Kontent qismiga oʻtish

Abdulloh ibn Bayya

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Shayx

Abdulloh bin Bayyah
عبدالله بن بيه
Shaxsiy maʼlumotlar
Tavalludi 1935 (yoshi 90–91)[1].
Dini Islom
Millati Mavritaniya, Birlashgan Arab Amirliklari[2].
Mazhab Sunniy
Yurisprudensiya Molikiy[3].
Imom Ashʼariy

Abdulloh ibn Mahfuz ibn Bayya (arabcha: عبد الله بن المحفوظ بن بيّه‎‎, 1935-yilda tugʻilgan), Ibn Bayya nomi bilan ham tanilgan[4], mavritaniyalik ulamo, siyosatchi va Saudiya Arabistonining Jidda shahridagi Shoh Abdulaziz universitetida islomshunoslik professori boʻlib, BAA Fatvo kengashi raisi sifatida xizmat qiladi[5][6][7].

U toʻrt anʼanaviy sunniy mazhablarning barchasi boʻyicha mutaxassis boʻlib, ayniqsa molikiy mazhabiga eʼtibor qaratadi. Hozirda u Musulmon jamiyatlarida tinchlikni targʻib qilish forumi prezidenti hisoblanadi[8]. Bin Bayya bir qator ilmiy kengashlarda, jumladan Saudiya Arabistonida joylashgan Islom fiqh kengashida faol. U, shuningdek, Musulmon olimlar xalqaro ittifoqining vitse-prezidenti boʻlgan[9], bu lavozimdan 2014-yilda isteʼfoga chiqqan[10]. Shuningdek, u Yevropadagi musulmonlarning hayot tarziga mos holda islomiy huquqni tushuntirishni maqsad qilgan, Dublinda joylashgan musulmon ulamolar kengashi – Fatvo va tadqiqot boʻyicha Yevropa kengashi aʼzosi boʻlgan[11]. Yigirma yildan ortiq vaqt davomida u yuqoridagi ikki tashkilot doirasida misrlik olim Yusuf Qarazoviy bilan yaqindan hamkorlik qilgan[6]. Biroq Arab bahoridan keyin Bin Bayya Qarazoviy va Musulmon olimlar xalqaro ittifoqidan uzoqlashib, buning oʻrniga BAAda joylashgan Musulmon jamiyatlarida tinchlikni targʻib qilish forumini tashkil etdi[12]. Mazkur forum BAA hukumati bilan yaqin aloqalari, shuningdek Bin Bayyaning shaxsiy ravishda avtoritar yetakchilarni qoʻllab-quvvatlashi tufayli katta bahslarga sabab boʻlgan[13][14][15].

Faoliyati

Bin Bayya 1935-yilda[1] Timbedrada islomiy muhitga ega xonadonda tugʻilgan va shu yerda barcha islomiy fanlarni oʻrgangan. U rasmiy taʼlimni otasi Mahfuz bilan boshlagan, shu bilan birga, u Muhammad Salim bin ash-Shiyn bilan arab tilini, Bayya bin as-solik al-Misumiy bilan esa Qurʼonni oʻrgangan[16].

Yoshlik chogʻida u Tunisda huquqiy qarorlarni oʻrganishga tayinlangan. Mavritaniyaga qaytgach, u avval taʼlim vaziri, keyin adliya vaziri boʻldi. Shuningdek, u Mavritaniyaning ilk prezidentining vitse-prezidenti etib tayinlangan[5]. U hozir Saudiya Arabistonining Jidda shahrida istiqomat qiladi hamda Shoh Abdulaziz universitetida islomiy huquq metodologiyasi, Qurʼon va arab tilidan dars beradi. U arab va fransuz tillarini mukammal biladi[17]. Hamza Yusuf uning tarjimoni boʻlib xizmat qiladi[17].

Qarashlari

Tasavvuf

Bin Bayya tasavvufni targʻib qiluvchi olimlardan biridir[18]. U tasavvufni (Allohga boʻlgan muhabbat va U bilan visolni sogʻinish orqali kamolotga intilish deb taʼriflaydi) islom ummatida qayta jonlantirish va alohida islomiy fan sifatida tiklash zarur deb hisoblaydi[18]. Shuningdek, u turli tasavvufiy amaliyotlar – jumladan zikr tasbehlaridan foydalanish, tavassul (solihlardan Allohning barakasini soʻrash vositasi sifatida foydalanish), tabarruk (vafot etgan zotlarning ruhlaridan baraka soʻrish) va qabrlarni ziyorat qilish (xususan, avliyolarning qabrlarini) – bularning barchasi „Islomda mustahkam asosga ega“ deb taʼkidlaydi[18]. Bin Bayyaning fikricha, tasavvuf ahlining maqsadi Islomdagi imonning eng oliy darajasi ehsonga erishishdan iborat, ammo bu darajaga faqat imonning dastlabki ikki bosqichi islom (faqihlarning asosiy mashgʻuloti) va imon (mutakallimlarning mashgʻuloti)ni mukammal egallagachgina erishish mumkin[19].

Bin Bayya shunday deydi: "Cheksiz muhabbat, nur, shavq, basirat, poklik, yuksalish va ruhiy makoni mavjud boʻlishi uchun maʼlum bir amal boʻlishi kerak. Aslida bu tana va ruhning ajralmasligi va oʻzaro bogʻliqligidir. Bunday oliy darajaga intiluvchi qatʼiy irodali kishilar maqsad qilgan kamolotni ifoda etadigan, oʻz qoidalari va terminologiyasiga ega bir fan boʻlishi zarur. Bu fan Al-Buxoriy asarlarida „vaʼzlar“, ilk sunnat davrida esa „zuhd“ deb atalgan. Oxir-oqibat, u „tasavvuf“ deb atalishi kelishib olindi, bu xuddi shariat fanining „fiqh“ deb atalishi kabidir."[19].

Ekstremizm haqidagi qarashlari

Bin Bayya musulmon ortodoksiyasining keng poydevorini belgilab beruvchi hujjat Amman murojaati imzochilaridan biridir[20]. U, shuningdek, Iroq va Shom islom davlati rahbari Abu Bakr al-Bagʻdodiyga qaratilgan ochiq xat „Bagʻdodiyga maktub“ni imzolagan. Mazkur maktub Iroq va Shom islom davlati amaliyotlarining aqidaviy jihatdan inkori hisoblanadi[21]. 2014-yilda u ekstremistik terrorchi guruh IShIDga qarshi fatvo chiqardi[22] va keyinchalik CNNdagi mashhur intervyusida: „Men oʻlimga emas, hayotga daʼvat qilaman“, degan soʻzlari bilan tilga olingan[23]. Keyingi yillarda Bin Bayya Tashqi munosabatlar kengashi kabi tahliliy markazlar va shunga oʻxshash auditoriyalar oldida maʼruza qilib kelmoqda[24].

Shuhrati

Bin Bayya 2014-yilda BMT xavfsizlik Kengashi oldida qilgan nutqi vaqtida AQSh prezidenti Barak Obama tomonidan iqtibos keltirilgan[25]. 2009-yildan buyon u qirollik islomiy strategik tadqiqotlar markazi tomonidan tuziladigan „Eng koʻp taʼsir koʻrsatuvchi 500 nafar musulmon“ roʻyxatiga kiritib kelinadi va 2020-yil holatiga koʻra 15-oʻrinni egallagan[26].

Asarlari

  • „Fatvo sanʼati va ozchilik fiqhi“, 2005-yil[27].
  • „Islomda inson huquqlari haqida muloqot“, 2003-yil.
  • „Fikriy qarashlar“ (فتاوى فكرية)
  • „Amaliy ad-dalalot“ (Usul al-fiqh), 2003-yil.
  • „Terrorizm: tashxis va yechimlar“
  • „Islomda xavfsizlik nutqi hamda bagʻrikenglik va hamjihatlik madaniyati“
  • „Fatvolar va mulohazalar“
  • „Moliyaviy bitimlarga oid turli fiqhiy qarashlarga izoh“
  • „Vaqflarning foydalari“
  • „Kasalliklarga chalinganlar uchun ulkan ilohiy mukofot dalillari“
  • „Maqsadlar va ularning dalillari“

Vazifalar va lavozimlar

  • BAAdagi Amirliklar Fatvo Kengashi raisi[28].
  • BAAdagi Musulmon jamiyatlarida tinchlikni targʻib qilish forumi prezidenti[29].
  • Buyuk Britaniyadagi Yangilanish va yoʻl-yoʻriq boʻyicha Global markaz direktori
  • Irlandiyadagi Yevropa tadqiqot va fatvo kengashi aʼzosi
  • Bayrutdagi Musulmon olimlar xalqaro uyushmasi vitse-prezidenti
  • Dehlidagi Hindiston huquqshunoslari uyushmasi aʼzosi
  • Iordaniyadagi qirollik „Oli al-Bayt“ islom tafakkuri instituti aʼzosi
  • Jiddadagi Islom hamkorlik tashkilotiga qarashli fuqaho kengashi aʼzosi
  • Paygʻambar hadis va islomiy tadqiqotlar boʻyicha shahzoda Naif bin Abdulaziz mukofotini boshqaruvchi maxsus hayʼat aʼzosi
  • Makkadagi Musulmonlar ligasining Xalqaro oliy masjidlar kengashi aʼzosi
  • Quvaytdagi Xalqaro yordam tashkiloti aʼzosi
  • Jiddadagi Shoh Abdulaziz universitetida maʼruzachilar tarkibi aʼzosi
  • Buyuk Britaniyadagi Shariat maqsadlarini oʻrganish markazi Oliy kengashi aʼzosi

Orden va mukofotlar

  • Mukofot sifatida „Faxriy darajali Shoh Abdulaziz ordeni“ bilan taqdirlangan[manba kerak]
  • Iordaniyaning birinchi darajali ordeni bilan taqdirlangan[manba kerak]
  • Allohning daʼvatchi olimlari uchun taʼsis etilgan „Iordaniya shohi Abdulloh II mukofoti“ bilan taqdirlangan, Iordaniya[manba kerak]
  • Islom hamkorlik tashkiloti tomonidan „Faxriy darajali“ unvon bilan taqdirlangan va boshqa mukofotlar[manba kerak]
  • „Uzoqdan muloqot“ nomli kitobi uchun islomshunoslik yoʻnalishidagi Xinguetti mukofotiga sazovor boʻlgan[30].
  • Malayziya qiroli Sulton Abdulloh Sulton Ahmad Shoh tomonidan ilm-fanni yoyish, tinchlik, bagʻrikenglik, hamjihatlik va dunyodagi ijobiy taʼsirni targʻib etishdagi xizmatlari uchun „Maʼal Hijrah[31]“ mukofoti bilan taqdirlangan.

Mashhur shogirdlari

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 John Gallagher, Eric D. Patterson, Debating the War of Ideas, p 51. ISBN 0230101984
  2. ↑ „الإمارات تحصر الفتوى في مجلس يرأسه عبدالله بن بيّه.. وجدل“ (ar). Arabi21 (2022-yil 16-yanvar).
  3. ↑ Gerhard Böwering, Patricia Crone, Mahan Mirza, The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought, p. 347. ISBN 0691134847
  4. ↑ Fadhil, Haidar Masyhur (2024-08-21). "Reshaping Minority Fiqh: The Ideas of Ibn Bayyah" (en). Australian Journal of Islamic Studies 9 (2): 37–65. doi:10.55831/ajis.v9i2.629. ISSN 2207-4414. https://ajis.com.au/index.php/ajis/article/view/629. 
  5. ↑ 5,0 5,1 John Gallagher, Eric D, Debating the War of Ideas, p 51. ISBN 0230101984
  6. ↑ 6,0 6,1 al‐Azami, Usaama (July 2019). "'Abdullāh bin Bayyah and the Arab Revolutions: Counter‐revolutionary Neo‐traditionalism's Ideological Struggle against Islamism". The Muslim World 109 (3): 343–361. doi:10.1111/muwo.12297. ISSN 0027-4909. https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:53d73a1a-5ca0-4849-99bb-5c418e0ced4c. Qaraldi: 2021-08-30. Abdulloh ibn Bayya]]
  7. ↑ „UAE Council for Fatwa's Members“ (en-GB). The UAE Council for Fatwa. Qaraldi: 2023-yil 17-sentyabr.
  8. ↑ „Forum for Promoting Peace in Muslim Societies“. 2015-yil 3-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 2-aprel.
  9. ↑ Members list (Arabic) (Wayback Machine saytida January 27, 2013, sanasida arxivlangan)
  10. ↑ „Middle East Online: Qaradawi's deputy resigns from Union of Islamic Scholars“. Middle East Online. 2016-yil 1-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 18-oktyabr.
  11. ↑ List of Members of the European Council for Fatwa and Research (Wayback Machine saytida August 12, 2013, sanasida arxivlangan)
  12. ↑ „Rivals in the Gulf: Yusuf al-Qaradawi, Abdullah Bin Bayyah, and the Qatar-UAE Contest Over the Arab Spring and the Gulf Crisis“ (en). Routledge & CRC Press. Qaraldi: 2022-yil 5-yanvar.
  13. ↑ „UAE's forum for 'promoting peace' is another cynical PR initiative“ (en). Middle East Eye. Qaraldi: 2022-yil 9-fevral.
  14. ↑ 5Pillars (RMS) „Traitors in our midst: The scholars of colonisation“. 5Pillars (2018-yil 16-dekabr). Qaraldi: 2023-yil 14-mart.
  15. ↑ Al-Azami, Usaama. Islam and the Arab revolutions : the ulama between democracy and autocracy.. Hurst Publishers, 2023 — Chapter 4 Bin Bayyah Support to Opposition-bet. ISBN 978-1-78738-822-2. OCLC 1359915242. 
  16. ↑ ar:عبد الله بن بيه[circular reference]
  17. ↑ 17,0 17,1 Imams Online: „Abdallah bin Bayyah“ (Wayback Machine saytida 2015-10-04 sanasida arxivlangan) retrieved September 20, 2015
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 ISRA News: „Abdallah Bin Bayyah“ (Wayback Machine saytida 2015-09-30 sanasida arxivlangan) retrieved September 19, 2015
  19. ↑ 19,0 19,1 The Official Website of His Eminence Abdallah Bin Bayyah: „Sufism in Islamic Shari`ah“ (Wayback Machine saytida 2015-09-30 sanasida arxivlangan) retrieved September 20, 2015
  20. ↑ „Bin Bayyah's official reply to Amman Message“. 2012-yil 8-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 1-fevral.
  21. ↑ „Letter to Baghdadi“. Letter to Baghdadi. 2015-yil 8-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 23-mart.
  22. ↑ Bayyah, Sheikh Abdullah bin „Prominent Muslim Sheikh Issues Fatwa Against ISIS Violence“ (en). NPR.org. 2019-yil 16-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 26-fevral.
  23. ↑ Sheikh Bayyah: We're facing an existential challenge - CNN Video, 2019-04-05da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2020-02-26
  24. ↑ „A Conversation With Shaykh Abdallah bin Bayyah“ (en). Council on Foreign Relations. 2020-yil 20-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 26-fevral.
  25. ↑ „Prominent Muslim Sheik Issues Fatwa Against ISIS Violence“ (2014-yil 25-sentyabr). 2018-yil 12-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 4-aprel.
  26. ↑ „Abdullah bin Bayyah“ (en-US). The Muslim 500. 2020-yil 4-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 4-yanvar.
  27. ↑ Gerhard Böwering, Patricia Crone, Mahan Mirza, The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought, p 347. ISBN 0691134847
  28. ↑ WAM/Hatem Mohamed. „Emirates News Agency - 8th Forum for Promoting Peace in Muslim Societies starts Sunday in Expo 2020 Dubai“. Wam.ae (2021-yil 4-dekabr). 2021-yil 28-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 31-dekabr.
  29. ↑ „كلمة رئيس المنتدى :: منتدى تعزيز السلم في المجتمعات المسلمة“. 2021-yil 28-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 28-dekabr.
  30. ↑ „Bio“. binbayyah.net. 2013-yil 12-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 8-dekabr.
  31. ↑ „King of Malaysia has Awarded Sheikh Abdullah BIM Bayyaj“. BinBayya Network. 2020-yil 10-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 26-fevral.

Havolalar

Vikiomborda „Abdulloh ibn Bayya“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Abdulloh_ibn_Bayya&oldid=256063" dan olindi