A-level
A-Level (toʻliq nomi: Advanced Level — Ilgʻor daraja) — Buyuk Britaniya maktab oʻquv dasturi boʻlib, xalqaro miqyosda universitetlarga kirish uchun asosiy malaka imtihoni hisoblanadi.
Hozirgi kunda A-Level imtihonlari Cambridge Assessment International Education (CAIE), Pearson Edexcel, OxfordAQA va OCR kabi imtihon tashkilotlari tomonidan oʻtkaziladi. Oʻzbekiston taʼlim tizimida asosan CAIE (Cambridge Assessment International Education) A-Level tizimi qoʻllaniladi.
Tarixi va Oʻzbekistonda joriy etilishi
A-Level imtihoni ilk bor 1951-yilda Buyuk Britaniyada oliy taʼlimga kirish uchun kerak boʻladigan sertifikat sifatida roʻyxatdan oʻtgan va 75 yildan ortiq vaqt davomida oʻtkazib kelinmoqda. Oʻzbekistonda esa ushbu imtihon tizimi 2021-yildan buyon oʻtkazib kelinyapti.
Dastlab abituriyentlar uchun oliy taʼlimga imtiyoz beradigan sertifikat sifatida joriy etilgan A-Level, hozirgi kunda Oʻzbekiston Respublikasi maktablaridagi kimyo va biologiya oʻqituvchilari uchun 50% oylik ustama beradigan sertifikatlar qatoriga kiritilgan va tasdiqlangan.
Imtihon muddatlari va roʻyxatdan oʻtish
Oʻzbekistonda A-Level imtihonlari yiliga 2 marta oʻtkaziladi:
- May/June (May/Iyun) sessiyasi: Aprel oyining oxiridan iyun oyining oʻrtalarigacha oʻtkaziladi (asosiy qismi may oyiga toʻgʻri keladi). Imtihon natijalari avgust oyining oʻrtalarida eʼlon qilinadi.
- Roʻyxatdan oʻtish muhlati: Noyabr oyida boshlanadi. Yanvar–fevral oylari odatiy muddat hisoblanib, aprelgacha kechikkan holda (qoʻshimcha toʻlov bilan) roʻyxatdan oʻtish mumkin.
- October/November (Oktyabr/Noyabr) sessiyasi: Oktyabr va noyabr oylarida oʻtkaziladi. Imtihon natijalari yanvar oyining oʻrtalarida eʼlon qilinadi.
- Roʻyxatdan oʻtish muhlati: May–iyun oylarida boshlanadi. Iyul–avgust oylari odatiy muddat hisoblanib, sentyabrgacha kechikkan holda (qoʻshimcha toʻlov bilan) roʻyxatdan oʻtish mumkin.
Imtihon topshirish joylari
A-Level imtihonlari Cambridge tomonidan rasman ruxsat berilgan (authorized) maxsus imtihon markazlarida topshiriladi. Oʻzbekistonda imtihonni quyidagi muassasalarda topshirish mumkin:
- Prezident maktablari (faqat oʻz oʻquvchilari uchun);
- Cambridge akkreditatsiyasiga ega boʻlgan xalqaro va xususiy maktablar;
- Ayrim rasmiy tasdiqlangan imtihon markazlari (ular xususiy nomzodlarni — private candidates ham qabul qiladi).
Fanlar va dasturning tuzilishi
Cambridge International A-Level dasturi koʻplab akademik fanlarni qamrab oladi. Har bir fan oʻziga xos syllabus (dastur) kodi bilan belgilanadi. Masalan:
- A-Level Biology — 9700
- A-Level Chemistry — 9701
- A-Level Mathematics — 9709
- A-Level Physics — 9702
Har bir fan bir nechta imtihon bosqichlaridan (papers) iborat boʻlib, ular Paper-1, Paper-2, Paper-3, Paper-4 va Paper-5 deb nomlanadi. Barcha fanlarda ham 5 ta paper mavjud emas (masalan, Matematika fanining imtihon tarkibi boshqa fanlardan farq qiladi).
A-Level dasturi 2 ta asosiy boʻlimga ajratiladi:
- AS Level (Advanced Subsidiary Level) — birinchi bosqich. Odatda Paper-1, Paper-2 va Paper-3 ni qamrab oladi.
- A2 Level — ikkinchi bosqich. Odatda Paper-4 va Paper-5 ni qamrab oladi.
Ushbu ikki bosqich imtihonlari muvaffaqiyatli topshirilgandan soʻng, nomzodga toʻliq A-Level sertifikati beriladi.
Baholash mezoni
Cambridge International A-Level imtihonlari A\*, A, B, C, D va E baholari boʻyicha baholanadi.
- E — minimal oʻtish bahosi hisoblanadi.
- Yetarli ball toʻplay olmagan nomzodlarga U (Ungraded — baholanmagan) natijasi beriladi.
- AS Level bosqichining oʻzi alohida a, b, c, d va e (kichik harflar bilan) baholanadi. AS Level uchun A\* bahosi mavjud emas.
Yakuniy baho barcha imtihon qismlaridan (papers) olingan umumiy ball hamda Cambridge tomonidan har bir imtihon sessiyasi uchun alohida eʻlon qilinadigan maxsus baholash mezonlari (grade thresholds) asosida hisoblanadi.