Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Suvaraklar: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
'''Suvaraklar''' (Blattoptera) — hasharotlar turkumi. Uzunligi 4–95 mm. Oldingi koʻkrak boʻgʻimi boshini qisman yopib turadi. Moʻylovlari uzun, qilsimon, koʻp boʻgʻimli. Ogʻiz organlari kemiruvchi. Qanotlari pardasimon, oldingi qanotlari nisbatan qalin. Bir qancha turlarining qanoti rivojlanmagan yoki boʻlmaydi. Oyoqlari yuguruvchi. Erkaklari qorin boʻshligʻida hid bezlari boʻladi. Chala oʻzgarish orqali rivojlanadi. 3600 ga yaqin turi bor; asosan, tropik va subtropiklarda tarqalgan. S. — tungi, yashirin hayot kechiradigan hasharotlar. Oʻsimlik qoldiqlari orasida, toshlar ostida, yerdagi yoriqlarda yashaydi. Tuxumlarini maxsus kapsula — ootekaga qoʻyadi, 3—4 oydan 3— 4 yilgacha rivojlanadi. Hamma narsani yeyaveradi. Qora suvarak va sariq suvarak sinantrop boʻlib, Yer yuzining hamma joyida xonadonlarda yashaydi. S uyda oziq zaxiralari, xona oʻsimliklari, kitoblarga va teridan tikilgan kiyimlarga ziyon keltirishi, ichburugʻ bakteriyalarini va gelmintlar tuxumlarini tarqatishi mumkin. Oʻzbekistonda S.ning 30 ga yaqin turi, jumladan, xonadonlarda 2 turi (sariq suvarak va qora suvarak) tarqalgan.
'''Suvaraklar''' (Blattoptera) — hasharotlar turkumi. Uzunligi 4–95 mm. Oldingi koʻkrak boʻgʻimi boshini qisman yopib turadi. Moʻylovlari uzun, qilsimon, koʻp boʻgʻimli. Ogʻiz organlari kemiruvchi. Qanotlari pardasimon, oldingi qanotlari nisbatan qalin. Bir qancha turlarining qanoti rivojlanmagan yoki boʻlmaydi. Oyoqlari yuguruvchi. Erkaklari qorin boʻshligʻida hid bezlari boʻladi. Chala oʻzgarish orqali rivojlanadi. 3600 ga yaqin turi bor; asosan, tropik va subtropiklarda tarqalgan. S. — tungi, yashirin hayot kechiradigan hasharotlar. Oʻsimlik qoldiqlari orasida, toshlar ostida, yerdagi yoriqlarda yashaydi. Tuxumlarini maxsus kapsula — ootekaga qoʻyadi, 3—4 oydan 3— 4 yilgacha rivojlanadi. Hamma narsani yeyaveradi. Qora suvarak va sariq suvarak sinantrop boʻlib, Yer yuzining hamma joyida xonadonlarda yashaydi. S uyda oziq zaxiralari, xona oʻsimliklari, kitoblarga va teridan tikilgan kiyimlarga ziyon keltirishi, ichburugʻ bakteriyalarini va gelmintlar tuxumlarini tarqatishi mumkin. Oʻzbekistonda S.ning 30 ga yaqin turi, jumladan, xonadonlarda 2 turi (sariq suvarak va qora suvarak) tarqalgan.


1. Suvaraklar yer yuzida bundan 500 million yil oldin paydo bo’lgan.
1. Suvaraklar yer yuzida bundan 500 million yil oldin paydo boʻlgan.


2. Dunyoda suvaraklarning 4600 tadan ortiqroq turi bor.
2. Dunyoda suvaraklarning 4600 tadan ortiqroq turi bor.
4. Suvaraklarning ayrim turlari uchishni ham qoyillatadi.
4. Suvaraklarning ayrim turlari uchishni ham qoyillatadi.


5. Dunyodagi eng yirik suvarak Avstraliyada yashovchi suvarak-burunshox hisoblanadi. Uning uzunligi 8-9 sm ga teng va agar birov o’ldirib qo’ymasa, 10 yilgacha umr ko’radi.
5. Dunyodagi eng yirik suvarak Avstraliyada yashovchi suvarak-burunshox hisoblanadi. Uning uzunligi 8-9 sm ga teng va agar birov oʻldirib qoʻymasa, 10 yilgacha umr koʻradi.


6. Madagaskar suvaraklarini uy hayvoni o’rnida saqlashadi.
6. Madagaskar suvaraklarini uy hayvoni oʻrnida saqlashadi.


7. Dunyo miqyosida suvaraklar poygasi musobaqalari <nowiki>XIX</nowiki> asrdan beri muntazam o’tkazib kelinadi.
7. Dunyo miqyosida suvaraklar poygasi musobaqalari <nowiki>XIX</nowiki> asrdan beri muntazam oʻtkazib kelinadi.


8. Aytishlaricha, suvaraklar hatto yadroviy urushdan keyin ham yashab qola oluvchi yagona jonzot hisoblanarkan.
8. Aytishlaricha, suvaraklar hatto yadroviy urushdan keyin ham yashab qola oluvchi yagona jonzot hisoblanarkan.
9. Xitoyda suvaraklar maxsus yetishtirilib, restoranlarda ulardan delikates taomlar tayyorlanadi.
9. Xitoyda suvaraklar maxsus yetishtirilib, restoranlarda ulardan delikates taomlar tayyorlanadi.


10. Suvarak chalqancha yotqizib qo’yilsa, o’zi mustaqil tarzda qaddini rostlab ololmaydi.
10. Suvarak chalqancha yotqizib qoʻyilsa, oʻzi mustaqil tarzda qaddini rostlab ololmaydi.


11. Katta shaharlardagi ko’p qavatli uylarning har birida taxminan 1000 dan 3000 tagacha suvarak yashaydi.
11. Katta shaharlardagi koʻp qavatli uylarning har birida taxminan 1000 dan 3000 tagacha suvarak yashaydi.


12. Suvarakning boshi kesib olinsa ham kamida ikki hafta yashab qola biladi.
12. Suvarakning boshi kesib olinsa ham kamida ikki hafta yashab qola biladi.
13. Suvarak xavfli infeksiyalarni tashuvchi eng zararli qumursqalar sirasiga kiradi.
13. Suvarak xavfli infeksiyalarni tashuvchi eng zararli qumursqalar sirasiga kiradi.


14. Suvaraklar tungi qumursqaligiga qaramay, kunduzgi yorug’likdan qo’rqmaydi. Lekin odamlardan o’lgudek qo’rqishadi.
14. Suvaraklar tungi qumursqaligiga qaramay, kunduzgi yorugʻlikdan qoʻrqmaydi. Lekin odamlardan oʻlgudek qoʻrqishadi.


15. Suvarak juda tez chopadi. Bir soniyada u 85 santimetr masofani bosib o’ta oladi. Yana bir marazlarcha qobiliyati shundaki, odam o’ldirish uchun kelayotganini o’n metr uzoqlikdan seza oladi va agar devorning yuqori qismida bo’lsa ham pastga sakrab qochadi. Sakrash natijasida tanasiga umuman ziyon yetmaydi.
15. Suvarak juda tez chopadi. Bir soniyada u 85 santimetr masofani bosib oʻta oladi. Yana bir marazlarcha qobiliyati shundaki, odam oʻldirish uchun kelayotganini oʻn metr uzoqlikdan seza oladi va agar devorning yuqori qismida boʻlsa ham pastga sakrab qochadi. Sakrash natijasida tanasiga umuman ziyon yetmaydi.


{{chala}}
{{chala}}


{{OʻzME}}
{{OʻzME}}

2026-yil 21-noyabr, 07:23 dagi (joriy) koʻrinishi

Suvaraklar (Blattoptera) — hasharotlar turkumi. Uzunligi 4–95 mm. Oldingi koʻkrak boʻgʻimi boshini qisman yopib turadi. Moʻylovlari uzun, qilsimon, koʻp boʻgʻimli. Ogʻiz organlari kemiruvchi. Qanotlari pardasimon, oldingi qanotlari nisbatan qalin. Bir qancha turlarining qanoti rivojlanmagan yoki boʻlmaydi. Oyoqlari yuguruvchi. Erkaklari qorin boʻshligʻida hid bezlari boʻladi. Chala oʻzgarish orqali rivojlanadi. 3600 ga yaqin turi bor; asosan, tropik va subtropiklarda tarqalgan. S. — tungi, yashirin hayot kechiradigan hasharotlar. Oʻsimlik qoldiqlari orasida, toshlar ostida, yerdagi yoriqlarda yashaydi. Tuxumlarini maxsus kapsula — ootekaga qoʻyadi, 3—4 oydan 3— 4 yilgacha rivojlanadi. Hamma narsani yeyaveradi. Qora suvarak va sariq suvarak sinantrop boʻlib, Yer yuzining hamma joyida xonadonlarda yashaydi. S uyda oziq zaxiralari, xona oʻsimliklari, kitoblarga va teridan tikilgan kiyimlarga ziyon keltirishi, ichburugʻ bakteriyalarini va gelmintlar tuxumlarini tarqatishi mumkin. Oʻzbekistonda S.ning 30 ga yaqin turi, jumladan, xonadonlarda 2 turi (sariq suvarak va qora suvarak) tarqalgan.

1. Suvaraklar yer yuzida bundan 500 million yil oldin paydo boʻlgan.

2. Dunyoda suvaraklarning 4600 tadan ortiqroq turi bor.

3. Suvaraklarning eng yaqin qarindoshi sifatida termitlar tilga olinadi.

4. Suvaraklarning ayrim turlari uchishni ham qoyillatadi.

5. Dunyodagi eng yirik suvarak Avstraliyada yashovchi suvarak-burunshox hisoblanadi. Uning uzunligi 8-9 sm ga teng va agar birov oʻldirib qoʻymasa, 10 yilgacha umr koʻradi.

6. Madagaskar suvaraklarini uy hayvoni oʻrnida saqlashadi.

7. Dunyo miqyosida suvaraklar poygasi musobaqalari XIX asrdan beri muntazam oʻtkazib kelinadi.

8. Aytishlaricha, suvaraklar hatto yadroviy urushdan keyin ham yashab qola oluvchi yagona jonzot hisoblanarkan.

9. Xitoyda suvaraklar maxsus yetishtirilib, restoranlarda ulardan delikates taomlar tayyorlanadi.

10. Suvarak chalqancha yotqizib qoʻyilsa, oʻzi mustaqil tarzda qaddini rostlab ololmaydi.

11. Katta shaharlardagi koʻp qavatli uylarning har birida taxminan 1000 dan 3000 tagacha suvarak yashaydi.

12. Suvarakning boshi kesib olinsa ham kamida ikki hafta yashab qola biladi.

13. Suvarak xavfli infeksiyalarni tashuvchi eng zararli qumursqalar sirasiga kiradi.

14. Suvaraklar tungi qumursqaligiga qaramay, kunduzgi yorugʻlikdan qoʻrqmaydi. Lekin odamlardan oʻlgudek qoʻrqishadi.

15. Suvarak juda tez chopadi. Bir soniyada u 85 santimetr masofani bosib oʻta oladi. Yana bir marazlarcha qobiliyati shundaki, odam oʻldirish uchun kelayotganini oʻn metr uzoqlikdan seza oladi va agar devorning yuqori qismida boʻlsa ham pastga sakrab qochadi. Sakrash natijasida tanasiga umuman ziyon yetmaydi.