Yunusxon: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
{{Shaxsiyat bilgiqutisi}} | {{Shaxsiyat bilgiqutisi}} | ||
'''Yunusxon''' (1416 — 1487) — [[Toshkent]] [[hokim]]i ([[1485]]—87). [[Vaysxon]] oʻgʻli. [[Bobur]]ning [[ona]]si [[Qutlugʻ Nigorxonim]]ning [[ota]]si. „[[Boburnoma]]“da aytilishicha, „Yunusxon [[Chingizxon]]ning ikkinchi oʻgʻli [[Chigʻatoyxon]]ning naslidindur“. [[Vaysxon]] [[vafot]]idan ([[1428]]) keyin to [[1434]] yilgacha [[ulus]]da notinchlik hukm surgan. Oʻzaro taxt talashishlardan soʻng 1434-yil taxtga [[Vaysxon|Vaysxonning]] kichik oʻgʻli Eson Bugʻaxon oʻtiradi. Katta oʻgʻli Yunusxonni esa tarafdorlari — [[amir]]lar Irzon Bayran va Turkman miraklar 30 ming kishi bilan [[Movarounnahr]]ga, [[Ulugʻbek]] huzuriga olib borishadi. Ulugʻbek Yunusxonni 1434-yil [[Xuroson]]ga [[Shohrux]] huzuriga joʻnatgan. Yunusxon Xurosonda mashhur tarixchi [[Sharafuddin Ali Yazdiy]]lan taʼlim olgan, koʻp [[ilm]]larni egallagan. Yazdiy vafotidan soʻng [[Iroq]] va [[Eron]]da kasb-hunar egallagan. [[Sheroz]]da yashab [[ulamo]]lar [[majlis]]larida qatnashadi. Bu yerda u „[[Usta]] Yunus“ [[nom]]i bilan mashhur boʻladi. [[Abu Said (Temuriy)|Abu Said]] [[mirzo]] Yunusxonni Sherozdan chaqirtirib, Jetikent, [[Fargʻona vodiysi|Fargʻona]] va [[Yettisuv]] hududini [[boshqarish]]ni topshirgan ([[1456]]). Eson Bugʻaxon oʻlgach ([[1462]]), Abu Said yordamida [[Moʻgʻuliston (qadimgi davlat)|Moʻgʻuliston]] taxtiga oʻtirgan. Oʻzaro nizolar [[girdob]]iga tushib qolgan Yunusxon [[Temuriylar]] [[saltanat]]idagi oʻzaro ichki nizolardan foydalanib [[Sayram]]ni ([[1482]]) bosib olgan. Toshkentni oʻz tasarrufiga kiritish uchun Abu Saidning oʻgʻillari — [[Umarshayx Mirzo (temuriy)|Umarshayx]] (Boburning otasi) va [[Sulton Ahmad Mirzo|Sulton Axmad Mirzo]] bilan [[jang]]ga tayyorgarlik koʻra boshlagan. Lekin raqiblarni [[Xoja Ahror]] yarashtirib, muzokara natijasida Toshkent [[shahar|shahri]] va [[viloyat]]i Yunusxonga berilgan (1485). [[Tarixiy manbalar]]da uni [[madrasa]], [[masjid]]lardan [[tashqari]] Tuproqqalʼa [[qurilish|qurdirgani]] haqida maʼlumotlar saqlangan. Yunusxon Toshkentdagi [[Shayx Xovandi Tohur majmuasi|Shayx Xovandi Tohur]] [[qabriston]]iga [[dafn marosimi|dafn]] etilgan (qarang [[Yunusxon maqbarasi]]). Yunusxon dan keyin xonlik taxtiga uning oʻgʻli [[Sulton Mahmudxon]] oʻtirgan. | '''Yunusxon''' (1416 — 1487) — [[Toshkent]] [[hokim]]i ([[1485]]—87). [[Vaysxon]] oʻgʻli. [[Bobur]]ning [[ona]]si [[Qutlugʻ Nigorxonim]]ning [[ota]]si. „[[Boburnoma]]“da aytilishicha, „Yunusxon [[Chingizxon]]ning ikkinchi oʻgʻli [[Chigʻatoyxon]]ning naslidindur“. [[Vaysxon]] [[vafot]]idan ([[1428]]) keyin to [[1434]] yilgacha [[ulus]]da notinchlik hukm surgan. Oʻzaro taxt talashishlardan soʻng 1434-yil taxtga [[Vaysxon|Vaysxonning]] kichik oʻgʻli Eson Bugʻaxon oʻtiradi. Katta oʻgʻli Yunusxonni esa tarafdorlari — [[amir]]lar Irzon Bayran va Turkman miraklar 30 ming kishi bilan [[Movarounnahr]]ga, [[Ulugʻbek]] huzuriga olib borishadi. Ulugʻbek Yunusxonni 1434-yil [[Xuroson]]ga [[Shohrux]] huzuriga joʻnatgan. Yunusxon Xurosonda mashhur tarixchi [[Sharafuddin Ali Yazdiy]]lan taʼlim olgan, koʻp [[ilm]]larni egallagan. Yazdiy vafotidan soʻng [[Iroq]] va [[Eron]]da kasb-hunar egallagan. [[Sheroz]]da yashab [[ulamo]]lar [[majlis]]larida qatnashadi. Bu yerda u „[[Usta]] Yunus“ [[nom]]i bilan mashhur boʻladi. [[Abu Said (Temuriy)|Abu Said]] [[mirzo]] Yunusxonni Sherozdan chaqirtirib, Jetikent, [[Fargʻona vodiysi|Fargʻona]] va [[Yettisuv]] hududini [[boshqarish]]ni topshirgan ([[1456]]). Eson Bugʻaxon oʻlgach ([[1462]]), Abu Said yordamida [[Moʻgʻuliston (qadimgi davlat)|Moʻgʻuliston]] taxtiga oʻtirgan. Oʻzaro nizolar [[girdob]]iga tushib qolgan Yunusxon [[Temuriylar]] [[saltanat]]idagi oʻzaro ichki nizolardan foydalanib [[Sayram]]ni ([[1482]]) bosib olgan. Toshkentni oʻz tasarrufiga kiritish uchun Abu Saidning oʻgʻillari — [[Umarshayx Mirzo (temuriy)|Umarshayx]] (Boburning otasi) va [[Sulton Ahmad Mirzo|Sulton Axmad Mirzo]] bilan [[jang]]ga tayyorgarlik koʻra boshlagan. Lekin raqiblarni [[Xoja Ahror]] yarashtirib, muzokara natijasida Toshkent [[shahar|shahri]] va [[viloyat]]i Yunusxonga berilgan (1485). [[Tarixiy manbalar]]da uni [[madrasa]], [[masjid]]lardan [[tashqari]] Tuproqqalʼa [[qurilish|qurdirgani]] haqida maʼlumotlar saqlangan. Yunusxon Toshkentdagi [[Shayx Xovandi Tohur majmuasi|Shayx Xovandi Tohur]] [[qabriston]]iga [[dafn marosimi|dafn]] etilgan (qarang [[Yunusxon maqbarasi]]). Yunusxon dan keyin xonlik taxtiga uning oʻgʻli [[Sulton Mahmudxon]] oʻtirgan. | ||
2026-yil 21-noyabr, 13:15 dagi (joriy) koʻrinishi
| Yunusxon |
|---|
Yunusxon (1416 — 1487) — Toshkent hokimi (1485—87). Vaysxon oʻgʻli. Boburning onasi Qutlugʻ Nigorxonimning otasi. „Boburnoma“da aytilishicha, „Yunusxon Chingizxonning ikkinchi oʻgʻli Chigʻatoyxonning naslidindur“. Vaysxon vafotidan (1428) keyin to 1434 yilgacha ulusda notinchlik hukm surgan. Oʻzaro taxt talashishlardan soʻng 1434-yil taxtga Vaysxonning kichik oʻgʻli Eson Bugʻaxon oʻtiradi. Katta oʻgʻli Yunusxonni esa tarafdorlari — amirlar Irzon Bayran va Turkman miraklar 30 ming kishi bilan Movarounnahrga, Ulugʻbek huzuriga olib borishadi. Ulugʻbek Yunusxonni 1434-yil Xurosonga Shohrux huzuriga joʻnatgan. Yunusxon Xurosonda mashhur tarixchi Sharafuddin Ali Yazdiylan taʼlim olgan, koʻp ilmlarni egallagan. Yazdiy vafotidan soʻng Iroq va Eronda kasb-hunar egallagan. Sherozda yashab ulamolar majlislarida qatnashadi. Bu yerda u „Usta Yunus“ nomi bilan mashhur boʻladi. Abu Said mirzo Yunusxonni Sherozdan chaqirtirib, Jetikent, Fargʻona va Yettisuv hududini boshqarishni topshirgan (1456). Eson Bugʻaxon oʻlgach (1462), Abu Said yordamida Moʻgʻuliston taxtiga oʻtirgan. Oʻzaro nizolar girdobiga tushib qolgan Yunusxon Temuriylar saltanatidagi oʻzaro ichki nizolardan foydalanib Sayramni (1482) bosib olgan. Toshkentni oʻz tasarrufiga kiritish uchun Abu Saidning oʻgʻillari — Umarshayx (Boburning otasi) va Sulton Axmad Mirzo bilan jangga tayyorgarlik koʻra boshlagan. Lekin raqiblarni Xoja Ahror yarashtirib, muzokara natijasida Toshkent shahri va viloyati Yunusxonga berilgan (1485). Tarixiy manbalarda uni madrasa, masjidlardan tashqari Tuproqqalʼa qurdirgani haqida maʼlumotlar saqlangan. Yunusxon Toshkentdagi Shayx Xovandi Tohur qabristoniga dafn etilgan (qarang Yunusxon maqbarasi). Yunusxon dan keyin xonlik taxtiga uning oʻgʻli Sulton Mahmudxon oʻtirgan.
| Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
| Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |