Želimir Žilnik
| Želimir Žilnik | |
|---|---|
_(cropped).JPG) Želimir Žilnik 2015-yilda | |
| Tavalludi |
Zelimir Jilnik 1942-yil 8-sentyabr |
| Kasbi | Kinorejissyor va ssenariychi |
| Faoliyat yillari | 1967–hozirgi gacha |
| Turmush oʻrtogʻi | Sarita Matiyevich |
| Mukofotlari | Oltin ayiq, Teddy mukofoti |
| Veb-sayti | zilnikzelimir.net |
Želimir Žilnik (serbcha: Желимир Жилник; 1942-yil 8-sentabrda tugʻilgan) – serb va yugoslav kinorejissyori. U 1960–1970-yillardagi Yugoslaviya qora toʻlqini kino harakatining asosiy namoyandalaridan biri sifatida tanilgan. Jilnik Berlindagi xalqaro kinofestivalida Oltin ayiq (1969) va Teddy mukofoti (1995) kabi nufuzli mukofotlarni qoʻlga kiritgan.
Biografiyasi
Zelimir Jilnik 1942-yilda fashistlar Germaniyasi ishgʻoli ostidagi Serbiyaning Nish shahri yaqinidagi Gestapo boshqaruvidagi Crveni Krst kontlagerida tugʻilgan[1]. Uning ota-onasi kommunistik faollar boʻlgan[1]. Onasi Milica Šuvaković 1942-yil dekabrida kontlagerda qatl etilgan, shundan soʻng uch oylik Zelimir ozod qilinib, onasi tomonidan buvisi va bobosi qoʻlida tarbiyalangan[2]. Sloven millatiga mansub otasi Konrad Jilnik Yugoslav partizanlari safida jang qilgan va 1944-yil martida chetniklar tomonidan oʻldirilgan[2]. Vafotidan keyin unga „Yugoslaviya xalq qahramoni“ unvoni berilgan.
Yoshligida Jilnik Tribina Mladih kommunistik jurnalining muharriri boʻlgan. Talabalik davrida Nyu-York shahridagi xalqaro madaniy almashinuv dasturida qatnashib, ijtimoiy va siyosiy tanqidlarga bagʻishlangan filmlar bilan tanishgan. Yugoslaviya qaytgach, kino klublarida faoliyat yuritib, rejissyor Dushan Makaveyevning filmida assistent sifatida ishlagan.
Ijodi
1967-yildan boshlab Jilnik Neoplanta kino kompaniyasida ishlay boshladi. Bu kompaniya ijtimoiy-siyosiy tanqidlarni oʻrganuvchi filmlarni ishlab chiqarish orqali Yugoslaviya kinosida keskin burilish yasadi va Yugoslaviya qora toʻlqini harakatining shakllanishiga zamin yaratdi.
1969-yilda oʻzining uchinchi qisqa metrajli Ishsizlar (Nezaposleni Ljudi) filmini chiqardi. Film Yugoslaviyadagi ishchilar hayoti va ishsizlik muammosini koʻrsatgani uchun Yugoslaviya Kommunistik partiyasi tomonidan tanqid qilindi. Oʻsha yili u oʻzining eng mashhur badiiy filmlaridan biri – Karl Marksning ilk yozmalariga ishora qiluvchi Rani radovi kartinasini ommaga taqdim etdi[3]. Film rejim tomonidan tanqid qilindi va sud jarayonlariga sabab boʻldi. Biroq Jilnik filmni himoya qila oldi va 19-Berlin xalqaro kinofestivalida bosh mukofot – Oltin ayiqni qoʻlga kiritdi.
Keyinchalik taʼqiblarga uchragach, Jilnik bir muddat Gʻarbiy Germaniyaga emigratsiya qilib, u yerda chet ellik ishchilar (gastarbeiterlar) hayotiga bagʻishlangan filmlar suratga oldi. Vataniga qaytgach, televideniye va hujjatli filmlar yoʻnalishida faoliyatini davom ettirdi. 1986-yilda Yugoslaviyaning parchalanishini bashorat qiluvchi ilmiy-fantastik Lijepe žene prolaze kroz grad filmini yaratdi.
1995-yilda suratga olingan Dupe od mramora nomli badiiy filmi uchun Berlin xalqaro kinofestivalida Teddy mukofotini oldi.
Filmografiyasi
| Yili | Nomi | Rejissyor | Ssenariychi | Mukofot va eslatmalar |
|---|---|---|---|---|
| 1968 | Nezaposleni Ljudi | Ha | Ha | Qisqa metrajli film; Oberxauzen festivalining bosh mukofoti |
| 1969 | Rani radovi | Ha | Ha | Berlin xalqaro kinofestivalining Oltin ayiq mukofoti |
| 1971 | Crni film | Ha | Ha | Qisqa metrajli film |
| 1986 | Lijepe žene prolaze kroz grad | Ha | Ha | |
| 1988 | Tako se kalio čelik | Ha | Ha | Moskva xalqaro kinofestivalining mukofotiga nomzod |
| 1994 | Tito po drugi put medju Srbima | Ha | Ha | Hujjatli film |
| 1995 | Dupe od mramora | Ha | Ha | Berlinda Teddy mukofoti |
| 2006 | Kenedi se vraća kući) | Ha | Ha | Hujjatli film |
| 2009 | Stara škola kapitalizma | Ha | Ha | |
| 2018 | Das schönste Land der Welt | Ha | Ha |
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Kim, Gal. The Partisan Counter-Archive: Retracing the Ruptures of Art and Memory in the Yugoslav People's Liberation Struggle. Walter de Gruyter, 2020. ISBN 978-3-11068-215-1.
- ↑ 2,0 2,1 „Zelimir Zelnik and the Black Wave“. harvardfilmarchive.org. Harvard Film Archive (2017).
- ↑ Murtic, Dino. Post-Yugoslav Cinema: Towards a Cosmopolitan Imagining. Springer, 2015 — 43-bet. ISBN 978-1-13752-035-7.