Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Revmatizm: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi

2026-yil 21-noyabr, 02:40 dagi (joriy) koʻrinishi

Revmatizm (yun. rhevmatismos shilliq) — biriktiruvchi toʻqimaning keng tarqalgan yalligʻlanishi bilan tavsiflanadigan kasallik, bunda, asosan, yurak, boʻgʻimlar va boshqa aʼzolar yalligʻlanadi[1]. 1838-yilda russhifokori G.I. Sokolskiy va fransuz Buyo boʻgʻin revmatizmi oʻtkir xurujining klinikasi bilan davosini birinchi marta tasvirlab, bu kasallikning yurak shikastlanishiga aloqador boʻlishini aniqlab berishgan. Revmatizm bilan bolalar va oʻsmirlar hammadan koʻproq kasallanadi. Bunday xastalik bilan ayollar erkaklarga

qaraganda 1,5—2 barobar koʻp ogʻriydiIar[2].

Kasallikning keltirilgan bu taʼrifi uning rivojlanishida:

1) asosan yurak va qon-tomir tizimi shikastlanishini;

2) kasallik rivojlanishiga moyil irsiyatning oʻrnini;

3) streptokokk infeksiyasining ahamiyatini taʼkidlaydi. Kasallikning mohiyati yurakning hamma qavatlari, shu jumladan, asosan miokard va endokard shikastlanib yurak yetishmovchiligini keltirib chiqaradigan qopqoqlar shaklining buzilishi va yurak teshiklari torayishi — yurak illati rivojlanishidadir. Boshqa ichki aʼzolar va aʼzolar yigʻindisining revmatizm bilan shikastlanishi ikkinchi darajali ahamiyatga ega va kasallikning ogʻir-yengilligini, oqibatini aniqlashga yordam bermaydi. Revmatizm bilan hamma yoshdagi kishilar,

koʻpincha bolalar, yoshlar shikastlanadi. Revmatizm yer yuzining turli iqlimiy-geografik mintaqalarida uchraydi. Revmatizm bilan shikastlanish va mamlakatlarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi oʻrtasida uzviy bogʻliqlik borligi maʼlum. Revmatizm bilan shikastlanishda uy-joy va maktab sharoitlarining taqchilligi, sifatsiz ovqatlanish, tibbiy yordam koʻrsatishning past

darajadaligi alohida ahamiyatga ega.

Etiologiyasi va patogenezi

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Fayl:Revmatizm.JPG

Revmatizm ning asosiy sababi streptokokk infeksiyasi boiib, uning kelib chiqishi va rivojlanishining ikkinchi asosiy omili tana reaktivligining oʻzgarishidir. Revmatizm bilan shikastlangan kasallarning kasallik boshlanishidan oidin angina yoki surunkali tonzillit bilan ogʻriganligi aniqlangan. Streptokokk infeksiyasi bilan bogiiqlik bemorlar qonida streptokokk antigenlari va streptokokk antigenlariga qarshi „ antitanalar“ (ASL-O, ASG, antidezoksiribonukleaza B)ning katta miqdorda topilishi bilan tasdiqlanadi. Streptokokk virulentligi streptokokk hujayra devoridagi M-oqsilning miokardni shikastlantiruvchi xili, uni revmatizm keltirib chiqaradigan xillaridagina uchraydigan T-oqsil, streptokokk tashqi qobigʻida joylashgan va neytrofíllarning fagositar faolligini yoʻqotuvchi gialuron kislota, endotoksik taʼsir koʻrsatuvchi mukopeptid bolishi bilan bogʻliqdir. Streptokokk ekzoferm entlari toʻqimalarni bevosita shikastlantirishi, masalan, gialuronidaza gialuron kislotasi polimerligini buzishi, streptokinaza yalligianishda ishtirok etadigan kininlar tizimi faolligini oshirishi mumkin. Revmatizm rivojlanishida genetik moyillik (revmatizm bilan koʻpchiligi kasallanadigan oilalar borligi m aium) va ijtimoiy sharoitlar (yoki turmush sharoitlari, yetarlicha ovqatlanmaslik) ahamiyatga ega. Oʻtkir streptokokk infeksiyasini oʻtkazgan bemorlarning 0,3-3 % gina revmatizm bilan shikastlanadi. Tanaga streptokokk infeksiyasi kirishiga javoban unda qonda aylanib yurib, oʻta kichik qon aylanish yoʻnalishlarida (mikrotsirkulyatsiyada) choʻkib, oʻtirib qoluvchi streptokokk antigenlariga qarshi antitanalar ishlanib

chiqadi va immunologik birikmalar (streptokokk antigeni+ularga qarshi antitanalar+komplement) paydo boʻladi.

Patomorfologiyasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Revmatizmdagi tizimli yalligʻlanish biriktiruvchi toʻqimaning oʻziga xos davriy oʻzgarishlari (mukoid boʻkish — fibrinoid oʻzgarishlar — fibrinoid nekroz) va hujayralar reaksiyalari

(limfotsit va plazmotsitlar sizilishi, revmatik, yaʼni Ashof-Talalayev boʻrtmachalari hosil boʻlishi) bilan kechadi. Bu hujayralar reaksiyasi immunologik o ‘zgarishlarning m orfologik koʻrinishi boʻladi. Yalligʻlanishning birinchi mukoid boʻkish davrida biriktiruvchi toʻqimada asosan nordon mukopolisaxaridlar, gialuron kislota va xondroitin sulfat moddalari depolimerizatsiyasi sababli oʻrin almashish roʻy beradi. Ikkinchi davrida biriktiruvchi toʻqimada fibrinoid oʻzgarishlarrndir boʻladi. Bunda plazma oqsillaridan hosil boʻlgan fibrinoid biriktiruvchi toʻqimaning asosiy moddasi tom irlar devorida choʻkadi. Shu oʻzgarishlarga javoban biriktiruvchi to ‘qim ada yichinchi davrda proliferatsiya yuz berib, revmatik (Ashof-Talalayev) boʻrtmachalari va biriktiruvchi toʻqimaning parchalanishi sodir boʻladi. Patologik jarayonning toʻrtinchi davri skleroz hosil boʻlishi bilan yakunlanadi, Bu davr oʻrtacha 1-1,5 oy davom etib, butun patologik jarayon 4-6 oy boʻladi.

Hozirgi davrda revmatizm jarayonining kechish davri, klinikanatomik xususiyatlari, aʼzolar va aʼzolar guruhi shikastlanishi, kechish xususiyati va yurak-tom irlar tizim ining ish b ajarish faoliyati „Revmatizmning ishchi tasnifi va nomlari“ boʻyicha oʻtkazilgan simpoziumda A.I.Nesterov maʼlumotida oʻz aksini topgan. Revmatizmda har xil aʼzolar va aʼzolar guruhining shikastlanishi, asosan yurak shikastlanishi, baʼzan boʻgʻim shikastlanishi yuz beradi. Revmatik jarayon oʻziga xos kechish xususiyatlari, klinik belgilariga koʻra asosan 5 xil koʻrinishda boiadi. Oʻtkir kechishi birdan boshlanib, kasallik bir qancha klinik belgilari yaqqol namoyon boʻligan holda, patologik jarayorming yuqori darajada faolligi bilan oʻtadi. Davolanish tez va natijali boiadi. Oʻrtacha o ‘tkir kechishida xuruj 3-6 oy davom etadi, klinik belgilari kasallikning oʻtkir kechishiga qaraganda bir oz sustroq boladi. Patologik jarayon ham oʻrtacha faollikda kechadi. Davolanish natijasi ham oʻrtacha boʻladi. 

Klinik manzarasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Maʼlumki, revmatizmda yurak va qon tomirlar tizimi jarohatlanadi. Shu sababli, revmatizmning hamma belgilarini yurak va yurakdan tashqari belgilarga boʻlish maqsadga muvofiq

boʻlib, kasallikning klinik manzarasini shu nuqtai nazardan oʻrganish kerak. Revmatizmning klinik manzarasi kasallikning davri, yalligʻlanish jarayonining faollik darajasi, kechish xususiyati, tabiati, yurak illatlari va yetishmovchiligi mavjudligi va boshqalarga bogʻliq boʻladi. A.I.Nesterov fikricha, kasallikning rivojlanishi va klinik manzarasi shakllanishida uchta asosiy davmi farq qilish kerak. Birinchi (yashirin) davr, odatda streptokokk infeksiyasi tugab, revmatizm xuruji boshlanguncha 2-4 hafta davom qiladi. Bu davr tana sezuvchanligi

oshib, biriktiruvchi toʻqimaning toksik-infeksion shikastlanishi va streptokokk antigeniga javoban immun siljishlar roʻy berishi natijasida paydo boʻladi. Bu davr yo klinik belgilarsiz yoki choʻzilgan angina, surunkali tonzillitdan kechikib tuzalishga xos belgilar: oʻzni yomon his qilish, terlash, artralgiyalar, subfebrilitet bilan kechadi. Qonda streptokokk antigeni, antitanalar titri koʻtarilishi, ECHTning oʻrtacha oshishi kuzatiladi.

Revmatizmni, ayniqsa, birinchi xurujida aniqlash ancha murakkab. Angina, surunkali tonzillit yoki yuqori nafas yoʻllari yalligianishidan 1-3 hafta o ‘tgandan yoki sovqotishdan keyin, yurak va boʻgʻimlarni shikastlantiradigan kasallik paydo boʻlsa revmatizm toʻgʻrisida oʻylash mumkin. Revmatizmning koʻp belgili boʻlishini nazarda tutib, uning tashxisini Amerika kardiologlari uyushmasi mukammallashtirgan va u A. I.N esterov tom onidan toʻldirilgan A. A. Kisel mezonlari asosida aniqlanadi.

1. A sosiy mezoni: revmokardit, poliartrit, xoreya, teri osti revmatik tugunchalari, halqasimon eritema, revmatik anamnez, yex juvantibus davolash tasdigʻi.

2. Qoʻshimcha: a) klinik mezonlari: artralgiya, isitma, tez charchash, adinamiya, terining oqarishi, vazomotor labillik, kapillyarlar oʻtkazuvchanligining oshishi, burundan qon ketishi, b) laboratoriya belgilari: neytrofilli leykositoz, disproteinemiya (fibrinogen, alfa-2 va gammaglobulinlar), zardob mukoproteinlari va glikoprotein, sermukoid, neyramin kislotasi, oksiprolinlar miqdori, eritrotsitlar choʻkish tezligining oshishi, C -reaktiv oqsil paydo b oʻlishi, streptokokk infeksiyasini oʻtkazish bilan bogʻliq koʻrsatkichlar (streptokokk antigeni topilishi, antistreptolizin-O, (ASL-O) antistreptogialuronidaza (ASG), antidezoksiribonukleaza — B) titri koʻtarilishi; d) asboblar yordamida tekshirishdagi oʻzgarishlar: EKG da atrioventrikulyar o ‘tkazuvchanlikning sekinlashishi.

Hozirgi davrda revmatizmni davolash 3 bosqichda olib boriladi:

1) kasallikning faol davrida kasalxonada davolash;

2) kasalxonadan chiqqandan keyin davolashni poliklinikaning kardiorevmatologik xonasida davom ettirish;

3) bemorlami koʻp yillar davomida poliklinikada kasallik qaytalanishining oldini olish uchun davolash va nazorat qilish.

Davolash muolajalari quyidagilardan iborat:

a) streptokokk infeksiyasiga qarshi kurashish;

b) faol revmatik jarayonni davolash (immunologik yalligianishni);

d) immunologik oʻzgarishlami bartaraf qilish.

1. Revmatizmning faol davrida (birlamchi yoki qaytalagan revmatizmda) streptokokk infeksiyasini yoʻqotish uchun antibiotiklar, asosan penitsillin va yarim sunʼiy penitsillinlar (ampitsillin, oksatsillin, metitsillin va boshqalar) qoʻllanadi. Davolash 2 hafta davomida olib boriladi. Sulfanilamidlar va tetratsiklin guruhidagi antibiotiklami qoilash

maqsadga muvofíq emas, chunki bu dorilar bakteriostatik taʼsir koʻrsatib, streptokokklaming chidamli turlari paydo boʻlishiga olib kelishi mumkin. Faol revmatizmni davolashda yana yalligʻlanishga qarshi har xil nosteroid dorilar qoʻllanadi. Bulardan atsetilsalitsilat kislota 1 g dan 3-4 marta (1 kunda 3-4 g) beriladi. Bu dori bemorga foyda bermasa yoki yoqmasa, 0,4 g dan bir kunda 3 marta brufen yoki 0,15 g dan butadion berilishi mumkin. Qoʻshimcha salbiy taʼsiri kamroq boʻlgan voltaren yoki indometatsin (0,05 g dan bir kunda 3 marta) ham berilishi mumkin. Bu dorilami ovqat yoki sut bilan bir vaqtda ichish kerak. Oshqozon-ichak yara kasalliklari bor bemorlarda bu dorilar qoʻllanilmaydi. Ular oʻrniga reopirin, pirabutol, natriy salitsilat eritmalarini mushak orasiga yuborish mumkin. Yuqorida koʻrsatilgan dorilar boʻlmaganda ortofen, xlotazol, mefenamin kislotasi, perklyuzon berish mumkin. Koʻrsatilgan dorilarni revmatik jarayonning faol davri toʻxtaguncha (1-1,5 oy davomida) beriladi[3].

  1. ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  2. ↑ Y. L. Arslonov , T. A Nazarov A. A. Bobomurodov. Ichki kasalliklar. ILM ZIYO - 2013. 
  3. ↑ Oʻ. Sharopov, F. Gʻafforova. Ichki kasalliklar. Yangi asr avlodi 2006.