlarini, dozalari hamda oʻrnini bosuvchi vositalari bilan birga keltiriladi. Asardan oldin dorilarning umumiy xossalari va saqlash usullari haqidagi kirish qismi berilgan[4]. Kitobda 987 dan ortiq dori va modda tasvirlangan.
Davolash qoidalariga koʻra mizojni tuzatish
Abdurazzoq al-Jazoiriy 1748-yilda Tadil El-Mizadj Bisabai Koudin El Iladj (Davolash qoidalariga koʻra mizojni tuzatish) asarini yozgan boʻlib, unda jinsiy aʼzolarning vazifalari, ularning buzilishlari va ularni davolash haqida soʻz yuritadi[6].
Boshqalar
Jazoir milliy kutubxonasidagi qoʻlyozmaning qizil siyoh bilan yozilgan ostsarlavhasi quyidagicha:
"Sodda dorilar haqidagi kitobning toʻrtinchi jildi, ularning nomi tavsifi — Muhtaram Abdurazzoq ibn Muhammad al-Jazoiriyning asari (Alloh unga marhamat qilsin, uni magʻfiratiga musharraf etsin va eng oliy darajalarga yetkazsin)"
Gabriel Colinning fikricha, bu Dorilar va oʻsimliklarning sirlari hamda taʼsirlarini ochib berish kitobi Abdurazzoq al-Jazoiriy asarining faqat kichik bir qismi ekanligining yaqqol dalilidir[7].
Manbalar
- ↑ Ben Larbey Seguir, Mohamed. La médecine arabe en Algérie. Paris : A. Parent (Licence ouverte / Open licence Etalab), 1884 — 25 and 26-bet.
- ↑ Abderrezzaq El-Jezâïri Médecin Arabe du XIIe siècle de l’Hégire: THÈSE Présentée et publiquement soutenue à la Faculté de Médecine de Montpellier le 9 Mars 190, par Gabriel COLIN. Page 75.
- ↑ Abderrezzaq El-Jezâïri Médecin Arabe du XIIe siècle de l’Hégire: THÈSE Présentée et publiquement soutenue à la Faculté de Médecine de Montpellier le 9 Mars 190, par Gabriel COLIN. Page 39.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Kachef er-roumouz (Révélation des énigmes) d’Abd Er-Rezzaq Ed-Djezaïry; ou Traité de matière médicale arabe d’Abd er-Rezzaq l’Algérien; Leclerc, Lucien, b. 1816
- ↑ Kachef er-roumouz (Révélation des énigmes) d’Abd Er-Rezzaq Ed-Djezaïry; ou Traité de matière médicale arabe d’Abd er-Rezzaq l’Algérien; Leclerc, Lucien, b. 1816; p 76
- ↑ Kachef er-roumouz (Révélation des énigmes) d’Abd Er-Rezzaq Ed-Djezaïry; ou Traité de matière médicale arabe d’Abd er-Rezzaq l’Algérien; Leclerc, Lucien, b. 1816; p 380
- ↑ Abderrezzaq El-Jezâïri Médecin Arabe du XIIe siècle de l’Hégire: THÈSE Présentée et publiquement soutenue à la Faculté de Médecine de Montpellier le 9 Mars 190, par Gabriel COLIN. Page 38.