Shabkoʻrlik
Shabkoʻrlik (fors – tun, kecha) — qorongʻida koʻrish qobiliyatining buzilishi. Shabkoʻrlik koʻpincha tugʻma boʻlib, bolalik va oʻsmirlik davrida asosan oʻgʻil bolalarda kuzatiladi, aksariyat oilaviy-irsiy xususiyatga ega boʻladi. Simptomatik shabkoʻrlik koʻzning turli organik kasalliklari (glaukoma, koʻruv nervi atrofiyasi, xorioretinit va hokazo) da kasallikning bir belgisi sifatida uchraydi. Funksional shabkoʻrlik koʻproq ovqat tarkibida A vitamini yetishmasligi yoki boʻlmasligi natijasida paydo boʻladi. Shaharda bemor nim qorongʻi yoki yaxshi yoritilmagan xonalarda, kunning gʻirashira paytlarida va tunda, yorugʻdan qorongʻiga oʻtganda koʻra olmay qoladi (ayni vaqtda yorugʻlikda yaxshi koʻradi). Keyinroq rang ajrata olmaslik alomatlari namoyon boʻladi, asosan, koʻrish maydoni torayib, koʻrish oʻtkirligi ham pasayadi. Shabkoʻrlikga koʻz toʻr pardasi tayoqcha hujayralari strukturasining organik oʻzgarishlari yoki shu hujayra tarkibiga kiruvchi koʻz purpuri (rodopsin)ning funksional yetishmovchiligi sabab boʻladi. Koʻz purpuri oqsilning A vitamini bilan hosil qilgan kompleksi boʻlib, koʻzning qorongʻilikka moslashuvida muhim ahamiyatga ega. U yorugʻlik taʼsirida (retinin va spetsifik oqsilga) parchalanadi, qorongʻida esa (bevosita A vitamini ishtirokida) tiklanadi va shu bilan tayoqcha hujayralar funksional qobiliyatini tiklaydi. Shabkoʻrlikga xos alomatlar sezilsa darhol mutaxassis shifokorga koʻrinish lozim[1].
Sabablari
- Retinit pigmentosa
- Retina ajratish
- Baʼzi dorilar, masalan, fenotiazinlar[2]
- Oguchi kasalligi
- Patologik koʻz oʻng koʻrinishikoʻz yoshida
- Katarakta (periferal kortikal)
- Refraktsiyaviy jarrohlik (LASIK, fotorefraktsiyali kerateektomiya, radial keratotomiya)
- Sorsbyning fundus distrofiyasi (macular degeneratsiya)
- A vitamini yetishmasligi; koʻpincha Xeroftalmika orqali
- Xoroideremiya
- Drakoma
- Koʻrinadigan qar
Manbalar
- ↑ Fayl:National Encyclopedia of Uzbekistan logo.png „Shabkoʻrlik“, Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (Sh-harfi). Toshkent: „Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi“ Davlat ilmiy nashriyoti, 2000–2006-yillar.
- ↑ Goldman, Lee. Goldman's Cecil Medicine, 24th, Philadelphia: Elsevier Saunders, 2012 — 2429-bet. ISBN 978-1-4377-2788-3.