Abdu Jamil
 | Bu maqolada bir qancha muammolar mavjud. Iltimos, ularni tuzatib yordam qiling yoki shu muammolarni munozara sahifasida muhokama qiling.
|
| Abdu Jamil | |
|---|---|
| Tavalludi | 18-asr oxiri |
| Vafoti | 19-asr oxiri |
| Kasbi | kulol |
Abdu Jamil laqabi — Usto Kuri (18- asr oxiri, Rishton, Qoʻqon xonligi, 19- asr oxiri, Rishton, Qoʻqon xonligi) — XIX asr Rishtonning mashhur kulolchisi. Ular ukasi Abdu Jalol (Usto Jalil) bilan birgalikda Eronning Qashgʻar shahrida fayans — chinni yasash texnikasi oʻrganganlar va bu qadimiy yoʻqolgan ishlab chiqarish texnikasini Rishtonda tiklaganlar. Ular chinni taomlar tayyorlash retseptini Abdulla Kulol (Kali Abdullo)ning shogirdiga berishgan. Ulugʻ usta Farg‘ona vodiysidagi barcha kulollar uchun Usto oqsoqoldir.
Biografiya
Abdu Jamil — Usto Kuri XVIII asr oxirida Rishton (Roshidon)da Qoʻqon xonlari hukmronligi davrida irsiy kulol oilasida tugʻilgan. Ular akasi Abdu Jalol (Usto Jalil) bilan birga Rishtonning koʻplab ustalariga kulolchilikdan saboq berganlar, ularga Usto (Ustoz) boʻlganlar.
Rishton kulollari ijodining jonli namunasi sifatida XIX asrda Qoʻqon hukmdori Xudoyorxonning boshpanasi boʻlgan Oʻrda saroyining meʼmoriy yodgorligini aytish mumkin. Saroyning qurilishi 1863-yildan 1870-yilgacha amalga oshirilgan, unda 16 mingdan ortiq kishi ishlagan.
Fasadning koshinli qoplamali dizayni aka-uka Abdu Jamil (Usto Kuri) va Abdu Jalol (Usto Jalil) va Abdulla Kulol (Kali Abdullo) larga topshirilgan, ular oʻz shogirdlari bilan saroyni yuzlashda asosiy usta boʻlgan va bu ishni 1873-yilda yakunlashgan.
Sopol bezakning umumiy badiiy effektini yaratishda rishtonlik hunarmandlar saroy qurilishiga nafaqat oʻzlarining sevimli texnikalarini, balki yuqori texnologik sifatdagi loy ham ishlatishgan. Rishton ustalari qoʻllagan kulolchilik texnikasining boyligi ana shunday qismlardan iborat boʻlgan. Bu bezaklar turli xil shakldagi — choʻzinchoq, kvadrat, romboid, yulduzlar koʻrinishidagi rangli sirlangan gʻishtlarning mozaikasidan iborat boʻlgan. Oʻnlab kalligrafik yozuvlar dizaynga ajoyib goʻzallik bagʻishlagan boʻlsa, uning kufiy yozuvi suvli ultramarin fonida oq gʻishtlarda yotqizilgan. Bundan tashqari, gulli naqshli sirlangan mayolika plitalari ham muhim oʻrinni egallaydi.
Xudoyorxon Abdu Jamil (Usto Quriy) va Abdu Jalol (Usto Jalil) va Abdulla Kulol (Kali Abdullo) ijodini yuksak baholagan, moddiy mukofotlardan tashqari, uning koʻrsatmasi bilan janubiy qanotda kufiy yozuvi soʻzlari aks ettirilgan. Saroy fasadining:"Sanʼati Behzod sanʼatidek sanʼatkor, ziynatlangan tosh plitalar" asari Rishton ustalariga bagʻishlangan boʻlib. Ular Xudoyorxon va Oʻrda saroyi bilan birga Oʻrta Osiyo tarixiga kirgan.
Abdu Jamil (Usto Kuri) asarlari Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyi fondidan joy olgan.