Abdulloh ibn Abdurahmon ibn Aqil
| Abdulloh ibn Abdurahmon ibn Aqil | |
|---|---|
| Tavalludi |
1294-yil noyabr Bolis, Suriya |
| Vafoti | 1367-yil 18-noyabr |
| Kasbi | Tilshunos, faqih |
| Mashhur ishlari | Ibn Molikning at-Tasʼhil va Alfiyya asarlariga yozilgan sharhlar |
Abdulloh ibn Abdurahmon ibn Abdulloh Bahouddin al-Hoshimiy ibn Aqil ash-Shofiʼiy al-Qurashiy al-Bolisiy (1294-yil noyabr — 1367-yil 18-noyabr)[1] — suriyalik tilshunos va shofiʼiylik mazhabiga mansub faqih, Mamluklar davlatida faoliyat yuritgan[2].
Ibn Aqil haqida Ibn Hajar al-Asqaloniy, Ahmad ibn al-Qodiy va Jaloliddin as-Suyutiyning tarjimai hol lugʻatlarida maʼlumotlar uchraydi. Tugʻilgan yili borasida manbalar oʻrtasida tafovut mavjud. Koʻplab manbalarda u hijriy 694-yilning muharram oyida (1294-yil noyabr) tugʻilgan deb koʻrsatilsa-da, ayrim manbalarda hijriy 698 yoki 700-yil deb ham qayd etilgan[1]. U Suriyaning Bolis shahrida dunyoga kelgan. Keyinchalik Qohirada Abu Hayyon al-Gʻarnotiydan arab tili grammatikasi, Alovuddin al-Qunaviy va Jaloliddin al-Qazviniydan fiqh ilmini oʻrgangan[2]. Abu Hayyondan 12 yil davomida tahsil olgan va ustozining eng sevimli shogirdi sifatida eʼtirof etilgan[3].
Ibn Aqil bosh qozi Izz ud-Din ibn Jamoaning noibi lavozimida xizmat qilgan. Ibn Jamoa lavozimidan boʻshatgach, Ibn Aqil amir Sirgʻitmishning qoʻllab-quvvatloviga erishgan[2]. 1355 yoki 1358-yilda Sirgʻitmish Ibn Jamoani lavozimidan chetlatib, Ibn Aqilni bosh qozi etib tayinlagan[4]. Atigi 80 kundan soʻng Sirgʻitmishning oʻzi ham lavozimidan olinib, uning ortidan Ibn Aqil ham chetlatilgan va Ibn Jamoa yana oʻz mansabiga qaytarilgan. Ibn Aqil kambagʻallar va talabalar uchun 150 000 dirham miqdorida meros qoldirgan[2].
Ibn Aqil Ibn Tulun masjidida tafsir (Qur’on tafsiri) boʻyicha bitta dars turkumini oʻqitgan boʻlib, bu mashgʻulotlar 23 yil davom etgan. U ushbu kursni ikkinchi marta yakunlashga ulgurmay vafot etgan[2]. Bizgacha yetib kelgan asarlari orasida Ibn Molikning „Tasʼhil“ va „Alfiyya“ asarlariga yozgan sharhlari mavjud[2]. Ayniqsa, „Alfiyya“ga yozgan sharhi mazkur asarga bitilgan koʻplab sharhlar ichida eng mashhurlaridan biri boʻlgan[5]. Mazkur sharh, asosan, ustozi Abu Hayyon al-Gʻarnotiyning avvalroq yozgan sharhiga tayanib yaratilgan[6]. Shuningdek, fiqh olimlari oʻrtasidagi ixtiloflar masalasiga bagʻishlangan yirik asar ham yozgan. Ushbu asarda ixtilofning (huquqshunoslar oʻrtasidagi fikrlar xilma-xilligining) qonuniy va maqbul ekanini himoya qilgan. Asar „Taysir al-istidad li-rutbat al-ijtihod“ yoki „At-Taʼsis li-mazhab Ibn Idris“ nomlari bilan maʼlum. Biroq asarning faqat bir qismi bizgacha yetib kelgan[2].
Ibn Aqil dabdabali hayot kechirgan, savdo-sotiq ishlarida muvaffaqiyat qozona olmagan boʻlsa-da, nihoyatda saxiy inson sifatida tanilgan. Biroq odamlardan qarzdor holida vafot etgan[2]. Sirojiddin al-Bulqiniy uning kuyovi boʻlgan[2].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Brockelmann 2017, ss. 91–92.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Schacht 1971.
- ↑ Glazer 1941, s. 402.
- ↑ Brockelmann 2017, s. 91, puts the start of his 80-day tenure on 11 July 1355 (28 Jumādā II 756), while Schacht 1971, places it in 1358.
- ↑ Glazer 1941, s. 400.
- ↑ Glazer 1941, s. 408.
Adabiyotlar
- Brockelmann, Carl. History of the Arabic Written Tradition. Brill, 2017.
- Glazer, Sidney (1941). "The Alfiyya-Commentaries of Ibn ʿAqīl and Abū Ḥayyān". The Muslim World 31 (4): 400–408. doi:10.1111/j.1478-1913.1941.tb00952.x. https://archive.org/details/muslim-world_1941-10_31_4/page/400.
- Schacht, Joseph (1971). "Ibn ʿAḳīl". in Lewis, B.. Encyclopaedia of Islam. Volume III: H–Iram (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 698–699 b. OCLC 495469525. http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_3069.