Aban ibn Muoviya ibn Hishom
Aban ibn Muoviya ibn Hishom ibn Abdumalik (751-yilda vafot etgan) Umaviylar shahzodasi va lashkarboshisi boʻlib, 750-yilda Umaviylar xalifaligi agʻdarilganidan koʻp oʻtmay Abbosiylar xalifaligiga qarshi muvaffaqiyatsiz isyon koʻtargan.
Hayoti
Aban Umaviylar shahzodasi va qoʻmondoni Muoviya ibn Hishomning oʻgʻli hamda xalifa Hishom ibn Abdulmalikning (h. 724–743) nabirasi. Uchinchi musulmon fuqarolar urushi paytida amakisi Sulaymon ibn Hishomga qoʻshildi. Sulaymon ibn Hishom Umaviylar xalifasi Marvon IIga (h. 744–750) qarshi xorijiylar tomoniga oʻtib ketgan edi. Xorijiylar magʻlubiyatidan soʻng, Aban ularning qoʻshinlari qoldiqlarini, asosan Sulaymonning Suriyalik sobiq askarlarini boshqardi. Bu askarlar oʻsha paytda Iroqdan qochib, Erondagi Istahr qal’asida joylashgan Aliy isyonchi Abdulloh ibn Muoviyaga qoʻshilgan edilar. Marvon IIning sarkardasi Amir ibn Dubara Istahr tashqarisida Abanni magʻlubiyatga uchratdi. Sarkarda Abanni asir oldi, biroq keyinchalik ozod qildi[1].
749—750-yillardagi Abbosiylar inqilobi davrida Marvon II va uning asosiy qoʻshini Zab jangida Abbosiylarga magʻlub boʻldi. Abbosiylar Umaviylar markazi boʻlgan Suriya hududini zabt etishni davom ettirdilar. Umaviy shahzoda Abu Muhammad as-Sufyoniy Suriyaning shimoliy va markaziy hududlari boʻlgan Qinnasrin va Hims viloyatlarida Abbosiylar xalifaligiga qarshi qoʻzgʻolonga boshchilik qildi, biroq bu isyon magʻlubiyatga uchradi. Abu Muhammadning jiyani al-Abbos ibn Muhammad as-Sufyoniy Halabda Abbosiylar noibi Abdulloh ibn Aliga qarshi qoʻzgʻolon koʻtardi, biroq bu isyon ham bostirildi. Abdulloh ibn Ali shimol tomonga yurish qilib, Jazira hududidagi umaviylar tarafdori boʻlgan Is’hoq ibn Muslim al-Uqayliy boshchiligidagi qoʻshinlar tomonidan Samosotada koʻtarilgan qoʻzgʻolonni shafqatsizlarcha bostirdi[2].
Suriya va Jaziradagi Umaviylar tarafdorlari boʻlgan qoʻzgʻolonchilarning saqlanib qolgan kuchlari Aban atrofida birlashishdi. 751-yilda Abdulloh ibn Ali Vizantiyaga qarshi yurish qilayotgan paytda, Aban unga qarshi harbiy harakat boshladi. Abdulloh ibn Ali Abanning harakatlaridan xabar topgach, Umaviylar tarafdorlarining qoʻzgʻolonini bostirish uchun harbiy boʻlinmalarini joʻnatdi. Abanning qoʻshini tor-mor etildi. Aban esa Samosata yaqinidagi Kaysumga qochib borib, u yerda oʻzini mudofaa qilishga kirishdi. Abdulloh ibn Ali Vizantiyaga qarshi yurishni toʻxtatib, Abanga qarshi kurashish uchun yoʻl oldi. Aban magʻlub etilib, asirga olindi. Qur’oni karimdagi isyonchilarga berilgan jazo talqiniga koʻra, Abbosiylar Abanning qoʻl va oyoqlarini kesib tashladilar. Keyin uni Suriyaning turli shaharlarida „Bu Aban ibn Muoviya, Umaviylarning paladini“ deb yozilgan bayroq ostida namoyish qildilar[2].
Aban vafotidan keyingi oylarda ham Umaviylar tarafdorlarining qoʻzgʻolonlari davom etdi, biroq ularning barchasi bostirildi. Abanning oʻgʻli Ubaydulloh Suriyadagi Umaviylar oilasiga nisbatan ta’qiblardan qochib, oxir-oqibat 756-yilda Islomiy Ispaniyada Kordova Umaviylar amirligini barpo etgan Abanning ukasi Abdurahmon ibn Muoviya safiga qoʻshildi[3].
Manbalar
- ↑ Williams 1985, ss. 87–89.
- ↑ 2,0 2,1 Cobb 2001, s. 49.
- ↑ Scales 1994, s. 113.
Adabiyotlar
- Cobb, Paul M.. White Banners: Contention in 'Abbasid Syria, 750–880. SUNY Press, 2001. ISBN 978-0791448809.
- Scales, Peter C.. The Fall of the Caliphate of Cordoba: Berbers and Arabs in Conflict. Leiden: E. J. Brill, 1994. ISBN 90-04-09868-2.
- The History of al-Ṭabarī, Volume XXVII: The ʿAbbāsid Revolution, A.D. 743–750/A.H. 126–132, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1985. ISBN 978-0-87395-884-4.