AQShning hududiy suveriniteti
Amerika Qoʻshma Shtatlari hududi — Amerika Qoʻshma Shtatlari federal hukumatining suveren yurisdiksiyasi ostidagi hudud boʻlib, unga materik va orollaridagi barcha yerlar hamda ularga tutash hududiy suvlar kiradi[1]. Amerika Qoʻshma Shtatlari qoʻshni okean suvlaridagi 200 dengiz mili (370 km) kenglikdagi eksklyuziv iqtisodiy zonada resurslarni oʻrganish, ulardan foydalanish, saqlash va boshqarish boʻyicha suveren huquqlarini daʼvo qiladi[2].
Yer hududi
Amerika Qoʻshma Shtatlarining yer maydoni 50 shtat, Kolumbiya okrugi hamda hududlar deb ataladigan aholi yashaydigan va yashamaydigan orol hududlarini oʻz ichiga oladi. Shtatlar oʻziga xos suverenitetga ega boʻlib, federal hukumat bilan tenglik yurisdiksiyani amalga oshiradi.
Amerika Qoʻshma Shtatlari Konstitutsiyasiga muvofiq, federal hukumat Kolumbiya okrugi ustidan mutlaq suverenitetga ega va Kongress ushbu hudud (Konstitutsiyada belgilangan vakolatlar asosida) hamda hududlar (inglizcha: Territorial Clause asosida)[3] uchun toʻliq qonun chiqarish vakolatiga ega. Kongress aholi yashaydigan har bir yurisdiksiyaga maʼlum darajada oʻzini oʻzi boshqarish huquqini bergan[4].
Aholi yashamaydigan orol hududlari Orol ishlari boshqarmasi tomonidan boshqariladi, bundan Palmyra Atolli mustasno boʻlib, u „Fish and Wildlife Service“ tomonidan boshqariladi. Aholi yashaydigan hududlar mahalliy hukumatlar tomonidan boshqariladi, federal siyosatni muvofiqlashtirish va nazorat qilish esa Orol ishlari boshqarmasi zimmasiga yuklatilgan. Bunga yagona istisno — Puerto-Rikodir.
Vashington va Puerto-Riko uchun umumiy nazoratni amalga oshiruvchi alohida federal idora mavjud emas, biroq dasturlar kesimida nazorat hamda aloqa nuqtalari, masalan, Oq uy hukumatlararo aloqalar boshqarmasi faoliyat yuritadi. Hududlar va Kolumbiya okrugining barchasi Amerika Qoʻshma Shtatlari Vakillar palatasida ovoz berish huquqiga ega boʻlmagan vakillarga ega.
"Amerika Qoʻshma Shtatlari" atamasining taʼriflari
Amerika Qoʻshma Shtatlari Oliy sudining 1945-yildagi qaroriga koʻra, "Amerika Qoʻshma Shtatlari" atamasi turli kontekstlarda uch xil maʼnoda qoʻllanishi mumkin:
"Amerika Qoʻshma Shtatlari" atamasi bir necha maʼnoda ishlatilishi mumkin. U xalqaro hamjamiyatdagi boshqa suveren davlatlarga oʻxshash mavqega ega boʻlgan suveren davlatning nomi boʻlishi mumkin. Shuningdek, u Amerika Qoʻshma Shtatlarining suvereniteti amal qiladigan hududni anglatishi yoki Konstitutsiya asosida birlashgan shtatlarning umumiy nomi sifatida qoʻllanishi mumkin.
1901–1905-yillar oraligʻida AQSh Oliy sudi Orol holatlari nomi bilan mashhur boʻlgan bir qator qarorlarda hududiy inkorporatsiya doktrinasini shakllantirdi. Unga koʻra, Konstitutsiya inkorporatsiya qilingan hududlar, masalan, Alyaska hududi va Gavayi hududida toʻliq amal qilgan, biroq oʻsha paytda yangi qoʻshib olingan inkorporatsiya qilinmagan hududlar — Puerto-Riko, Guam va Filippinda faqat qisman qoʻllanilgan[5][6].
Manbalar
- ↑ Hurd, John C.. The Law of Freedom and Bondage in the United States. New York: Negro Universities Press, 1968 — 438–439-bet. OCLC 10955.
- ↑ Smith, Robert W.. Exclusive Economic Zone Claims: An Analysis and Primary Documents. Hingham, Mass.: M. Nijhoff, 1986 — 467-bet. ISBN 90-247-3250-6. OCLC 424143523.
- ↑ Amerika Qoʻshma Shtatlari Konstitutsiyasi, IV modda, 3-boʻlim, 2-band
- ↑ „District of Columbia Home Rule Act“. abfa.com (1997-yil 19-noyabr). Qaraldi: 2009-yil 11-sentyabr.
- ↑ CONSEJO DE SALUD PLAYA DE PONCE v JOHNNY RULLAN, SECRETARY OF HEALTH OF THE COMMONWEALTH OF PUERTO RICO Page 6 and 7 (PDF), The United States District Court for the District of Puerto Rico, May 10, 2011da asl nusxadan (PDF) arxivlandi, qaraldi: February 4, 2010
- ↑ The Insular Cases: The Establishment of a Regime of Political Apartheid" (2007) Juan R. Torruella (PDF), March 4, 2016da asl nusxadan (PDF) arxivlandi, qaraldi: February 5, 2010
Adabiyotlar
- Fleury Graff, Thibaut. Etat et territoire en droit international. L'exemple de la construction du territoire des Etats-Unis (1789–1914) (State and Territory in International Law. The case of United States' Territory (1789–1914)). Paris, France: Pedone, 2013. ISBN 978-2-233-00686-8.
- Lalor, John J. „Territories“, . Cyclopaedia of Political Science, Political Economy, and of the Political History of the United States. New York: Maynard, Merrill, and Co., 1899. OCLC 221087006.
- McFerson, Hazel M.. The Racial Dimension of American Overseas Colonial Policy. Westport, Conn.: Greenwood Press, 1997. ISBN 0-313-28996-4. OCLC 36301430.
- Willoughby, Westel W.. The Constitutional Law of the United States. New York: Baker, Voorhis & Company, 1910. OCLC 180533376.