Upekxa: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
{{buddizm}} | {{buddizm}} | ||
'''{{transliteration|si|Upekxā}}''' ({{lang|pi|𑀉𑀧𑁂𑀓𑁆𑀔𑀸}}; ''upekxā'') | '''{{transliteration|si|Upekxā}}''' ({{lang|pi|𑀉𑀧𑁂𑀓𑁆𑀔𑀸}}; ''upekxā'') — bu [[Buddaviylik]]dagi [[xotirjamlik]] (tinch ong holati) tushunchasidir. U [[brahmavihara]]lar – yaʼni „[[Brahma (Buddaviylik)|Brahma]] olami“ ({{lang|pi-Latn|brahmaloka}}) fazilatlaridan biri hisoblanadi va [[Budda taʼlimotidagi ezgu fazilatlar|ezgu]] [[ruhiy omillar]]dan biridir ({{lang|pi-Latn|kuśala}} {{lang|pi-Latn|cetasika}}), u [[Nirvana (Buddaviylik)|Nirvāna]] sari yetaklovchi Dhyana (meditatsiya) amaliyoti orqali rivojlantiriladi. | ||
== Pali adabiyoti == | == Pali adabiyoti == | ||
[[Pali kanoni]] va undan keyingi davr [[atthakatha|sharhlari]]da '''upekxā''' – ruhiy rivojlanishning muhim jihati sifatida koʻrsatiladi. U [[Brahmavihara]]ning toʻrtta oliy holatidan biri boʻlib, shahvat, gʻazab va johillik kabi [[kilesa|ruhiy holatlar]]ga qarshi turishga qodir boʻlishlikka yordam beradi. Brahmavihara sifatida, u anʼanaviy tarzda tan olingan qirqta [[Buddaviy meditatsiya]] mavzularidan ([[kammaṭṭhāna]]) biridir. | [[Pali kanoni]] va undan keyingi davr [[atthakatha|sharhlari]]da '''upekxā''' – ruhiy rivojlanishning muhim jihati sifatida koʻrsatiladi. U [[Brahmavihara]]ning toʻrtta oliy holatidan biri boʻlib, shahvat, gʻazab va johillik kabi [[kilesa|ruhiy holatlar]]ga qarshi turishga qodir boʻlishlikka yordam beradi. Brahmavihara sifatida, u anʼanaviy tarzda tan olingan qirqta [[Buddaviy meditatsiya]] mavzularidan ([[kammaṭṭhāna]]) biridir. | ||
[[Theravada]]dagi oʻnta [[pāramī]] (kamolot) roʻyxatida esa {{transliteration|pi|upekxa}} – oxirgi belgilangan [[Bodhisattva|bodhisatta]] amaliyoti hisoblanadi. [[ | [[Theravada]]dagi oʻnta [[pāramī]] (kamolot) roʻyxatida esa {{transliteration|pi|upekxa}} – oxirgi belgilangan [[Bodhisattva|bodhisatta]] amaliyoti hisoblanadi. [[Uygʻonishning yetti omili]]da ({{transliteration|pi|bojjhanga}}) esa u ruhiy yetuklikning soʻnggi rivojlantiriladigan xususiyati hisoblanadi | ||
{{transliteration|pi|Upekxa}}ni amalda tatbiq etish – hayotdagi sakkizta oʻzgaruvchan holatga nisbatan xotirjamlik bilan, betaraf holda bardosh berish demakdir. Bu holatlar odatda „dunyodagi shamolning sakkiz yoʻnalishi“ yoki „dunyoviy sharoitlar“ deb ataladi: yoʻqotish va topish, | {{transliteration|pi|Upekxa}}ni amalda tatbiq etish – hayotdagi sakkizta oʻzgaruvchan holatga nisbatan xotirjamlik bilan, betaraf holda bardosh berish demakdir. Bu holatlar odatda „dunyodagi shamolning sakkiz yoʻnalishi“ yoki „dunyoviy sharoitlar“ deb ataladi: yoʻqotish va topish, obroʻeʼtibor va badnomli, maqtov va tanqid, qaygʻu va quvonch ({{transliteration|pi|atthaloka dhamma}})<ref>{{cite journal |url=https://www.accesstoinsight.org/lib/authors/piyadassi/wheel001.html|title=The Seven Factors of Enlightenment |first=Thera |last=Piyadassi |author-link=Piyadassi Maha Thera |publisher=Buddhist Publication Society |year=1960|journal=Wheel|volume=1|access-date=2013-10-07}}</ref>. | ||
[[Samādhi (Buddaviylik)|Meditatsion jamlanganlik]] (''samādhi'')ni rivojlantirishda '''upekxā''' moddiy chanqoqlikdan xoli yuksak ruhiy singdiruvchanlik omili sifatida namoyon boʻladi. U uchinchi va toʻrtinchi ''jhāna'' holatlarida mavjud. | [[Samādhi (Buddaviylik)|Meditatsion jamlanganlik]] (''samādhi'')ni rivojlantirishda '''upekxā''' moddiy chanqoqlikdan xoli yuksak ruhiy singdiruvchanlik omili sifatida namoyon boʻladi. U uchinchi va toʻrtinchi ''jhāna'' holatlarida mavjud. | ||
[[Turkum:Buddist meditatsiyasi]] | [[Turkum:Buddist meditatsiyasi]] | ||
[[Turkum:Buddizmning falsafiy tushunchalari]] | [[Turkum:Buddizmning falsafiy tushunchalari]] | ||
[[Turkum:Sanskritcha | [[Turkum:Sanskritcha soʻzlar va iboralar]] | ||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
Buddizm |
|---|
| Madaniyati |
| Tarixi |
| Buddistlar |
| Maktablar |
| Ibodatxonalar |
| Matnlar |
| Portal |
Upekxā (𑀉𑀧𑁂𑀓𑁆𑀔𑀸; upekxā) — bu Buddaviylikdagi xotirjamlik (tinch ong holati) tushunchasidir. U brahmaviharalar – yaʼni „Brahma olami“ (brahmaloka) fazilatlaridan biri hisoblanadi va ezgu ruhiy omillardan biridir (kuśala cetasika), u Nirvāna sari yetaklovchi Dhyana (meditatsiya) amaliyoti orqali rivojlantiriladi.
Pali adabiyoti
[tahrir | manbasini tahrirlash]Pali kanoni va undan keyingi davr sharhlarida upekxā – ruhiy rivojlanishning muhim jihati sifatida koʻrsatiladi. U Brahmaviharaning toʻrtta oliy holatidan biri boʻlib, shahvat, gʻazab va johillik kabi ruhiy holatlarga qarshi turishga qodir boʻlishlikka yordam beradi. Brahmavihara sifatida, u anʼanaviy tarzda tan olingan qirqta Buddaviy meditatsiya mavzularidan (kammaṭṭhāna) biridir.
Theravadadagi oʻnta pāramī (kamolot) roʻyxatida esa upekxa – oxirgi belgilangan bodhisatta amaliyoti hisoblanadi. Uygʻonishning yetti omilida (bojjhanga) esa u ruhiy yetuklikning soʻnggi rivojlantiriladigan xususiyati hisoblanadi
Upekxani amalda tatbiq etish – hayotdagi sakkizta oʻzgaruvchan holatga nisbatan xotirjamlik bilan, betaraf holda bardosh berish demakdir. Bu holatlar odatda „dunyodagi shamolning sakkiz yoʻnalishi“ yoki „dunyoviy sharoitlar“ deb ataladi: yoʻqotish va topish, obroʻeʼtibor va badnomli, maqtov va tanqid, qaygʻu va quvonch (atthaloka dhamma)[1].
Meditatsion jamlanganlik (samādhi)ni rivojlantirishda upekxā moddiy chanqoqlikdan xoli yuksak ruhiy singdiruvchanlik omili sifatida namoyon boʻladi. U uchinchi va toʻrtinchi jhāna holatlarida mavjud.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Piyadassi, Thera (1960). "The Seven Factors of Enlightenment". Wheel (Buddhist Publication Society) 1. https://www.accesstoinsight.org/lib/authors/piyadassi/wheel001.html. Qaraldi: 2013-10-07.Upekxa]]