Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Yovmut: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
{{Infobox Millat|group=Yovmutlar|region1=Turkmaniston|region2=Eron|region3=O'zbekiston|languages=turkman,
{{Infobox Millat|group=Yovmutlar|region1=Turkmaniston|region2=Eron|region3=Oʻzbekiston|languages=turkman,
(eroncha ikkinchi til sifatida)|religions=Islom dini — sunniy, hanafiy|related=o'guz turklari, eroniylar|population=aniq emas}}
(eroncha ikkinchi til sifatida)|religions=Islom dini — sunniy, hanafiy|related=oʻguz turklari, eroniylar|population=aniq emas}}


'''Yovmutlar''' ([[Turkman tili|turkm.]] ''Ýomutlar'') – [[turkmanlar]]ning yirik [[Etnografiya|etnografik]] guruhlaridan biri. Tarqalgan hududlari [[Turkmaniston]]ning [[Bolqon viloyati]]ning janubiy qismi, [[Atrek|Atrek daryosi]] yaqinida va [[Eron]]ning unga tutash hududlarida, Atrek va [[Gorgan tumani|Gorgan]] oʻrtasida, shuningdek shimolda, [[Toshoʻgʻuz viloyati|Toshhovuz viloyatida]] joylashgan. Katta ehtimol bilan yomutlar [[alayontli]] etnografik guruhidan kelib chiqqan<ref>Iomudskaya poroda // Iva – Italiki. – <abbr>M.</abbr> : Sovetskaya ensiklopediya, 1972.</ref>. Yovmut turkmanlari oʻtroq, yarim koʻchmanchi va koʻchmanchi turlarga boʻlinadi va yarim koʻchmanchi yovmutlar koʻpchilikni tashkil qiladi. Oʻtroq yovmutlar [[Chikishli]] va [[Esenguli]] qishloqlarida, yarim koʻchmanchilar yozda [[Atrek]]ning quyi oqimidagai katta qishloqlarda yashagan, qishda esa kichik guruhlarga boʻlinib, tevarak-atrofda kezib yurgan. Koʻchmanchi yovmut turkmanlari odatda kuz va qishda Atrekdan oʻtib [[Eron]]ga borishadi<ref>Turkmeni // Tixoxodki – Ulyanovo. – <abbr>M.</abbr> : Sovetskaya ensiklopediya, 1977.</ref>.
'''Yovmutlar''' ([[Turkman tili|turkm.]] ''Ýomutlar'') — [[turkmanlar]]ning yirik [[Etnografiya|etnografik]] guruhlaridan biri. Tarqalgan hududlari [[Turkmaniston]]ning [[Bolqon viloyati]]ning janubiy qismi, [[Atrek|Atrek daryosi]] yaqinida va [[Eron]]ning unga tutash hududlarida, Atrek va [[Gorgan tumani|Gorgan]] oʻrtasida, shuningdek shimolda, [[Toshoʻgʻuz viloyati|Toshhovuz viloyatida]] joylashgan. Katta ehtimol bilan yomutlar [[alayontli]] etnografik guruhidan kelib chiqqan<ref>Iomudskaya poroda // Iva – Italiki. – <abbr>M.</abbr> : Sovetskaya ensiklopediya, 1972.</ref>. Yovmut turkmanlari oʻtroq, yarim koʻchmanchi va koʻchmanchi turlarga boʻlinadi va yarim koʻchmanchi yovmutlar koʻpchilikni tashkil qiladi. Oʻtroq yovmutlar [[Chikishli]] va [[Esenguli]] qishloqlarida, yarim koʻchmanchilar yozda [[Atrek]]ning quyi oqimidagai katta qishloqlarda yashagan, qishda esa kichik guruhlarga boʻlinib, tevarak-atrofda kezib yurgan. Koʻchmanchi yovmut turkmanlari odatda kuz va qishda Atrekdan oʻtib [[Eron]]ga borishadi<ref>Turkmeni // Tixoxodki – Ulyanovo. – <abbr>M.</abbr> : Sovetskaya ensiklopediya, 1977.</ref>.
[[Fayl:Emblem_of_Turkmenistan.svg|thumb|Turkmaniston gerbi]]
[[Fayl:Emblem_of_Turkmenistan.svg|thumb|Turkmaniston gerbi]]
Turkmaniston Davlat gerbining qizil doirali halqasida soat yoʻnalishi boʻyicha beshta asosiy etnografik guruhlarning ramzi tasvirlangan: [[Axal-Teke]], [[Salir]], [[Ersari]], Chovdur, Yovmut. Bu esa turkman xalqlarining doʻstligi va birligi ramzini bildiradi. Yovmutlar <nowiki>XIX—XX</nowiki> asrlarning boshida Xorazm, Shim. va Gʻarbiy Turkmanistonda, Eronning Astrobod viloyatida yashagan<ref name="vostlit.info">{{Veb manbasi |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus13/Abdul_Kerim/text.phtml?id=1602 |sarlavha=МИР АБДУЛЬ-КЕРИМ БУХАРСКИЙ ИСТОРИЯ СРЕДНЕЙ АЗИИ.}}</ref>. Ular bir kancha tira – boʻgʻin (otli temir, qutli temir) larga, tiralar urugʻlarga boʻlingan. Urugʻlardan eng yiriklari; qora chaqa, bayramshali, sharifjafarbayli, otabayli; kichiklari: sallax, okuz, oʻrsukchi, ushak, gujak va boshqalar. <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxirlarida Rossiya bilan Eron oʻrtasida chegara belgilanganda Yo.larning bir qismi Rossiya bosib olgan joylarda, bir qismi Eron hududida qolib ketdi. Eron hududida yashaydigan Yovmutlar orasida tiraurugʻlarga boʻlinish saqlanib kelayotgan boʻlsa, Turkmanistonning (Toshhovuz viloyati)dagi Yovmutlar turkman xalqi tarkibiga singib ketgan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>[[Fayl:Second_carpet_gul_from_flag_of_Turkmenistan.svg|left|thumb|Turkmaniston gerbidagi Yomut qabilasining ramzi]]
Turkmaniston Davlat gerbining qizil doirali halqasida soat yoʻnalishi boʻyicha beshta asosiy etnografik guruhlarning ramzi tasvirlangan: [[Axal-Teke]], [[Salir]], [[Ersari]], Chovdur, Yovmut. Bu esa turkman xalqlarining doʻstligi va birligi ramzini bildiradi. Yovmutlar <nowiki>XIX—XX</nowiki> asrlarning boshida Xorazm, Shim. va Gʻarbiy Turkmanistonda, Eronning Astrobod viloyatida yashagan<ref name="vostlit.info">{{Veb manbasi |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus13/Abdul_Kerim/text.phtml?id=1602 |sarlavha=МИР АБДУЛЬ-КЕРИМ БУХАРСКИЙ ИСТОРИЯ СРЕДНЕЙ АЗИИ.}}</ref>. Ular bir kancha tira – boʻgʻin (otli temir, qutli temir) larga, tiralar urugʻlarga boʻlingan. Urugʻlardan eng yiriklari; qora chaqa, bayramshali, sharifjafarbayli, otabayli; kichiklari: sallax, okuz, oʻrsukchi, ushak, gujak va boshqalar. <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxirlarida Rossiya bilan Eron oʻrtasida chegara belgilanganda Yo.larning bir qismi Rossiya bosib olgan joylarda, bir qismi Eron hududida qolib ketdi. Eron hududida yashaydigan Yovmutlar orasida tiraurugʻlarga boʻlinish saqlanib kelayotgan boʻlsa, Turkmanistonning (Toshhovuz viloyati)dagi Yovmutlar turkman xalqi tarkibiga singib ketgan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>[[Fayl:Second_carpet_gul_from_flag_of_Turkmenistan.svg|left|thumb|Turkmaniston gerbidagi Yomut qabilasining ramzi]]

2026-yil 21-noyabr, 13:08 dagi (joriy) koʻrinishi

Yovmutlar
Umumiy aholi soni

aniq emas

Katta aholiga ega mintaqalar
Turkmaniston
Eron
Oʻzbekiston
Tillar

turkman,

(eroncha ikkinchi til sifatida)
Dinlar
Islom dini — sunniy, hanafiy
Qarindosh etnik guruhlar
oʻguz turklari, eroniylar

Yovmutlar (turkm. Ýomutlar) — turkmanlarning yirik etnografik guruhlaridan biri. Tarqalgan hududlari Turkmanistonning Bolqon viloyatining janubiy qismi, Atrek daryosi yaqinida va Eronning unga tutash hududlarida, Atrek va Gorgan oʻrtasida, shuningdek shimolda, Toshhovuz viloyatida joylashgan. Katta ehtimol bilan yomutlar alayontli etnografik guruhidan kelib chiqqan[1]. Yovmut turkmanlari oʻtroq, yarim koʻchmanchi va koʻchmanchi turlarga boʻlinadi va yarim koʻchmanchi yovmutlar koʻpchilikni tashkil qiladi. Oʻtroq yovmutlar Chikishli va Esenguli qishloqlarida, yarim koʻchmanchilar yozda Atrekning quyi oqimidagai katta qishloqlarda yashagan, qishda esa kichik guruhlarga boʻlinib, tevarak-atrofda kezib yurgan. Koʻchmanchi yovmut turkmanlari odatda kuz va qishda Atrekdan oʻtib Eronga borishadi[2].

Emblem of Turkmenistan
Turkmaniston gerbi

Turkmaniston Davlat gerbining qizil doirali halqasida soat yoʻnalishi boʻyicha beshta asosiy etnografik guruhlarning ramzi tasvirlangan: Axal-Teke, Salir, Ersari, Chovdur, Yovmut. Bu esa turkman xalqlarining doʻstligi va birligi ramzini bildiradi. Yovmutlar XIX—XX asrlarning boshida Xorazm, Shim. va Gʻarbiy Turkmanistonda, Eronning Astrobod viloyatida yashagan[3]. Ular bir kancha tira – boʻgʻin (otli temir, qutli temir) larga, tiralar urugʻlarga boʻlingan. Urugʻlardan eng yiriklari; qora chaqa, bayramshali, sharifjafarbayli, otabayli; kichiklari: sallax, okuz, oʻrsukchi, ushak, gujak va boshqalar. XIX asrning oxirlarida Rossiya bilan Eron oʻrtasida chegara belgilanganda Yo.larning bir qismi Rossiya bosib olgan joylarda, bir qismi Eron hududida qolib ketdi. Eron hududida yashaydigan Yovmutlar orasida tiraurugʻlarga boʻlinish saqlanib kelayotgan boʻlsa, Turkmanistonning (Toshhovuz viloyati)dagi Yovmutlar turkman xalqi tarkibiga singib ketgan.[4]

Second carpet gul from flag of Turkmenistan
Turkmaniston gerbidagi Yomut qabilasining ramzi

1740-yilda eronlik Nodirshoh Xiva hukmdori Elbarsxonga maktub yoʻllab, undan kechirim soʻrashni talab qilgan. Nodirshohning elchilari maktub bilan yovmut turkmanlari, (boshqa) turkmanlar, qozoqlar va oʻzbeklardan iborat 20 ming otliq boshchiligida Elbarsxon qarorgohiga yetib kelishgan. Maktubda shunday deyilgan edi: „Yovmut qabilasi turkmanlari bilan bir necha marta talonchilik maqsadida Mashhadning chekka hududlariga yurish qildingiz va har safar magʻlub boʻlib Xivaga qaytdingiz. Tinchlikni yaxshi koʻrishimga qaramay, tungi bosqinni uyushtirish uchun Yovmut qabilalaridan uch ming kishi Chardjuyga keldi. Bundan xabar topgan qoʻshinlarim ularni bir zarba bilan yoʻq qildilar va ularni Katta Ayiq yulduzlaridek sochdilar. Ularning koʻpchiligi oʻldirildi va asirga olindi va mingga yaqini qoʻyib yuborildi. Bu voqea Nodirshohning gʻazabiga sabab boʻldi“[3].

  1. ↑ Iomudskaya poroda // Iva – Italiki. – M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1972.
  2. ↑ Turkmeni // Tixoxodki – Ulyanovo. – M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1977.
  3. ↑ 3,0 3,1 „МИР АБДУЛЬ-КЕРИМ БУХАРСКИЙ ИСТОРИЯ СРЕДНЕЙ АЗИИ.“.
  4. ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil