Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Tarixi Muhammadiy: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
| janr                = [[Siyra]], [[biografiya]]
| janr                = [[Siyra]], [[biografiya]]
| nashr_etilgan_sanasi = 1991-yil
| nashr_etilgan_sanasi = 1991-yil
| keyingisi            = [[Turkiston qayg‘usi]]
| keyingisi            = [[Turkiston qaygʻusi]]
}}
}}
'''Tarixi Muhammadiy''' ({{lang-chg|{{nq|تارخ محمدی}}}}) — [[islom]] dini ulamosi, [[adib]], [[Tabiblik|tabib]] va [[Sharqiy Turkiston Jumhuriyati|Sharqiy Turkiston jumhuriyati]] prezidenti hamda marshali [[Alixontoʻra Sogʻuniy]] qalamiga mansub, hozirgi [[oʻzbek tili]]ning asli boʻlgan [[chigʻatoy tili]]da yozilgan [[Muhammad|Muhammad paygʻambar]] hayoti haqidagi [[siyra]] (yoki siyrat) yoʻnalishiga doir 1954–1961-yillarda yozilgan, 1991-yilda nashr etilgan asar.
'''Tarixi Muhammadiy''' ({{lang-chg|{{nq|تارخ محمدی}}}}) — [[islom]] dini ulamosi, [[adib]], [[Tabiblik|tabib]] va [[Sharqiy Turkiston Jumhuriyati|Sharqiy Turkiston jumhuriyati]] prezidenti hamda marshali [[Alixontoʻra Sogʻuniy]] qalamiga mansub, hozirgi [[oʻzbek tili]]ning asli boʻlgan [[chigʻatoy tili]]da yozilgan [[Muhammad|Muhammad paygʻambar]] hayoti haqidagi [[siyra]] (yoki siyrat) yoʻnalishiga doir 1954–1961-yillarda yozilgan, 1991-yilda nashr etilgan asar.


== Tarixi ==
== Tarixi ==
{{Qirqim|Fon=#FEF8F2|Hoshiya rangi=#A5938C|Moslashuv=right|Kenglik=240px|Sarlavha=Soʻzboshi|Imzo=[[Alixontoʻra Sogʻuniy]]|Matn=Bilmak kerakkim, har bir [[musulmon]] bolasi, xohi er kishi, xohi xotun kishi, xohi yosh, xohi qari, mana shu tubandagi to‘rt tarixni bilishi, albatta, lozimdur:
{{Qirqim|Fon=#FEF8F2|Hoshiya rangi=#A5938C|Moslashuv=right|Kenglik=240px|Sarlavha=Soʻzboshi|Imzo=[[Alixontoʻra Sogʻuniy]]|Matn=Bilmak kerakkim, har bir [[musulmon]] bolasi, xohi er kishi, xohi xotun kishi, xohi yosh, xohi qari, mana shu tubandagi toʻrt tarixni bilishi, albatta, lozimdur:
#Payg‘ambarimiz [[Muhammad]] (alayhissalom) tarixlari.
#Paygʻambarimiz [[Muhammad]] (alayhissalom) tarixlari.
#[[Qur’on|Qur’oni karim]] tarixi.
#[[Qurʼon|Qurʼoni karim]] tarixi.
#Dini [[Islom]] tarixi.
#Dini [[Islom]] tarixi.
#[[Kaʼba|Ka’batulloh]] tarixi.
#[[Kaʼba|Kaʼbatulloh]] tarixi.
Shuning uchun, men faqir — [[Alixontoʻra Shokirxonto‘ra oʻgʻli Sog‘uniy|Alixonto‘ra Shokirxonto‘ra o‘g‘li Sog‘uniydurmankim]],
Shuning uchun, men faqir — [[Alixontoʻra Shokirxontoʻra oʻgʻli Sogʻuniy|Alixontoʻra Shokirxontoʻra oʻgʻli Sogʻuniydurmankim]],
bizlardin keyingi avlod-nasllarimizga va ham boshqa [[turkiy tillar|turkiy tillik]] vatandosh, din qarindoshlarimizga mendan yodgor bo‘lsin deb, yuqorigi to‘rt mavzuli tarixni har qandoq kishi tushungudek qilib, ochiq [[turkiy tillar|turkiy tilida]] yozdim. Bu kitobga “Tarixi Muhammadiy” deb ot qo‘ydim. Buni o‘qiguvchilar faqirni duolarida yod etib qo‘yishlarini umid qilurman.}}[[Alixontoʻra Sog‘uniy|Alixontoʻra Sogʻuniy]] ushbu asarini yashirin tarzda 1954–1961-yillar oraligʻida yozib tugatgan<ref name=":0">{{Kitob manbasi |title=Tarixi Muhammadiy |author=Alixontoʻra Sogʻuniy |year=2021 |language=Chigʻatoy tili |publisher="Munir" nashriyoti |location=Toshkent |pages=720 |isbn=978-9943-6946-3-7 |editor=Jamshid Shodiyev}}</ref>. Ammo [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi]] hukumati ushbu asarni nashr etishga ruxsat bermagan<ref>{{Veb manbasi |url=https://islom.uz/maqola/6329 |sarlavha=Алихонтўра Соғуний |sana=20-dekabr 2017-yil |qaralgan sana=14-may 2024-yil |iqtibos=1959 йили Алихонтўра Соғуний ўзининг кўпйиллик ижодий меҳнати маҳсули бўлган “Тарихи Муҳаммадий” асарини ёзиб тугатади. Аммо совет тузуми бу асарни босиб чиқаришга рухсат бермайди. |muallif=Ahmad Muhammad |nashriyot=Islom.uz}}</ref>. [[Oʻzbekiston]] mustaqillikka erishgandan keyin asar 1991-yilda muallifning avlodlari tomonidan [[oʻzbek kirill alifbosi]]da nashr etilgan<ref name=":0" /><ref>{{Veb manbasi |url=https://uforum.uz/showthread.php?t=19140&page=2 |sarlavha=Alixonto`ra Sog`uniyning hayoti va faoliyati |sana=19-fevral 2013-yil |qaralgan sana=14-may 2024-yil |muallif=Abror Shokirov |arxivsana=2024-05-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240514184653/https://uforum.uz/showthread.php?t=19140&page=2 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://kh-davron.uz/kutubxona/jahon/turk/alixontora-soguniy-turkiston-qaygusi.html |sarlavha=Ulugʻ bobom va «Turkiston qaygʻusi» asari haqida |sana=16-mart 2012-yil |qaralgan sana=14-may 2024-yil |muallif=Uvaysxontoʻra Shokirov |nashriyot=Xurshid Davron kutubxonasi}}</ref>. Boshqa manbada esa nabirasi Bahmaniyor Shokir tomonidan 1988-yilda nashr etilgani yoziladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.ozodlik.org/a/24499547.html |sarlavha=Ozodlikda "O‘zbek imomlari": Alixonto‘ra Sog‘uniy |sana=29-fevral 2012-yil |qaralgan sana=14-may 2024-yil |muallif=Ozodlik radiosi}}</ref>.
bizlardin keyingi avlod-nasllarimizga va ham boshqa [[turkiy tillar|turkiy tillik]] vatandosh, din qarindoshlarimizga mendan yodgor boʻlsin deb, yuqorigi toʻrt mavzuli tarixni har qandoq kishi tushungudek qilib, ochiq [[turkiy tillar|turkiy tilida]] yozdim. Bu kitobga “Tarixi Muhammadiy” deb ot qoʻydim. Buni oʻqiguvchilar faqirni duolarida yod etib qoʻyishlarini umid qilurman.}}[[Alixontoʻra Sogʻuniy|Alixontoʻra Sogʻuniy]] ushbu asarini yashirin tarzda 1954–1961-yillar oraligʻida yozib tugatgan<ref name=":0">{{Kitob manbasi |title=Tarixi Muhammadiy |author=Alixontoʻra Sogʻuniy |year=2021 |language=Chigʻatoy tili |publisher="Munir" nashriyoti |location=Toshkent |pages=720 |isbn=978-9943-6946-3-7 |editor=Jamshid Shodiyev}}</ref>. Ammo [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi]] hukumati ushbu asarni nashr etishga ruxsat bermagan<ref>{{Veb manbasi |url=https://islom.uz/maqola/6329 |sarlavha=Алихонтўра Соғуний |sana=20-dekabr 2017-yil |qaralgan sana=14-may 2024-yil |iqtibos=1959 йили Алихонтўра Соғуний ўзининг кўпйиллик ижодий меҳнати маҳсули бўлган “Тарихи Муҳаммадий” асарини ёзиб тугатади. Аммо совет тузуми бу асарни босиб чиқаришга рухсат бермайди. |muallif=Ahmad Muhammad |nashriyot=Islom.uz}}</ref>. [[Oʻzbekiston]] mustaqillikka erishgandan keyin asar 1991-yilda muallifning avlodlari tomonidan [[oʻzbek kirill alifbosi]]da nashr etilgan<ref name=":0" /><ref>{{Veb manbasi |url=https://uforum.uz/showthread.php?t=19140&page=2 |sarlavha=Alixonto`ra Sog`uniyning hayoti va faoliyati |sana=19-fevral 2013-yil |qaralgan sana=14-may 2024-yil |muallif=Abror Shokirov |arxivsana=2024-05-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240514184653/https://uforum.uz/showthread.php?t=19140&page=2 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://kh-davron.uz/kutubxona/jahon/turk/alixontora-soguniy-turkiston-qaygusi.html |sarlavha=Ulugʻ bobom va «Turkiston qaygʻusi» asari haqida |sana=16-mart 2012-yil |qaralgan sana=14-may 2024-yil |muallif=Uvaysxontoʻra Shokirov |nashriyot=Xurshid Davron kutubxonasi}}</ref>. Boshqa manbada esa nabirasi Bahmaniyor Shokir tomonidan 1988-yilda nashr etilgani yoziladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.ozodlik.org/a/24499547.html |sarlavha=Ozodlikda "O‘zbek imomlari": Alixonto‘ra Sog‘uniy |sana=29-fevral 2012-yil |qaralgan sana=14-may 2024-yil |muallif=Ozodlik radiosi}}</ref>.


[[Alixontoʻra Sogʻuniy]] asarni [[Eski oʻzbek yozuvi|arab imlosi]] bilan 12 varoqli oʻquvchi daftariga yozgan. Uni bir qismini muallifning oʻzi, qolgan qismini esa uchinchi oʻgʻli Muhammadyorxon [[Kalligrafiya|kalligrafik]] [[arabcha]] imlo bilan oqqa koʻchirgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.xabar.uz/uz/jamiyat/alixontora-soguniy-qay-tarzda-ogirlab-ketilgan-edi |sarlavha=Alixonto‘ra Sog‘uniy qay tarzda o‘g‘irlab ketilgan edi? |sana=8-mart 2018-yil |qaralgan sana=14-may 2024-yil |iqtibos=O‘zi shifokor edi-yu, ammo tunu kun bobomning yozuvlarini oqqa ko‘chirish bilan ovora bo‘lardi. |muallif=Bahmanyor Shokirov |nashriyot=Xabar.uz}}</ref>. [[Eski oʻzbek yozuvi]] isteʼmoldan chiqib ketganidan keyin muallifning ikkinchi oʻgʻli Asilxontoʻra va [[oʻzgan]]lik jiyani Yahyoxon Raimjonov asarni [[oʻzbek kirill alifbosi]]ga oʻgirishgan. [[Alixontoʻra Sogʻuniy]]ning ushbu asari hozirgi [[oʻzbek tili]]ning asli boʻlgan [[chigʻatoy tili]]da yozilgan eng soʻngi asarlardan biri hisoblanadi<ref name=":0" />.
[[Alixontoʻra Sogʻuniy]] asarni [[Eski oʻzbek yozuvi|arab imlosi]] bilan 12 varoqli oʻquvchi daftariga yozgan. Uni bir qismini muallifning oʻzi, qolgan qismini esa uchinchi oʻgʻli Muhammadyorxon [[Kalligrafiya|kalligrafik]] [[arabcha]] imlo bilan oqqa koʻchirgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.xabar.uz/uz/jamiyat/alixontora-soguniy-qay-tarzda-ogirlab-ketilgan-edi |sarlavha=Alixonto‘ra Sog‘uniy qay tarzda o‘g‘irlab ketilgan edi? |sana=8-mart 2018-yil |qaralgan sana=14-may 2024-yil |iqtibos=O‘zi shifokor edi-yu, ammo tunu kun bobomning yozuvlarini oqqa ko‘chirish bilan ovora bo‘lardi. |muallif=Bahmanyor Shokirov |nashriyot=Xabar.uz}}</ref>. [[Eski oʻzbek yozuvi]] isteʼmoldan chiqib ketganidan keyin muallifning ikkinchi oʻgʻli Asilxontoʻra va [[oʻzgan]]lik jiyani Yahyoxon Raimjonov asarni [[oʻzbek kirill alifbosi]]ga oʻgirishgan. [[Alixontoʻra Sogʻuniy]]ning ushbu asari hozirgi [[oʻzbek tili]]ning asli boʻlgan [[chigʻatoy tili]]da yozilgan eng soʻngi asarlardan biri hisoblanadi<ref name=":0" />.
== Yana qarang ==
== Yana qarang ==


* [[Turkiston qayg‘usi|Turkiston qaygʻusi]]
* [[Turkiston qaygʻusi|Turkiston qaygʻusi]]


== Manbalar ==
== Manbalar ==

2026-yil 21-noyabr, 08:06 dagi (joriy) koʻrinishi

Tarixi Muhammadiy
Asl nomi تارخ محمدی
Muallif(lar) Alixontoʻra Sogʻuniy
Mamlakat Oʻzbekiston bayrogʻi Oʻzbekiston
Til Eski oʻzbek tili
Janr(lar)i Siyra, biografiya
Nashr etilgan sanasi 1991-yil
Keyingisi Turkiston qaygʻusi

Tarixi Muhammadiy (chigʻatoycha: تارخ محمدی‎‎) — islom dini ulamosi, adib, tabib va Sharqiy Turkiston jumhuriyati prezidenti hamda marshali Alixontoʻra Sogʻuniy qalamiga mansub, hozirgi oʻzbek tilining asli boʻlgan chigʻatoy tilida yozilgan Muhammad paygʻambar hayoti haqidagi siyra (yoki siyrat) yoʻnalishiga doir 1954–1961-yillarda yozilgan, 1991-yilda nashr etilgan asar.

Soʻzboshi

Bilmak kerakkim, har bir musulmon bolasi, xohi er kishi, xohi xotun kishi, xohi yosh, xohi qari, mana shu tubandagi toʻrt tarixni bilishi, albatta, lozimdur:

  1. Paygʻambarimiz Muhammad (alayhissalom) tarixlari.
  2. Qurʼoni karim tarixi.
  3. Dini Islom tarixi.
  4. Kaʼbatulloh tarixi.

Shuning uchun, men faqir — Alixontoʻra Shokirxontoʻra oʻgʻli Sogʻuniydurmankim, bizlardin keyingi avlod-nasllarimizga va ham boshqa turkiy tillik vatandosh, din qarindoshlarimizga mendan yodgor boʻlsin deb, yuqorigi toʻrt mavzuli tarixni har qandoq kishi tushungudek qilib, ochiq turkiy tilida yozdim. Bu kitobga “Tarixi Muhammadiy” deb ot qoʻydim. Buni oʻqiguvchilar faqirni duolarida yod etib qoʻyishlarini umid qilurman.

Alixontoʻra Sogʻuniy ushbu asarini yashirin tarzda 1954–1961-yillar oraligʻida yozib tugatgan[1]. Ammo Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi hukumati ushbu asarni nashr etishga ruxsat bermagan[2]. Oʻzbekiston mustaqillikka erishgandan keyin asar 1991-yilda muallifning avlodlari tomonidan oʻzbek kirill alifbosida nashr etilgan[1][3][4]. Boshqa manbada esa nabirasi Bahmaniyor Shokir tomonidan 1988-yilda nashr etilgani yoziladi[5].

Alixontoʻra Sogʻuniy asarni arab imlosi bilan 12 varoqli oʻquvchi daftariga yozgan. Uni bir qismini muallifning oʻzi, qolgan qismini esa uchinchi oʻgʻli Muhammadyorxon kalligrafik arabcha imlo bilan oqqa koʻchirgan[6]. Eski oʻzbek yozuvi isteʼmoldan chiqib ketganidan keyin muallifning ikkinchi oʻgʻli Asilxontoʻra va oʻzganlik jiyani Yahyoxon Raimjonov asarni oʻzbek kirill alifbosiga oʻgirishgan. Alixontoʻra Sogʻuniyning ushbu asari hozirgi oʻzbek tilining asli boʻlgan chigʻatoy tilida yozilgan eng soʻngi asarlardan biri hisoblanadi[1].

Voqealar rivoji

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Asarning dastlabki qismda Muhammad paygʻambarning tugʻilishlaridan boshlab, ilk vahiy kelishiga qadar boʻlgan davr tasvirlanadi. Shundan keyin johiliyat davrida islom dinini tushuntirish va bu yoʻlda koʻrsatilgan fidokorlik, gʻazotlar, podshohlarni islomga daʼvat etish, Arabistonda islom dini tantanasi, Muhammad paygʻambarning koʻrsatgan moʻjizalari hamda komil inson sifatidagi oliy fazilatlari bayon qilinadi.

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Alixontoʻra Sogʻuniy. Tarixi Muhammadiy (Chigʻatoy tili) Jamshid Shodiyev: . Toshkent: "Munir" nashriyoti, 2021 — 720-bet. ISBN 978-9943-6946-3-7. 
  2. ↑ Ahmad Muhammad. „Алихонтўра Соғуний“. Islom.uz (20-dekabr 2017-yil). — „1959 йили Алихонтўра Соғуний ўзининг кўпйиллик ижодий меҳнати маҳсули бўлган “Тарихи Муҳаммадий” асарини ёзиб тугатади. Аммо совет тузуми бу асарни босиб чиқаришга рухсат бермайди.“. Qaraldi: 14-may 2024-yil.
  3. ↑ Abror Shokirov. „Alixonto`ra Sog`uniyning hayoti va faoliyati“ (19-fevral 2013-yil). 2024-yil 14-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 14-may 2024-yil.
  4. ↑ Uvaysxontoʻra Shokirov. „Ulugʻ bobom va «Turkiston qaygʻusi» asari haqida“. Xurshid Davron kutubxonasi (16-mart 2012-yil). Qaraldi: 14-may 2024-yil.
  5. ↑ Ozodlik radiosi. „Ozodlikda "O‘zbek imomlari": Alixonto‘ra Sog‘uniy“ (29-fevral 2012-yil). Qaraldi: 14-may 2024-yil.
  6. ↑ Bahmanyor Shokirov. „Alixonto‘ra Sog‘uniy qay tarzda o‘g‘irlab ketilgan edi?“. Xabar.uz (8-mart 2018-yil). — „O‘zi shifokor edi-yu, ammo tunu kun bobomning yozuvlarini oqqa ko‘chirish bilan ovora bo‘lardi.“. Qaraldi: 14-may 2024-yil.