Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Inqilob: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Inqilob
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
#YOʻNALTIRISH [[Inqilob]]
'''Inqilob''' ({{lang-la|revolutio}}, 'burilish')- bu jamiyat davlati, sinfiy, etnik yoki diniy tuzilmalarining tez, tubdan oʻzgarishi<ref name="Goldstonet4">{{cite journal |last=Goldstone |first=Jack |author-link=Jack Goldstone |date=2001 |title=Towards a Fourth Generation of Revolutionary Theory |journal=[[Annual Review of Political Science]] |volume=4 |pages=139–187 |doi=10.1146/annurev.polisci.4.1.139 |doi-access=free|issn=1094-2939 }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Beck |first=Colin J. |date=2018 |title=The Structure of Comparison in the Study of Revolution |url=https://osf.io/x8bf7/download |journal=Sociological Theory |language=en-US |volume=36 |issue=2 |pages=134–161 |doi=10.1177/0735275118777004 |issn=0735-2751 |s2cid=53669466}}</ref><ref>{{Cite book |last=Skocpol |first=Theda |url=https://www.cambridge.org/core/books/states-and-social-revolutions/9481262B2BDA1BFFB3C9218DBD447190 |title=States and Social Revolutions: A Comparative Analysis of France, Russia and China |date=1979 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/cbo9780511815805|isbn=978-0-521-22439-0 }}</ref>. Inqilob [[siyosiy rejimlar]]ni oʻzgartirishga urinish, jiddiy [[ommaviy safarbarlik]] va institutsional boʻlmagan vositalar (masalan, ommaviy namoyishlar, norozilik namoyishlari, ish tashlashlar yoki zoʻravonlik) orqali oʻzgartirishga majburlash harakatlarini oʻz ichiga oladi<ref name="Goldstonet4" />.
 
Inqiloblar insoniyat tarixi davomida sodir boʻlgan va usullari, muvaffaqiyati yoki muvaffaqiyatsizligi, davomiyligi va motivatsion [[mafkura]] nuqtai nazaridan juda xilma-xildir<ref name="Goldstonet4" /><ref name=":1">{{Cite journal |last=Stone |first=Lawrence |date=1966 |title=Theories of Revolution |url=https://www.cambridge.org/core/journals/world-politics/article/abs/theories-of-revolution/66CDA67FF55E08E0620257F0FDE14876 |journal=World Politics |language=en |volume=18 |issue=2 |pages=159–176 |doi=10.2307/2009694 |jstor=2009694 |s2cid=154757362 |issn=1086-3338}}</ref>. [[Inqilob]]lar shahar qoʻzgʻolonlari va rejimning qulashi bilan boshlanishi mumkin yoki ular [[partizanlar urushi]] yoki dehqonlar qoʻzgʻolonlari orqali chekka hududlarda boshlanishi mumkin<ref name="Goldstonet4" />. [[Siyosiy rejimlar]] harbiy magʻlubiyatlar, milliy gʻurur va oʻziga xoslikni haqorat qilish, repressiya va korrupsiya tufayli inqiloblarga zaif boʻlishi mumkin<ref name="Goldstonet4" />. Inqiloblar inqilobning oldini olishga yoki davom etayotgan yoki muvaffaqiyatli inqilob yoʻnalishini oʻzgartirishga intilayotgan [[aksilinqilob]]larga turtki berishi mumkin<ref name=":0">{{Cite journal |last=Clarke |first=Killian |date=2023 |title=Revolutionary Violence and Counterrevolution |journal=American Political Science Review |volume=117 |issue=4 |pages=1344–1360 |doi=10.1017/S0003055422001174 |issn=0003-0554 |s2cid=254907991 |doi-access=free}}</ref>.
 
 
Xalqaro tizim inqiloblarni ilhomlantiradigan [[millatchilik]], oʻz taqdirini oʻzi belgilash, respublikachilik, [[liberalizm]], [[demokratiya]], [[fashizm]] va [[sotsializm]] kabi [[mafkura]] va boshqaruv modellarini tarqatishi mumkin<ref>{{harvnb|Gunitsky|2018}}; {{harvnb|Gunitsky|2017}}; {{harvnb|Gunitsky|2021}}; {{harvnb|Reus-Smit|2013}}; {{harvnb|Fukuyama|1992}}; {{harvnb|Getachew|2019}}</ref>.
 
Soʻnggi asrlardagi eʼtiborga molik inqiloblar [[AQSh mustaqillik urushi]] (1775-1783), [[Buyuk fransuz inqilobi]] (1789-1799), [[Gaiti inqilobi]] (1791-1804), [[Amerikadagi ispaniyalikning mustaqillik urushlari]] (1808-1826), Yevropadagi [[1848-yil inqiloblari]], [[Meksika inqilobi]] (1910-1920), 1917-yildagi [[Rossiya inqilobi]], 1940-yillardahi [[Xitoy kommunistik inqilobi]], [[Afrikani mustamlakachilikdan chiqarish]], 1959-yildagi [[Kuba inqilobi]], 1979-yildagi [[Eron inqilobi]] va [[1989-yilgi inqiloblar]]ni oʻz ichiga oladi.
 
== Etimologiyasi ==
 
[[Fransuz tili]] da''"revolucion"'' soʻzi [[XIII asr]]dan, [[ingliz tili]]da esa „revolution“ soʻzi [[XIV asr]] oxiridan samoviy jismlarning aylanish harakati bilan bogʻliq holda maʼlum. Ijtimoiy tuzumdagi keskin oʻzgarishlarni ifodalovchi „inqilob“ kamida 1450-yil tomonidan tasdiqlangan<ref>[[Oxford English Dictionary|OED]] vol Q-R p. 617 1979 Sense III states a usage „Alteration, change, mutation“ from 1400 but lists it as „rare“. „c. 1450, Lydg 1196 ''Secrees'' of Elementys the Revoluciuons, Chaung of tymes and Complexiouns.“ Itʼs clear that the usage had been established by the early 15th century but only came into common use in the late 17th century in England.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=revolution |title=Revolution |website=onlineetymology.com}}</ref>. Ushbu atamaning siyosiy qoʻllanishi [[1688-yil]]da [[James II]] ning [[William III]] bilan almashtirilishi tavsifida yaxshi aniqlangan. Bu voqea „[[Shonli inqilob]]“ deb ataldi<ref>{{cite web|first=Richard |last=Pipes |url=http://chagala.com/russia/pipes.htm |title=A Concise History of the Russian Revolution |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511130014/http://chagala.com/russia/pipes.htm |archive-date=11 May 2011}}</ref>.
 
== Yana qarang ==
{{cols|colwidth=26em}}
* [[Inqilob davri]]
* [[Inqiloblar va qoʻzgʻolonlar roʻyxati]]
* [[Passiv inqilob]]
* [[Siyosiy urush]]
* [[Qoʻzgʻolon]]
* [[Reformizm]]
* [[Inqilobiy toʻlqin]]
* [[Inqilob huquqi]]
* [[Ijtimoiy harakat]]
{{colend}}
== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Adabiyotlar ==
* {{Cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |url=https://books.google.com/books?id=azRfjououTAC |title=The End of History and the Last Man |date=1992 |publisher=[[Penguin Books|Penguin]] |isbn=978-0-14-013455-1 |language=en}}
* {{Cite book |last=Getachew |first=Adom |url=https://books.google.com/books?id=J3OYDwAAQBAJ |title=Worldmaking After Empire: The Rise and Fall of Self-Determination |date=2019 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-0-691-17915-5 |language=en}}
* {{Cite book |last=Gunitsky |first=Seva |date=2017 |url=https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691172330/aftershocks |title=Aftershocks |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-0-691-17233-0}}
* {{Cite journal |last=Gunitsky |first=Seva |date=2018 |title=Democratic Waves in Historical Perspective |journal=[[Perspectives on Politics]] |language=en |volume=16 |issue=3 |pages=634–651 |doi=10.1017/S1537592718001044 |issn=1537-5927 |s2cid=149523316}}
* {{Citation |last=Gunitsky |first=Seva |date=2021 |title=Great Powers and the Spread of Autocracy Since the Cold War |work=Before and After the Fall: World Politics and the End of the Cold War |pages=225–243 |editor-last=Bartel |editor-first=Fritz |url=https://www.cambridge.org/core/books/before-and-after-the-fall/great-powers-and-the-spread-of-autocracy-since-the-cold-war/D7F3EC6F0C4B41F5742693AB13DE28AD |publisher=[[Cambridge University Press]] |doi=10.1017/9781108910194.014 |isbn=978-1-108-84334-8 |s2cid=244851964 |editor2-last=Monteiro |editor2-first=Nuno P.}}
* {{cite book |last=Katz |first=Mark N. |author-link=Mark N. Katz |title=Revolutions and Revolutionary Waves |publisher=[[St Martin's Press]] |date=1997 |isbn=978-0312173227}}
* {{Cite book |last=Reus-Smit |first=Christian |url=https://www.cambridge.org/core/books/individual-rights-and-the-making-of-the-international-system/A915E13F20DDBD0F5FEE91A59D7C827A |title=Individual Rights and the Making of the International System |date=2013 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-85777-2 |doi=10.1017/cbo9781139046527}}
* {{Cite journal |last=Strang |first=David |date=1991 |title=Global Patterns of Decolonization, 1500-1987 |url=https://www.jstor.org/stable/2600949 |journal=International Studies Quarterly |volume=35 |issue=4 |pages=429–454 |doi=10.2307/2600949 |jstor=2600949 |issn=0020-8833}}
* Beissinger, Mark R. (2024). „[https://muse.jhu.edu/pub/1/article/920225/pdf The Evolving Study of Revolution]“. ''World Politics.''
* {{cite journal|last=Beck |first=Colin J. |date=2018 |url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0735275118777004?journalCode=stxa |title=The Structure of Comparison in the Study of Revolution |journal=Sociological Theory |volume=36 |number=2 |pages=134–161|doi=10.1177/0735275118777004 |s2cid=53669466 }}
* Goldstone, Jack A. (1982). „[https://www.jstor.org/stable/2945993 The Comparative and Historical Study of Revolutions]“. ''Annual Review of Sociology''. '''8''': 187-207
* {{cite book|editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |title=The International Encyclopedia of Revolution and Protest: 1500 to the Present |url=https://archive.org/details/internationalenc0002unse_d4n1 |location=Malden, MA |publisher=[[Wiley & Sons]] |date=2009 |isbn=978-1-4051-8464-9}}
== Havolalar ==
{{Wiktionary|Inqilob}}
{{Wikiquote}}
* [[Hannah Arendt|Arendt, Hannah]] (1963). [http://www.iep.utm.edu/a/arendt.htm#H5 IEP.UTM.edu]. ''On Revolution''. Penguin Classics. New Ed edition: February 8, 1991. {{ISBN|0-14-018421-X}}.
 
{{Tashqi havolalar}}
[[Turkum:Ijtimoiy ziddiyat]]
[[Turkum:Inqilob]]
[[Turkum:Inqiloblar]]
[[Turkum:Qiyosiy siyosat]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Inqilob (lotincha: revolutio, 'burilish')- bu jamiyat davlati, sinfiy, etnik yoki diniy tuzilmalarining tez, tubdan oʻzgarishi[1][2][3]. Inqilob siyosiy rejimlarni oʻzgartirishga urinish, jiddiy ommaviy safarbarlik va institutsional boʻlmagan vositalar (masalan, ommaviy namoyishlar, norozilik namoyishlari, ish tashlashlar yoki zoʻravonlik) orqali oʻzgartirishga majburlash harakatlarini oʻz ichiga oladi[1].

Inqiloblar insoniyat tarixi davomida sodir boʻlgan va usullari, muvaffaqiyati yoki muvaffaqiyatsizligi, davomiyligi va motivatsion mafkura nuqtai nazaridan juda xilma-xildir[1][4]. Inqiloblar shahar qoʻzgʻolonlari va rejimning qulashi bilan boshlanishi mumkin yoki ular partizanlar urushi yoki dehqonlar qoʻzgʻolonlari orqali chekka hududlarda boshlanishi mumkin[1]. Siyosiy rejimlar harbiy magʻlubiyatlar, milliy gʻurur va oʻziga xoslikni haqorat qilish, repressiya va korrupsiya tufayli inqiloblarga zaif boʻlishi mumkin[1]. Inqiloblar inqilobning oldini olishga yoki davom etayotgan yoki muvaffaqiyatli inqilob yoʻnalishini oʻzgartirishga intilayotgan aksilinqiloblarga turtki berishi mumkin[5].


Xalqaro tizim inqiloblarni ilhomlantiradigan millatchilik, oʻz taqdirini oʻzi belgilash, respublikachilik, liberalizm, demokratiya, fashizm va sotsializm kabi mafkura va boshqaruv modellarini tarqatishi mumkin[6].

Soʻnggi asrlardagi eʼtiborga molik inqiloblar AQSh mustaqillik urushi (1775-1783), Buyuk fransuz inqilobi (1789-1799), Gaiti inqilobi (1791-1804), Amerikadagi ispaniyalikning mustaqillik urushlari (1808-1826), Yevropadagi 1848-yil inqiloblari, Meksika inqilobi (1910-1920), 1917-yildagi Rossiya inqilobi, 1940-yillardahi Xitoy kommunistik inqilobi, Afrikani mustamlakachilikdan chiqarish, 1959-yildagi Kuba inqilobi, 1979-yildagi Eron inqilobi va 1989-yilgi inqiloblarni oʻz ichiga oladi.

Etimologiyasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Fransuz tili da"revolucion" soʻzi XIII asrdan, ingliz tilida esa „revolution“ soʻzi XIV asr oxiridan samoviy jismlarning aylanish harakati bilan bogʻliq holda maʼlum. Ijtimoiy tuzumdagi keskin oʻzgarishlarni ifodalovchi „inqilob“ kamida 1450-yil tomonidan tasdiqlangan[7][8]. Ushbu atamaning siyosiy qoʻllanishi 1688-yilda James II ning William III bilan almashtirilishi tavsifida yaxshi aniqlangan. Bu voqea „Shonli inqilob“ deb ataldi[9].

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Goldstone, Jack (2001). "Towards a Fourth Generation of Revolutionary Theory". Annual Review of Political Science 4: 139–187. doi:10.1146/annurev.polisci.4.1.139. ISSN 1094-2939. 
  2. ↑ Beck, Colin J. (2018). "The Structure of Comparison in the Study of Revolution" (en-US). Sociological Theory 36 (2): 134–161. doi:10.1177/0735275118777004. ISSN 0735-2751. https://osf.io/x8bf7/download. 
  3. ↑ Skocpol, Theda. States and Social Revolutions: A Comparative Analysis of France, Russia and China. Cambridge University Press, 1979. DOI:10.1017/cbo9780511815805. ISBN 978-0-521-22439-0. 
  4. ↑ Stone, Lawrence (1966). "Theories of Revolution" (en). World Politics 18 (2): 159–176. doi:10.2307/2009694. ISSN 1086-3338. https://www.cambridge.org/core/journals/world-politics/article/abs/theories-of-revolution/66CDA67FF55E08E0620257F0FDE14876. 
  5. ↑ Clarke, Killian (2023). "Revolutionary Violence and Counterrevolution". American Political Science Review 117 (4): 1344–1360. doi:10.1017/S0003055422001174. ISSN 0003-0554. 
  6. ↑ Gunitsky 2018; Gunitsky 2017; Gunitsky 2021; Reus-Smit 2013; Fukuyama 1992; Getachew 2019
  7. ↑ OED vol Q-R p. 617 1979 Sense III states a usage „Alteration, change, mutation“ from 1400 but lists it as „rare“. „c. 1450, Lydg 1196 Secrees of Elementys the Revoluciuons, Chaung of tymes and Complexiouns.“ Itʼs clear that the usage had been established by the early 15th century but only came into common use in the late 17th century in England.
  8. ↑ „Revolution“. onlineetymology.com.
  9. ↑ Pipes, Richard „A Concise History of the Russian Revolution“. 2011-yil 11-mayda asl nusxadan arxivlangan.