15 oktabr xalqaro qishloq ayollar kuni
15-oktabr – Xalqaro qishloq ayollari kuni
Xalqaro qishloq ayollari kuni — har yili 15-oktabr kuni nishonlanadigan xalqaro sana bo‘lib, qishloq joylarda yashovchi ayollarning (jumladan, mahalliy va tub jamoalarga mansub ayollarning) qishloq xo‘jaligi va qishloq taraqqiyoti, oziq-ovqat xavfsizligi hamda qashshoqlikni qisqartirishga qo‘shayotgan hissasini e’tirof etishga qaratilgan. Bu sana BMT Bosh Assambleyasi tomonidan 2007-yil 18-dekabrda qabul qilingan 62/136-son rezolyutsiya bilan rasman belgilangan va har yil nishonlanishi qaror qilingan.[1]
Sana tarixi
Qishloq ayollarini alohida kun bilan e’zozlash g‘oyasi 1995-yil Pekinda bo‘lib o‘tgan Ayollar bo‘yicha To‘rtinchi jahon konferentsiyasi atrofidagi fuqarolik jamiyati muhokamalarida ilgari surilgani qayd etiladi. Keyinchalik BMT tizimida bu tashabbus qo‘llab-quvvatlanib, 2007-yilda Bosh Assambleya rezolyutsiyasi orqali 15-oktabr “Xalqaro qishloq ayollari kuni” sifatida rasman e’lon qilindi. 2008-yildan boshlab ushbu sana butun dunyoda keng nishonlanadigan bo‘ldi.[2]
Maqsad va ahamiyati
Sana qishloq ayollarining:
· qishloq xo‘jaligi mehnati va ishlab chiqarishidagi o‘rni;
· oila va jamoa farovonligiga qo‘shayotgan hissasi;
· oziq-ovqat ta’minoti va qishloq taraqqiyotiga ta’siri
kabi jihatlarni yoritish, shu bilan birga ular duch keladigan muammolar (resurslarga kirish, ta’lim va sog‘liqni saqlash xizmatlari, moliyaviy xizmatlar, qaror qabul qilish jarayonlarida ishtirok va boshqalar) bo‘yicha jamoatchilik diqqatini oshirishni ko‘zlaydi. Rezolyutsiyaning o‘zi ham a’zo davlatlarni qishloq ayollarining ijtimoiy-iqtisodiy huquq va imkoniyatlarini kengaytirishga qaratilgan choralarni kuchaytirishga chaqirib o‘tadi.
Nishonlanishi
Xalqaro qishloq ayollari kuni har yili 15-oktabrda o‘tkaziladi. Amalda bu sana doirasida davlatlar va xalqaro tashkilotlar tomonidan davra suhbatlari, ma’rifiy-axborot kampaniyalari, qishloq joylardagi ayollarni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan dasturlar va tadbirlar tashkil etiladi.
O‘zbekistonda 2019-yil ilk bor “Xalqaro qishloq ayollari kuni” nishonlandi, shundan buyon ushbu sana har yili tantanali tarzda nishonlanib kelinmoqda. Sana munosabati bilan turli xalqaro va mahalliy darajaga tadbirlar, ilmiy, ilmiy-amaliy konferentsiyalar o‘tkaziladi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Oilalarni mustahkamlash va xotin-qizlarning faolligini oshirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida” 2023-yil 21-dekabrdagi PQ-401-son Qarorida har yili “15-oktabr — Xalqaro qishloq ayollari kuni munosabati bilan qishloq joylarda mehnat qilayotgan va yashayotgan xotin-qizlarni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan ma’naviy-ma’rifiy, madaniy va sport tadbirlarini tashkil etish belgilab qo‘yilgan.
Ma’lumot uchun:
Bugun jahonda 1,9 milliardga yaqin ayol qishloq hududlarida yashaydi. Ular oziq-ovqat xavfsizligi, suv resurslaridan foydalanish, tabiatni muhofaza qilish va mahalliy iqtisodiyotni rivojlantirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi.
Biroq BMT ma’lumotlariga ko‘ra, qishloq ayollari yerga egalik qilish huquqiga ega bo‘lganlar orasida atigi 15 foizni, moliyaviy resurslardan foydalanuvchilar ichida esa 10 foizni tashkil etadi.
Shu bois 15-oktabr — bu faqat bayram emas, balki amaliy harakatlar kunidir.
O‘zbekiston Prezidenti SH. Mirziyoyev boshchiligida xotin-qizlarning qonuniy manfaatlarini himoya qilish, ularning ijtimoiy va siyosiy faolligini oshirish, sog‘ligini saqlash, kasbga o‘qitish va bandligini ta’minlash, tadbirkorlikka keng jalb etish, ehtiyojmand xotin-qizlarni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, gender tenglikni ta’minlash borasida olib borilayotgan keng ko‘lamli islohotlar shahar va qishloq ayollariga birdek amal qiladi.
Yurtimizda ayollarning 49 foizdan ortig‘i qishloq hududlarida istiqomat qiladi. Tan olish kerak, qishloq ayollarining mehnati shahar aholisinikiga nisbatan doim mashaqqatliroq.
Hatto eng rivojlangan davlatlarda ham ular uy ishlaridan ortib dala yoki o‘z tomorqasida mehnat qiladi, qishloq xo‘jaligi ishlari bilan shug‘ullanadi, farzandlarini mehnatga o‘rgatadi, shahar aholi uchun zarur oziq-ovqat mahsulotlarini yetishtirishga hissa qo‘shadi.
O‘zbekistonda tomorqa yerlaridan samarali foydalanishni yo‘lga qo‘yish, issiqxonalar tashkil etish, chorvachilikni rivojlantirish, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlash, saqlash, noan’anaviy ekinlar yetishtirish yo‘nalishlariga katta e’tibor qaratilyapti. Ko‘plab ayollar bundan yaxshi daromad olib, o‘z biznesini boshlab, muvaffaqiyatli tadbirkor sifatida faoliyatlarini davom ettirmoqdalar.
Shuningdek, O‘zbekistonda mavjud fermer xo‘jaliklarining 3 mingdan ortig‘ini xotin-qizlar boshqarib, ular ham aholi farovonligiga, dasturxonlarimiz to‘kin-sochinligiga munosib hissa qo‘shib kelmoqdalar.
Qishloq maktablarida faoliyat yuritayotgan pedagoglarning 70 foizini ham ayollar tashkil etadi.
Bu raqamlar ayollar nafaqat ijtimoiy hayot, balki iqtisodiy jarayonlarning ham yetakchi ishtirokchisiga aylanganini ko‘rsatadi.