Étienne Gilson

Étienne Henri Gilson (1884.13.6. Parij, fransuz diniy faylasufi, neotomizm okimining yetakchi namoyandasi. J. aqp 6-n eʼtiqodning uygʻunlashuviga, fal. bilan dinning uzviy boglanishiga erishish zarurligi haqidagi Foma Akvinskiy taʼlimotini qayta tiklashni oʻz tashkilotining asosiy vazifasi deb bilgan. U Mariten singari ilohiy borlikni ekzistentsial izohlashni tavsiya etgan. Bunday izohlanishda ilohiy borlik tabiat va jamiyat dunyosidagi barcha xilma-xil narsalar paydo boʻlishiga olib keladigan sof mavjudlik akti sifatida namoyon boʻladi. Bilish nazariyasida J. moddiy va ruhiy shakllardan tashkil topgan narsalarning individual substantsiyalaridir, ularni hissiy bosqichda bila oladi, deb hisoblaydigan bevosita mu’tadil realizmga rioya qiladi. Borliqni intuitiv bilishga tayanadigan muhokamada narsaning mavjudligini qayd etish bilan bir paytda uning moxiyati ham ochiladi. J.ning bu umum dunyoqarash yoʻnalishi uning tarixiy-falsafaviy tahlil kontseptsiyasining shakllanishida muhim axamiyatga ega boʻlgan. J.ning fikriga koʻra, turli davrda faylasuflar borliqni oʻziga xos talqin etadilar. Shu maʼnoda, tarixchi Oʻzining borlik sari yoʻlida hech qachon toʻxtatmaydigan abadiy falsafasi bilan ish olib boradi. Shu nuqtai nazardan falsafaviy adashuvlar dunyo va inson haqidagi nisbiy, nototuvlik tasavvurlarni mutlaqlashtirilish natijasi sifatida namoyon boʻladi. J.ning qarashlariga koʻra, antik fal dayok Platon, Arastu va neoplatonchilar borlikni bilish sohasida juda koʻp ishlarni amalga oshirganlar. Bu bilimni patristika namoyandalari va oʻrta asrlar mutafakkirlari tomonidan xristianlik bilan birlashtirilishini J. fal. bilan iloxiyotchilikning birligi strategiyasini belgilab bergan samarali kadam deb baholadi. J. urta asrlar tafakkurining chukkisini Foma Akvinskiy tali- motida kuradi. Uygonish va Yangi davr Fal sining keyingi holatini u salbiy okibatlarga hamda falsafiy-teologik donishmandlik bilan fan orasidagi murosaning buzilishiga olib kelgan jarayon deb qaragan. Uning fikriga kura, Dekart va Kant asarlarida yuzaga chiqqan fanga stsiyentistik topinish (sajda kilish) pozitivizm anʼanasida rivojlantirildi hamda bu holning qarama-qarshi qutbi boʻlgan anti-stsiyentizm ham vujudga keldi. Bular orasidagi kurash, J.ning oʻldirishicha, 20-a. Gʻarb fal.siningumumiy manzarasidagi eng muhim xususiyat boʻlib, u fakat tomizm taʼsirining qayta tiklanishi tufayli barham topishi mumkin. J. hozirgi davr madaniyatining kelajagini diniy-axloqiy qadriyatlar tasi’rining qayta tiklanishi bilan bogʻliq, deb bilgan.

Adabiyotlar

Falsafa qomusiy lugʻat; „OʻZBEKISTON FAYLASUFLARI MILLIY JAMIYaTI NAShRIYoTI“ „ShARQ“ NAShRIYoT-MATBAA AKSIYaDORLIK KOMPANIYaSI BOSh TAHRIRIYaTI TOShKENT — 2004