1870
| Минг йилликлар: | 2-мингйиллик |
|---|---|
| Асрлар: | |
| Ўн йилликлар: | |
| Йиллар: |
1870-йил — шанба куни бошланувчи йил (тақвимни бу ерда кўринг). Бу даврда турли халқларда Григорий, мусулмон, Эрон, баҳоий ва бошқа тақвимлар ишлатилди.
Воқеалар
• 2 январ - Наполеон ИИИ Эмил` Оливъэни Франсия бош вазири этиб тайинлади.
• 10 январ
- Парижда шаҳзода Пъэр Наполеон Бонапарт ҳеч қандай сабабсиз мухолифат нашриётчиси Анри Рошфортнинг секунданти журналист Виктор Нуарни отиб ўлдирди. Бу жамиятда норозилик ва Бонапартлар сулоласига қарши норозиликни кучайтирди.
- Гаитининг собиқ президенти Силвен Салнаве генерал Кабрал қўшинлари томонидан қўлга олинди ва Гаитининг янги ҳукуматига топширилди. 15 январда у ҳарбий трибуналнинг ҳукми билан давлатга хиёнат ва қирғинларда айбланиб отиб ташланди.
- Қўшма Штатларда биринчи йирик нефт трести Стандард Ойлни тасдиқловчи акт қабул қилинди.
• 12 январ – Парижда журналист Виктор Нуарнинг дафн маросими Бонапартлар сулоласига қарши қўзғолонга айланиб кетди.
• 16 январ – Франсиянинг Қонунчилик корпуси мухолифат нашриётчиси Анри Рошфорни жазолашга қарор қилди.
• 17 феврал — Британия парламентига 5 ёшдан 12 ёшгача бўлган болаларнинг мактабга мажбурий қатнашиши тўғрисидаги қонун лойиҳаси киритилди.
• 22 феврал — Мексика шимолидаги қўзғолон бостирилди.
• 1 март – Съэрра-Кора лагери яқинидаги жангда Бразилия армияси Парагвай қўшинларининг қолдиқларини мағлуб этди. Парагвай президенти маршал Франсиско Солано Лопесга суиқасд уюштирилди. Парагвай уруши амалда тугади.
• 9 март – Франсиянинг қонун чиқарувчи корпуси фуқаролик ҳукумати режимини Жазоирга ҳам ёйди.
• 19 март – Порт-о-Пренсдаги Гаити Миллий ассамблеяси генерал Жан Николас Ниссаж-Сагайни 4 йилга республика президенти этиб сайлади.
• 20 март — Венесуэла президенти Хосе Руперто Монагас ҳокимиятдан ағдарилди.
• 21 март – Франсиянинг Блуадаги Олий суди шаҳзода Пъэр Бонапартни журналист Виктор Нуарни отиб ташлаганлик учун оқлади. Бу Франсияда норозиликнинг кучайишига сабаб бўлди.
• 27 март – Шимолий Германия иттифоқида эмиссия банкларининг умумий ислоҳоти бошланди.
• 28 март - Эмил` Олив`э ҳукумати Сенат ва Қонунчилик корпусига Франсиянинг янги Конституцияси лойиҳасини тақдим этди.
• 30 март – АҚШ Конституциясига ўн бешинчи тузатиш АҚШда кучга кирди, унда рангли аҳоли ва собиқ қуллар учун фаол сайлов ҳуқуқи тасдиқланди.
• 1 апрел – Колумбия Қўшма Штатлари Президенти, генерал Сантос Гутиэррес ваколат муддати тугагач, истеъфога чиқди ва ўз мулкига жўнаб кетди. Генерал Эусторхио Салъгар Морено президентлик лавозимини эгаллади.
• 11 апрел – Энтре-Риос провинцияси губернатори, Аргентина Конфедерациясининг собиқ президенти генерал Хусто Хосе де Уркиза Сан-Хосе саройида фитначилар томонидан отиб ўлдирилди.
• 12 апрел — Австрия-Венгрияда граф Алъфред Потоцкий ҳукумати тузилди.
• 21 апрел – Биринчи Ватикан собори томонидан "Католик эътиқодининг догматик конституцияси" қабул қилинди.
• 23 апрел – Наполеон ИИИ халққа мурожаат қилиб, унда конституция лойиҳасини қўллаб-қувватлашга ва тожни меросхўрига топширишга ёрдам беришга чақирди. Эртаси куни Франсияда 5 май куни бўлиб ўтган конституция муҳокамаси бошланди.
• 27 апрел – Генерал Антонио Гусман Бланко Венесуэланинг муваққат ҳукуматини ағдариб, мамлакатни бошқаришга киришди.
• 8 май – Франсияда янги конституция плебисцитда тасдиқланди.
• 12 май – Канада парламенти мамлакатнинг марказий қисми аҳолисининг илтимосига биноан Манитоба қонунини қабул қилди, унга кўра Канаданинг янги провинцияси Манитоба ташкил этилди.
• 15 май – Фернанду ИИ (Фердинанд Саксен-Кобургский) иккинчи марта Испания тахтини эгаллаш таклифини рад этди.
• 17 май – Аргентинада Марказий Аргентина темир йўли очилди.
• 19 май – Португалияда ҳарбий тўнтариш бўлиб ўтди, унинг давомида Луле герцоги Нуно де Моура Баррето ҳукумати ағдарилди. Парламент тарқатиб юборилди, ҳукумат раҳбари этиб маршал Жоау Карлош де Салданъя тайинланди.
• 21 май — Франсияда Иккинчи империянинг янги конституцияси кучга кирди.
• 24 май – АҚШ президенти Улисс Грант Фенианларнинг Канадага бостириб киришига қарши баёнот чиқарди.
• 31 май - Шимолий Германия иттифоқида янги иттифоқчи жиноят кодекси жорий этилди.
• 1 июн – АҚШ аҳолини рўйхатга олиш.
• 11 июн – Шимолий Германия иттифоқида акциядорлик жамиятларини тузиш тартиби тўғрисидаги қонун эълон қилинди.
• 16 июн – Александр ИИ томонидан “шаҳарларни бошқариш низоми” қабул қилиниши.
• 21 июн – Тянцзинда (Хитой) хорижликларга қарши намойишлар бўлиб ўтди.
• 22 июн — Франсия ҳукумати йил бошида социал-демократлар томонидан тикланган Биринчи Интернационалнинг франсуз бўлимини тақиқлади.
• 25 июн – Тахтдан ағдарилган Испания қироличаси Изабелла ИИ Парижда ўғли инфант Алъфонсо фойдасига тахтдан воз кечди.
• 26 июн — Колумбия ва АҚШ ўртасида Панама каналини қуриш бўйича шартнома имзоланди.
• 2 июл – Белъгияда сайловларда мағлуб бўлган Юбер Фрере-Орбаннинг либерал ҳукумати истеъфога чиқди. Жюл` Жозефнинг католик кабинети тузилди.
• 6 июл – Франсия ташқи ишлар вазири герцог Аженор де Грамон, Франсия Пруссия қиролининг амакиваччаси, шаҳзода Леопол`д Гогенцоллерн-Сигмарингеннинг Испания тахтига ўтиришига рухсат бермаслигини маълум қилди.
• 11 июл – Австрия-Венгрия Франсияга қарши Пруссия билан биргаликда уруш қилмоқчи эмаслигини маълум қилди.
• 12 июл – Испания Антон Гогенцоллерн ўз ўғли Леополд Гогенцоллерн-Сигмаринген номидан Испания тожидан воз кечгани ҳақида Франсияни хабардор қилди.
• 13 июл – “Эмс жўнатмаси” - Франсия-Пруссия урушининг бошланишига сабаб.
• 15 июл
- Франсия ҳукумати раҳбари Эмил` Олив`э Қонунчилик корпусида Пруссия билан бўлажак уруш ҳақида эълон қилди. Ҳарбий кредитлар тўғрисидаги 4 та қонун тасдиқланди.
- Пруссияда сафарбарлик тўғрисида буйруқ берилди.
- АҚШ Конгрессига Жоржия штати вакиллари қабул қилинди. Жанубни реконструкциясининг (қайта қуришнинг) тугаши.
• 16 июл – Италия Наполеон ИИИ Римни унга беришдан бош тортгани учун Пруссияга қарши Франсия билан иттифоқ тузишдан бош тортди.
- Наполеон ИИИ Пруссияга уруш эълон қилди ва олий қўмондонликни ўз зиммасига олди. Қонун чиқарувчи органга таътил бериб тарқатиб юборилди.
- Шимолий Германия конфедерациясининг иттифоқчи рейхстаги Пруссияга ҳарбий ёрдам беришга қарор қилди. Кейинги бир неча соат ичида Бавария, Вюртемберг, Баден ва Гессен томонидан Франсияга уруш эълон қилинди.
• 22 июл – Испания Бош вазири генерал Хуан Прим Фердинанд Саксен-Кобургскийга яна Испания тожини таклиф қилди. Музокаралар бошланди.
• 23 июл – Биринчи Интернационалнинг Бош Кенгаши Карл Маркснинг барча мамлакатлар меҳнаткашларига ёзган мурожаатини тарқатди, унда у Франко-Пруссия урушида Пруссия томонини олди.
• 24 июл
- Россия империяси Франко-Пруссия урушида ўзининг шартли бетарафлигини эълон қилди.
- Сан-Францискодан биринчи поэзд Нъю-Ёркка этиб келди, у биринчи бўлиб Ғарбдан Америка Қўшма Штатларининг шарқий қирғоқларига борган поэзд эди.
• 28 июл – Наполеон ИИИ армияга қўшилиш учун Парижни тарк этди.
• 30 июл – Фердинанд Саксен-Кобургский Португалия Испания билан бирлашишни истамагани учун ниҳоят Испания тожидан воз кечди.
• 31 июл – Британия қўшинлари Янги Зеландияда учинчи маори қўзғолонини бостиришди.
• 1 август – Буюк Британия Ирландия учун эр қонунини қабул қилди.
• 2 август – Франсуз армияси Германияга бостириб кирди ва Саарбрюкенни эгаллади.
• 4 август – Франсия армияси Виссембургда мағлубиятга учради ва Саарбрюкенни тарк этиб, Пруссия қўшинлари учун Страсбург ва Мецга йўл очди.
• 6 август – Генерал Карл Штайнмецнинг 1-герман армияси Саар дарёсидаги Шпихерн тепалигида генерал Чарл`з Август Фроссарднинг 2-корпусини мағлуб этди. Пруссия армияси Форбахни эгаллаб, Лотарингияга йўл очди. Маршаллар Патрис де Макмахон ва Француа Базиннинг франсуз армиялари бир-биридан узилиб қолди.
• 7 август — Парижда императорликка қарши шиорлар ва аҳолига қурол тарқатиш талаблари билан тартибсизликлар бошланди.
• 9 август – Буюк Британияда Бошланғич таълим тўғрисидаги қонун қабул қилинди.
• 10 август – Франсияда Эмил` Олив`э ҳукумати истеъфога чиқарилди. Вазирлар маҳкамасининг янги раҳбари этиб десант армияси қўмондони, Паликао графи генерал Чарл`з Кузин-Монтаубан тайинланди.
• 11 август
- Буюк Британия ва Франсия Белъгиянинг дахлсизлиги ва мустақиллиги тўғрисида конвенция туздилар.
- Франсияда Миллий гвардия қайта ташкил этилди.
• 12 август - Мецдаги Наполеон ИИИ бош қўмондонлик лавозимидан истеъфога чиқди, қўмондонлик маршал Франсуа Ашил` Базинга ўтди.
• 14 август
- Генерал Карл Штайнмецнинг 1-немис армияси Коломбес-Нуили жангида франсуз Рейн армияси маршал Франсуа Ашил` Базинни Мец ҳудудига чекинишга мажбур қилди.
- Жузеппе Маззини Палермода ҳибсга олинди.
• 15 август – Жазоир қамал ҳолатида деб эълон қилинди.
• 18 август – Гравелотте-Сент-Привасда франсуз армиясининг мағлубияти.
• 27 август – Испания карлистлари Наваррада Мадриддаги ҳукуматга қарши қўзғолон кўтаришди. Қўзғолон тезда бостирилди.
• 29 август – Италия ташқи ишлар вазири Эмилио Висконти Веноста Флоренциядаги Италия ҳукумати ўзини "пойтахти" – Рим шаҳрини олишга ҳақли деб ҳисоблашини эълон қилди.
• 30 август – Португалияда маршал Салданъя ҳукумати истеъфога чиқди. Бернарду ди Са Ногейра де Фигейреду, Виконт де Са Бандейра янги бош вазир бўлди.
• 1 сентябр — Седан жанги, Наполеон қўшинининг прусслар томонидан мағлубиятга учратилиши.
• 2 сентябр – Наполеон ИИИ 83 000 кишилик армия билан Седанда таслим бўлди.
• 3 сентябр – Император хотини Эвгения Проспер Мериме орқали Адол`ф Тиэрсни франсуз ҳукуматига раҳбарлик қилишга таклиф қилди. У буни рад этди.
• 4 сентябр – Франсияда сентябр инқилоби. Наполеон ИИИ тахтдан ағдарилди, республика эълон қилинди.
• 6 сентябр - Италия ҳукумати Франсиянинг янги ҳукуматига ўзини Римга нисбатан олдинги мажбуриятлари билан боғланмаган деб ҳисоблаш кераклиги ҳақида хабар берди. Бунга жавобан Франсия Италияга тўлиқ ҳаракат эркинлигини берди.
• 7 сентябр
- Император хотини Эвгения Довилни тарк этди ва инглиз яхтасида Франсиядан Англияга сузиб кетди.
- Франсиянинг янги ташқи ишлар вазири Жюл` Фавр Россия элчихонаси орқали Пруссия билан музокаралар олиб бориш йўлларини излай бошлади.
• 8 сентябр – Италия қироли Виктор Эммануэл ИИ Римнинг Италияга қўшиб олинишини талаб қилиб, Папа Пий ИХ га улътиматум қўйди. Рим папаси музокаралар олиб боришдан бош тортди.
• 12 сентябр — Италия армияси ва кўнгиллилари Римга қарши юриш бошлади.
• 19 сентябр
- Пруссия армияси Парижни қамал қилишни бошлади.
- Франсия ташқи ишлар вазири Жюл` Фавр, Шато-де-Ферр`э саройида канцлер Бисмарк билан учрашди. Пруссиянинг ҳудудий даъволари рад этилди.
• 20 сентябр – Италия генерали Рафаэл Кадорн армияси Римга кирди.
• 2 октабр – собиқ Папа областида халқ овоз бериш натижаларига кўра Римнинг Италия қироллигига қўшилиши Италиянинг бирлашишини якунлади.
• 7 октябр – Леон Гамбетта "Арманд Барбес" ҳаво шарида провинцияларда қаршилик кўрсатиш учун қамалдаги Париждан Турга учди.
• 13 октябр - Мексикада умумий амнистия эълон қилинди.
• 18 октябр – Леон Гамбетта Турда ўзини ҳарбий вазир ва ички ишлар вазири деб эълон қилди.
• 27 октябр – Маршал Франсуа Ашил` Базин қўшини Мецда таслим бўлди.
• 28 октябр — Париж миллий гвардияси Ле Бурже қишлоғини Пруссия армиясидан қайтариб олиб, уни икки кун ушлаб турди.
• 31 октябр – Парижда Миллий гвардия қисмлари қўзғолони. Ҳукумат ҳибсга олинди, Жамоат хавфсизлиги қўмитаси тузилди. Кечаси қўзғолон бостирилди, ҳукумат аъзолари озод қилинди.
• 1 ноябр - Қўшма Штатларда об-ҳаво бюроси (кейинчалик Миллий об-ҳаво хизмати деб ўзгартирилган) биринчи расмий об-ҳаво прогнозини тузди.
• 3 ноябр
- Франсия ҳукумати томонидан назорат қилинаётган Франсия ҳудудида плебисцит бўлиб ўтди, унда кўпчилик генерал Луи Жюл` Трш` бошчилигидаги Франсиянинг миллий мудофаа ҳукуматини қўллаб-қувватлади.
- Пруссия қўшини Белфорт қалъасини қамал қилишни бошлади.
• 7 ноябр — Генерал Орел` де Паладиннинг Луар армияси Орлеанни Пруссия қўшинларидан озод қилди.
• 9 ноябр
- Франко-Пруссия урушидаги ягона денгиз жанги – Гавана яқинида жанг бўлди,.
- Франсуз армияси Кулмиэр жангида пруссияликларни мағлуб этди.
• 10 ноябр – Италияда қонунчилик органига сайловлар.
• 15 ноябр – Баден ва Гессен-Дармштадтнинг Шимолий Германия иттифоқига қўшилиши тўғрисида битим имзоланди.
• 16-ноябр – Амадей Савойский Испанияда кортеслар томонидан қирол этиб сайланди.
• 22 ноябр – Брюсселда уч кунлик кўча тартибсизликлари бошланди.
• 23 ноябр – Бавариянинг Шимолий Германия Иттифоқига қўшилиши тўғрисида битим имзоланди.
• 25 ноябр – Вюртембергнинг Шимолий Германия Конфедерациясига қўшилиши тўғрисида битим имзоланди.
• 28 ноябр – Шимолий Германия Конфедерациясининг иттифоқчи рейхстаги Франсия билан урушни давом эттириш учун ҳарбий кредитлар ажратди. Социал-демократлар Август Бебел` ва Вилгел`м Либкнехт қарши овоз беришди.
• 29 ноябр – Вил`э жанги бошланди, у 4 декабргача давом этди.
декабр
• 2 декабр – Рим Италия пойтахти деб эълон қилинди.
• 4 декабр – Пруссия армияси Орлеанни яна эгаллади.
• 7 декабр – Божанси жанги (1870), 1870 йил 7-10 декабрда Франко-Пруссия уруши пайтида бўлиб ўтди.
• 10 декабр – Шимолий Германия Конфедерациясининг Иттифоқчи рейхстаги 6 овозга қарши 188 овоз билан Пруссия қироли Вилгелъмга Германия императорлик тожини қабул қилишни таклиф қилди.
• 27 декабр
- Мадрид кўчаларида парламентдаги чиқишидан сўнг республикачилар Испания бош вазири, маршал Хуан Примнинг каретасини ўққа тутди. Кўп ўтмай, Прим олган жароҳатларидан вафот этди ва адмирал Хуан Батиста Топете муваққат бош вазир бўлди.
- Жузеппе Гарибалъдининг Восгес армияси Франсиядаги Дижонни қўлга киритди.
• 30 декабр – Испаниянинг янги қироли Амадей Савойский Картагенага ўрнашди.
Таваллудлар
Вафот этганлар
| Йилга оид ушбу бўлим çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |
| Йилга оид ушбу бўлим çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |
| Йилга оид ушбу бўлим çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |
| Йилга оид уşбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |