1-oktabr ustoz va murabbiylar bayrami
Ўқитувчи ва мураббийлар куни — Ўзбекистонда ҳар йили 1 октябрь санасида кенг нишонланадиган давлат байрами[cite: 1]. Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексининг 131-моддасига асосан, ушбу сана байрам (ишланмайдиган) куни деб белгиланган[cite: 1].
Тарихи
Мазкур байрам Ўзбекистонда 1997 йил 1 октябрдан бошлаб нишонланиб келмоқда[cite: 1]. Ўзбекистон Республикасининг "Ўқитувчи ва мураббийлар кунини белгилаш тўғрисида"ги Қонуни 1996 йил 27 декабрда Биринчи Президент Ислом Каримов томонидан имзоланган[cite: 1]. Ушбу ҳужжат 1993 йил 29 декабрда қабул қилинган ва байрамни октябрь ойининг биринчи якшанбасида нишонлашни назарда тутувчи "Ўзбекистон Республикаси халқ таълими ходимлари кунини белгилаш тўғрисида"ги қонун ўрнига қабул қилинди[cite: 1]. Янги қонун орқали бу кун нафақат ўқитувчилар, балки барча устоз ва мураббийлар байрами сифатида кенгайтирилди ва календарда алоҳида сана — 1 октябрь ажратилди[cite: 1].
Таълим тизимидаги ислоҳотлар
- 2018 йил 5 сентябрда соҳа тараққиётида янги уфқларни очиб берган “Халқ таълимини бошқариш тизимини такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги Президент фармони қабул қилинди[cite: 1].
- 2018 йил 14 августдаги ПҚ-3907-сонли Президент қарорига мувофиқ, 2018—2019-ўқув йилидан бошлаб умумтаълим мактаблари битирувчилари учун олтин ва кумуш медаллар таъсис этилди[cite: 1].
- 2019 йил 23 август куни Президент Шавкат Мирзиёев видеоселектор йиғилишида муаллимларни эл-юртимизнинг таянчи деб атаб, келажак авлод ва давлат тақдири бевосита ўқитувчиларга боғлиқ эканини таъкидлади[cite: 1].
Тарихий ва маънавий мерос
Халқимизнинг устозларга бўлган юксак ҳурмати қадимги алломаларимизнинг қарашларида ўз аксини топган[cite: 1]:
- Абу Наср Форобий: Ўқитувчи ва раҳбарнинг вазифасини доно давлат раҳбари вазифасига ўхшатган ҳамда ўқитувчидан юксак ақл-фаросат, чиройли нутқ ва адолатли бўлишни талаб қилган[cite: 1].
- Насриддин Тусий: Ўзининг “Ўқитувчиларнинг тарбиялаши тўғрисида” деб номланган махсус асарида сабоқ ва тарбиянинг уйғунлиги ҳақида ёзган[cite: 1].
- Алишер Навоий: “Ҳақ йўлида ким сенга бир ҳарф ўргатмиш ранж ила, Айламоқ осон эмас ҳаққин адо минг ганж ила” деб таъкидлаган ва шогирд подшоҳ бўлса ҳам таълим берган устозига қуллиқ қилиши арзишини баён қилган[cite: 1].
- Абдулла Авлоний: Инсон тафаккурининг қуввати ва кенглиги аввало муаллим тарбиясига боғлиқ эканини қайд этган[cite: 1].
Педагог мақоми ва кафолатлари
Ўзбекистонда педагогнинг мақоми тан олинади ҳамда уларнинг ҳуқуқлари, шаъни, қадр-қиммати ва ишчанлик обрўси давлат ҳимоясида бўлади[cite: 1].
- Болаларга таълим-тарбия берадиган барча педагоглар доимий равишда иш берувчи ҳисобидан бепул тиббий кўрикдан ўтказилади[cite: 1].
- Педагоглар учун ҳафтасига кўпи билан 36 соатлик иш вақти белгиланади ва 56 кунлик йиллик ҳақ тўланадиган узайтирилган таътиллар берилади[cite: 1].
- Мактаб ўқитувчиларига директор жамғармаси ҳисобидан 40 фоизгача қўшимча устама тўланиши мумкин[cite: 1].
- 1 октябрь байрами муносабати билан мактаб ходимлари Меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдори (МҲТЭКМ)нинг 50 фоизигача мукофотланиши мумкин[cite: 1].
- Педагог ходимнинг касбий фаолиятига ноқонуний аралашиш ёки унинг хизмат вазифаларини бажаришига тўсқинлик қилиш маъмурий жавобгарликка сабаб бўлади (БҲМнинг 7 бараваридан 15 бараваригача жарима солинади)[cite: 1].
Давлат мукофотлари ва унвонлари
Устоз ва мураббийларнинг хизматларини муносиб рағбатлантириш мақсадида қуйидаги махсус давлат унвонлари таъсис этилган[cite: 1]: