2025 yil Moldova parlament saylovlari
2025-yilgi Moldova parlament saylovi
2025-yilgi Moldova parlament saylovi (rumincha: Alegerile parlamentare din Republica Moldova din 2025) 2025-yil 28-sentabr kuni bo‘lib o‘tdi. Moldova parlament respublika bo‘lib, asosiy ijro etuvchi vakolatlar parlamentdan kelib chiqadi. Ushbu saylov mamlakatning Yevropa Ittifoqiga (YeI) qo‘shilish jarayoni va Rossiyaning ta’siri haqidagi bahslar fonida o‘tkazildi.
Fon
Oldingi parlament saylovi 2021-yil 11-iyulda bo‘lib o‘tgan edi va unda prezident Mayya Sandu rahbarlik qilgan Yevropaparast Harakat va Birdamlik Partiyasi (PAS) 101 o‘rindan 63 tasini qo‘lga kiritib, bir partiyali hukumat tuzgan edi. Hukumat korrupsiyaga qarshi chora-tadbirlar, sud islohoti va YeIga integratsiya siyosatini olib bordi. Shu bilan birga, Rossiyaparast kuchlar namoyishlar uyushtirdi va ularning moliyalashtirilishida Rossiya mablag‘lari ishlatilgani haqida ma’lumotlar paydo bo‘ldi.
2024-yilgi prezident saylovida Mayya Sandu qayta saylanib, YeI integratsiyasi bo‘yicha referendum ham o‘tkazildi. Ushbu saylov va referendum jarayonlarida Rossiyaning aralashuvi va saylovchilarga pul tarqatish holatlari haqida Moldova huquqni muhofaza qiluvchi organlari xabar berdi.
Saylov tizimi
Moldova parlamentidagi 101 deputat partiya ro‘yxatlari bo‘yicha nisbatli vakillik tizimi asosida saylanadi. Saylov to‘sig‘i partiyalar uchun 5 %, bloklar uchun 7 %, mustaqil nomzodlar uchun 2 % etib belgilangan.
Kampaniya va voqealar
Saylovoldi kampaniyasi davomida bir nechta yangi bloklar va koalitsiyalar paydo bo‘ldi. Chișinău meri Ion Ceban boshchiligidagi Alternativa blokida bir necha partiyalar birlashdi. Igor Dodon boshchiligidagi Vatanparvarlik saylov bloki (BEP) esa PSRM va boshqa chap kuchlarni o‘z atrofida to‘pladi. Shu bilan birga, noqonuniy moliyalashtirish, chet el mablag‘lari va Rossiya bilan bog‘liq shaxslar bilan aloqalar tufayli bir qator partiyalar va nomzodlar saylovdan chetlashtirildi.
Saylov arafasida Moldova hukumati Rossiyaning kiberhujumlari, dezinformatsiyasi va saylov jarayonini beqarorlashtirishga qaratilgan urinishlarini qayd etdi. Ba’zi partiyalar faoliyati vaqtinchalik to‘xtatildi, noqonuniy tashilgan saylovchilar va “karusel” sxemalari haqidagi xabarlar tarqaldi.
Natijalar
Saylovda qatnashish 52,21 % bo‘ldi (2021-yilga nisbatan oshdi). PAS ovozlarning 50,17 %ini olib, parlamentda 55 o‘rinni saqlab qoldi, biroq 8 o‘ringa kamaydi. BEP 24,18 % bilan 26 o‘rin oldi. Alternativa ilk bor 8 o‘rin, Renato Usatîi rahbarligidagi Bizning Partiya (PN) 6 o‘rin, Uyda Demokratiya Partiyasi (PPDA) esa 6 o‘rin oldi.
| Partiya | Ovozlar (%) | O‘rinlar |
|---|---|---|
| PAS | 50,17 % | 55 |
| BEP | 24,18 % | 26 |
| Alternativa | 7,97 % | 8 |
| PN | 6,20 % | 6 |
| PPDA | 5,62 % | 6 |
Saylovdan keyin ham bosh vazir Dorin Recean o‘z lavozimida qoldi.
Ahamiyati
2025-yilgi parlament saylovi Moldova uchun YeIga qo‘shilish yo‘lida “eng muhim saylov” sifatida baholandi. Bu jarayon Rossiya bilan geosiyosiy raqobat, ichki siyosiy kurash va korrupsiyaga qarshi choralarning fonida bo‘lib o‘tdi